به عقيده برخي دانشمندان، روبات پاسخي مناسب براي معضلات جوامع كهنسال مانند ژاپن يا ساير كشورهايي است كه جوانانش روزي يك جمعيت سالمند فزاينده را پديد خواهند آورد.

در جلسات روبات درماني در بيمارستانهاي ژاپن و خانههاي سالمندان، بيماران سالمند مبتلا به روانپريشي شديد با ديدن يك روبات به شكل سگ كه لباس لطيفي به تن دارد و در بيمارستان به اين سو و آن سو ميرود، خرسند ميشوند. برخي از آنها دست ميزنند و بعضي ديگر زور زوركي لبخند ميزنند. معدودي از آنها نيز به درخواست پرستاران با احتياط به روبات نزديك ميشوند و آن را لمس ميكنند. يك زن بيمار با صداي بلند ميگويد: چه با نمك!

حاميان روبات درماني اين آدمهاي آهنين را نه تنها ياور بيماران در انجام امور ساده و يادآوري زمان خوردن دارو، بلكه همنشين آنها ميدانند، هر چند اين ماشينها فقط قادرند گفتوگوي واقعي را تقليد كنند.

البته نتايج به دست آمده ايدهآل است: صرفهجويي فراوان در هزينههاي پزشكي، كاهش فشار به خانوادهها و پيشخدمتان و حفظ سلامت سالمندان و بيماران. «راسل بادف»، مدير مركز فناوريهاي خدمات سالمندي در واشنگتن ميگويد: جامعه جهاني واقعاً به اين فناوري نياز دارد. اگر به 30 سال آينده نگاه كنيد، خواهيد ديد كه يك بحران جهاني فرا روي ماست: شمار سالمندان بيشتر از حد توانايي ما خواهد بود.

وابستگي عاطفي

ژاپن پيشتاز پژوهش در زمينه روباتهاي «همنشين» است، ولي خدمات نوپايي كه روباتها ارائه ميدهند، اغلب پاسخگوي نيازهاي واقعي نيست. كارشناسان ميگويند علت آن تا حدودي اين است كه سازندگان اين ماشينها كاملاً درك نميكنند كه چه نوع روباتهايي براي سالمندان و بيماران جذابيت دارند. همچنين در حالي كه حاميان روبات درماني ميگويند آن تفاوتي با حيوان درماني ندارد (حيوانات دستآموز همنشين سالمندان ميشوند)، فكر وابستگي عاطفي كودكان و سالخوردگان به آدمكهاي آهني بسياري از مردم را برآشفته ميكند. كيميا اوسوي، استاد مراقبت از سالمندان در كالج پرستاري اوزاكا، ميگويد: هميشه نقشي است كه بايد انسانها ايفا كنند لازم است كه فردي مستقيماً با بيمار تعامل داشته باشد و با او حرف بزند. صرف پخش كردن موسيقي يا روشن كردن تلويزيون به كمبودهاي سالخوردگان پاسخ نميدهد.

به عقيده بسياري از كارشناسان، ما در طليعه عصر روباتيكس قرار داريم. پيشرفتهاي عرصه ميكروالكترونيك سبب شده كه قدرت رايانهاي بزرگتري در فضاهاي كوچك فشرده شود و ماشينآلاتي پديد آيد كه حتي همين چند سال پيش، ساختشان غير ممكن يا غير اقتصادي بود. در چند سال گذشته، شركتهاي ژاپني نظير هوندا موتور، تويوتا موتور و سوني روباتهاي خيره كنندهاي توليد كردهاند. اما آنها از اين ماشينهاي متفكر متحرك بيشتر براي تقويت وجهه خويش يا انجام كارهاي نمايشي مانند نواختن ترومپت استفاده ميكنند تا پيشخدمت. روباتهاي خانگي موجود عموما چيزي فراتر از وسايل سرگرمي نيستند.

