مآخذ: کتاب متافیزیک و شناخت روح، تآلیف مطلب برازنده، انتشارات نوید Dr Motaleb Barazandeh

روح و جسم عليرغم تمام تفاوتها و اختلاف در كيفيتشان (تفاوت از زمين تا آسمان) ارتباط تنگاتنگ، نزديك و متقابل دارند. حضرت امام خميني (ره) در اين رابطه ميفرمايند: « روح و جسم، با هم وحدت دارند. جسم، ظل روح است، روح باطن جسم است. جسم ظاهر روح است، اينها با هم يك هستند، جدايي از هم ندارند.»(آيين انقلاب اسلامي، ص 192)

بزرگان ديگر معتقدند كه روح در بدن سير دارد. شيخ مفيد-كه مايه مباهات و افتخار مسلمين است- سير روح در بدن را به سير آب در گل و چربي در روغن تشبيه مينمايد. برخي بزرگان ديگر نسبت روح به جسم را مانند نسبت گلاب به گل و گرما به آتش دانستهاند.

ابنسينا- كه خدايش رحمت كند- نسبت روح به جسم را مانند نسبت مرغ به آشيانه و يا نسبت كارگر به ابزار ميداند. ارتباط روح و جسم را ميتوان به ارتباط روشنايي لامپ به اتاق تشبيه نمود، چون يك لامپ، اتاق را روشن ميكند، روح هم در جسم همين نقش را دارد. روح به جسم نور، روشني، انرژي و حيات ميبخشد. فراموش نشود كه وقتي يك لامپ، اتاقي را روشن ميكند، تمام فضاي اتاق نوراني ميگردد و نور درهمه جا حضور دارد. در اين اتاق نميتوان براي نور جاي خاصي مشخص كرد، هرچند كه در مركزِ قرارگرفتن لامپ، تراكم نور و غلظت آن بيشتر است. روح هم در جسم مانند نوري است كه همه جاي جسم را روشن ميكند و نميتوان براي آن جايگاه خاصي مشخص نمود، به گونهاي كه در ساير قسمتهاي جسم حضور نداشته باشد.

برخي نيز جسم را لباس زمين نوردي روح ميدانند، بدين معني كه همانگونه كه يك فضانورد هنگام رفتن به فضا به لباس فضانوردي نياز دارد، روح نيز هنگام آمدن به زمين براي آنكه بتواند در عالم ماده و كرهي زمين فعاليت و تجربه نمايد، به لباس زميننوردي (جسم فيزيكي) نياز دارد.

همانطور كه ذكر شد، روح و جسم ارتباط بسيار نزديك با هم دارند و بر يكديگر اثر ميگذارند. اثرگذاري روح و جسم بر يكديگر مورد اتفاق نظر تمام متافيزيسينها و عرفـا بوده و هست و امري اجتناب ناپذير است. پس انسان نميتواند هركاري كه خواست با جسم انجام دهد و بگويد كه جسم مادي، موقت و گذرا است، چرا كه هر كاري كه در جسم صورت گيرد، اثرات آن به روح نيز منتقل ميشود. حتّي شكل ظاهري جسم نيز، بر روح اثرگذار است. **براي مثال فرم و اندازه موي سر و محاسن در آقايان كه به ظاهر جسم مربوط است و يا مصرف سيگار و الكل كه ظاهراً به جسم آسيب ميزند و ساير موارد مشابه، بر روح نيز اثر ميگذارد. البته اين اثرگذاري متقابل است و هر آنچه كه در روح ميگذرد هم، بر جسم اثر ميگذارد، پس بين روح و جسم ارتباط متقابل و تنگاتنگ وجود دارد.**

عدهاي روح و جسم را كاملاً از هم جدا ميدانند و به اين بهانه هركاري كه بخواهند بر سر جسم خود ميآورند. متأسفانه برخي از اين افراد داعيه متافيزيك نيز دارند. وقتي به اينگونه افراد اعتراض ميشود، ميگويند كه جسم فاني و گذرا است، چه فرقي ميكند كه من سيگار بكشم يا نكشم!!!، چه فرقي ميكند مشروب بخورم يا نخورم!!، چه فرقي ميكندكه جسم و بدنم كثيف باشد يا تميز و… . !!!در جواب اينگونه افراد بايد گفت كه شما در اشتباه هستيد و اشتباه شما نيز از كمي اطلاعات شما سرچشمه ميگيرد. با اوصاف مذكور متوجه ميشويد كه چرا دين مبين اسلام انجام برخي اعمال كه ظاهراً به جسم مربوط است را حرام دانسته است.

پس بين جسم و روح تعلّقات و روابـط متقابـل زياد و عميقـي برقرار ميباشد، كه اجتناب از آنها امكانپذير نميباشد. ارتباط و پيوند بسيار عميق اين دو بخـش سـبب شده است كه حضرت امام خميني- او كه روح خدا بود در كـالبد زمان- نسـبت آنها را نسـبت «ظاهريّت و باطنيّت» و «جلوه و متجلّي» بدانند. ايشان ميفرمايند: « آثار و خواص و انفعالات هر مرتبه به مرتبة ديگر سرايت ميكند، چنانچه اگر مثلاً حاسّهي بصري، چيزي را ادراك كند، از آن اثري در حس بصر برزخي واقع شود به مناسبت آن نشئه، و از آن اثري در بصر قلبي باطني واقع شود به مناسبت آن نشئه، و همين طور آثار قلبيّه در دو نشئه ديگر ظاهر گردد. »

جناب مولانـا - آن شمسـي كه در پرتـو شـمس در وادي عرفـان اظهر مِنَ شمس شد- در بيان تفاوت جسم و روح ميفرمايند:
حد جسمت يك دو گز خود بيش نيست جان تو تا آسمان جولان كني است
جان همه نور است و تن رنگ است و بو رنــگ و بــو بگذار ديگر آن مـگو

پس ملاحظه ميفرماييد كه روح و جسم هم قرابتهاي فراوان و هم تفاوتهاي بسيار باهم دارند، بهگونهاي كه گاهي اوقات انسان با مراجعه به منابع و مأخذ ممكن است احساس تضاد بكند. در هر حال چون جسم زميني و روح آسماني و تفاوت آنها بهمعناي واقعي از زمين تا آسمان است، لذا با اين همه تفاوت بهراحتي نميتوانند كنار هم قرار گيرند، مگر آنكه چيز سومي بهعنوان حد واسط بين آنها قرار گيرد كه همان روان ميباشد. برخي نيز اعتقاد دارند كه روان، حاصل روابط و تأثيرات متقابل جسم و روح است.
حضرت امام صادق عليهالسلام ميفرمايند: « ارواح با بدن آميخته نميشوند و به آن متكي نيستند، بلكه بدن را در ميان گرفته و بر آن احاطه دارند.» (ميزان الحكمه، ج 5 ، ص 2155