ابوالوفا محـمد بن يحيي بن اسماعيل بن عباس بوزجاني خراساني، يکي از مفاخرعـلمي ايران و متـولد 328 هـجري قـمري که در سوم رجب سال 388 هجري قـمريدرگـذشته است. وي اهـل بوژگـان که در هـجده کيلومتري شرق شهـر تربـت جامقرار داد.
ابوالوفا براي اولين بار در تهـيه جداول سينوس و کسينوس وشعـاع دايره، عـدد واحـدي را به کار برد و به اين وسيله توانست در تکـميلجداول مثـلثاتي اقدام کند و اولين بار نسبت ظل معـکوس زاويه به قـطر ظلزاويه را که جـيب زاويه به شعـاع دايره بود کشف کرد. اين نسبت مثـلثاتي راکه امروزه به نام سکانت مي خوانند و " کـپرنيک " اين نسبت را به نام خودمشهـور کرده است.
فيـبو ناتـچي دانـشمند ايتاليايي قسمت عمدهً مسائلرياضي و جبر خود را از کتاب ابوالوفا استـنساخ کرد و بعـدها معـلوم شدشخـصي که نام اصلي اش " لئونارد دوپـيز " که هـمان " فيـبو ناتـچي " بودهبه مصر و شام مسافرت کرده و قسمت عمدهً مطالعـات خود را که در کتاب "اباکوس " آورده است از منابع دانشمندان رياضي دوره اسلام بوده و بويژه ازابوالوفا و کتاب الفـخري " کرجي " بوده است.
بنا به عـقـيده " مارتـينگـاردنر " دانشمند و پـژوهـندهً رياضيدان آمريکايي در نشريه عـلمي معـروفآمريکن سايـنس گـفـته است که نخستين رساله اي که دربارهً تـقـسيم و تـبديلاشکـال هـندسي نوشته شده است، توسط ابوالوفا دانشمند ايراني بوده کهمتاًسفانه فـقط چـند ورقي از کـتاب پـر ارزش او باقي مانده؛ و اولين بارسه مربع را به 9 جزء تـقـسيم و از آنهـا يک مربع کامل ساخـته و به تـفـضيلبه شرح آن پـرداخـته است؛ سپس به مدت ده قرن اين بحـث هـندسي و رياضي بهفراموشي سپـرده شد تا اينکه " هـانري ارنست دوني " انگـليسي و " هـاري لينگـرين " استراليايي دنبالهً پـژوهـشهاي ابوالوفا را ادامه دادند.
ابوالوفانخستين کسي است که اختلاف سوم حرکت ماه را که به نام وارياسيون است کشفکرد و اين کـشف در سال 1836 توسط لوئي املي سديو به آکادمي عـلوم فرانسهاعـلام گـرديد.
__________________