اما دانشمنداني كه مصمم به استفاده از روباتهاي «ياور» در بيمارستانها و خانههاي سالمندان هستند، به اين نقيصه اهميت نميدهند. تاكانوري شيبيتا، خالق «پارو»PAro، روباتي پشمالو كه شبيه يك بچه سيل است و خاص درمان سالمندان طراحي شده، ميگويد: تاكنون چنين به نظر ميرسد كه اكثر شركتها ميخواهند فناوري خود را به رخ همديگر بكشند.

وي 9 ميليون دلار صرف توليد «پارو» كرد كه چشمك ميزند و دستانش را حركت ميدهد ولي ثابت است. او قصد دارد امسال يك مدل تجاري آن را به قيمت 2800 دلار روانه بازار سازد. اين روبات در جلسات آزمايشي روبات درماني نه تنها در ژاپن بلكه در آمريكا، ايتاليا و سوئد با استقبال شايان توجه مواجه شده است.

به آغوش كشيدن روبات

«توشييو تامور»، استاد مؤسسه ملي علوم عمر دراز، نيز براي تسكين بيماران سالمند با روباتهاي شبيه حيوانات تجربه كرده است. او از روبات چهارپاي «آيبو» متعلق به سوني كه بيشتر شبيه يك سگ بانمك است، استفاده ميكند. اگر چه «آيبو» فاقد برنامهريزي پيشرفته است، مردم به حركات ساده اين روبات خوب پاسخ ميدهند.

بيماران روان پريش در بيمارستان «اوهبو» در مركز ژاپن از ضعف قابل ملاحظه حافظه رنج ميكشند. آنها نميتوانند نام خود، صورت اعضاي خانواده، امور روزمره مانند تفاوت بين غذا و خاك را بياد بياورند و برخي شبها خوابگردي ميكنند.

تامورا كه متوجه شده بود بيماران اجسام پشمالو و بغل كردني را ترجيح ميدهند، به تن «آِيبو» فلزي لباس لطيف پوشاند. او مايل است ويژگيهاي بيشتري مانند توانايي اندازهگيري فشار خون يا دماي بدن بيمار را به اين روبات بيافزايد. تامورا و همكارانش اخيرا نتيجه تحقيقي را منتشر كردند كه نشان ميداد فعاليت برخي بيماران مانند حرف زدن، تماشا و لمس كردن با شركت در جلسات روبات درماني افزايش يافته است. تامورا در مصاحبه اخيري در آزمايشگاهش پس از نشان دادن فيلم جلسات روبات درماني گفت: بازي با روبات از ناهنجاري رفتاري ميكاهد و سالمندان به آرامش خاطر ميرسند.

وي همچنين دريافت كه دادن يك حيوان اسباببازي مانند سگ به بيماران همين تاثير را پديد ميآورد، ولي نميتوان آن را برنامهريزي كرد كه مثلا به يك بيمار مبتلا به آلزايمر كمك كند تا نام فرزندانش را بياد بياورد. البته حيوانات واقعي نيز اين توانايي را ندارند.

تامورا و ساير حاميان روبات درماني ميگويند كه استفاده از آدمك آهني معقولتر است، چون بهداشتيترند، گاز نميگيرند يا حساسيت ايجاد نميكنند و غير از برق، به غذاي ديگري نياز ندارند. اما بايد ديد كه روباتها چگونه انسانها را تغيير خواهند داد. آيا روباتها در صورت انجام امور روزمره مردم را تنبل بار خواهند آورد؟ آيا آنها ما را قصيالقلبتر يا نرمخوتر خواهند كرد؟

جان جوردن، كارشناس شركت مشاوره «كاپ جميني» كه درباره نحوه شكل بخشيدن فناوري به توقعات انسان تحقيق كرده، معتقد است كه روباتها همان احساسات قوي را در انسان برخواهند انگيخت كه بازيهاي ويدئويي فيلمها و اتومبيلهاي زيبا بر ميانگيزند. وي ميگويد كه دامنه رفتار مناسب با روباتها بايد تعريف شود. او ميافزايد : انسانها توانايي خيلي خوبي در انتقال احساسات و عواطف به چيزهاي غير از آدميزاد دارند و همين مساله پرسشهاي اخلاقي زيادي بر خواهد انگيخت.