منطقه آسياي جنوب غربي در گستره جغرافيايي حدود 12 ميليون كيلومتر مربع شامل 25 كشور با جمعيتي حدود 530 ميليون نفر كه 5 حوزه ژئوپلتيك مهم جهان «آسياي مركزي، قفقاز، شبه قاره هند، خليج فارس و خاورميانه» را در بر ميگيرد، در بين قارههاي آفريقا، اروپا و سرزمينهاي روسيه، چين و هند قرار دارد.
اين منطقه شامل كشورهاي: ايران، قزاقستان، پاكستان، تركيه، افغانستان، يمن، تركمنستان، ازبكستان، عراق، عمان، قرقيزستان، سوريه، تاجيكستان، اردن، آذربايجان، امارات متحده عربي، گرجستان، ارمنستان، فلسطين، كويت، قطر، لبنان، قبرس و بحرين است.



منطقه آسياي جنوب غربي يك منطقه بسيار بزرگ و متنوع است. اين منطقه در سال 2007 داراي حجم اقتصادي معادل با3/2176 ميليارد دلار بود كه سهمي حدود 4 درصد از اقتصاد جهاني را شامل ميشود.
همچنين با مقايسه اين نسبت در سالهاي مختلف ملاحظه ميشود كه سهم توليد ناخالص داخلي كشورهاي منطقه آسياي جنوب غربي از توليد ناخالص جهاني در سالهاي اخير از يك روند صعودي برخوردار است. اما بايستي اذعان داشت كه نسبت بسيار كمي از توليد ناخالص جهاني را به خود اختصاص داده است.
عملكرد اقتصادي كشورهاي منطقه در سالهاي اخير بهخصوص در كشورهاي آسياي ميانه از روند خوبي برخوردار بوده است.
ادامه روند افزايش قيمت نفت و همچنين كالاهاي غيرنفتي و ثبات در رشد اقتصاد جهاني، يك محيط مطلوب بينالمللي را از لحاظ تأمين مالي و همچنين استفاده از سياستهاي اقتصادي در اين كشورها را فراهم آورده است كه در عملكرد خوب اقتصادي اين كشورها بسيار مؤثر بوده است. اما تورم و رشد قيمتها ناشي از رشد تقاضا و ورود سرمايههاي خارجي نيز رخ داده است.
با وجود اينكه بسياري از اين كشورها از سياستهاي پولي سختگيرانه استفاده ميكنند ولي همچنان نرخ متوسط تورم براي كشورهاي منطقه در حدود 9 درصد در سال 2007 ميباشد و انتظار ميرود كه در سال 2008 به حدود5/7 درصد كاهش يابد.
افزايش شديد قيمتها در برخي كشورهاي صادركننده نفت در اين منطقه بسيار قابل توجه است. مازاد تراز تجاري و مالي در منطقه همچنان بالاست و با توجه به ادامه روند افزايش قيمتنفت، انتظار ميرود كه در سالجاري نيز بالا باقي بماند.

از لحاظ منابع، اين منطقه سرشار از منابع طبيعي است. حدود 75 درصد ذخاير اثبات شده نفت جهان در اين منطقه قرار دارد و در حدود يك سوم نفت جهان در اين منطقه توليد ميشود. همچنين حدود يك سوم توليد گاز جهاني در اين منطقه انجام ميگيرد.
آلومينيم دبي بزرگترين كارخانه آلومينيم جهان است.
ازبكستان پنجمين توليد كننده و دومين صادركننده كتان در جهان است.
كشورهاي تازه استقلال يافته از لحاظ معادن مس (ارمنستان و گرجستان)، طلا (ارمنستان، قزاقستان، جمهوري قرقيزستان و ازبكستان) و اورانيوم (ارمنستان و ازبكستان) بسيار غني هستند.
افزايش شديد در قيمت نفت و ديگر مواد معدني، نقدينگي منطقهاي را بسيار افزايش داده است و منجر به تجمع حجم بزرگي از ذخاير بينالمللي گشته است.
در نتيجه بهبود محيط سياسي، ايجاد زمينهها و فرصتها براي سرمايهگذاري در سالهاي اخير، كشورهاي منطقه از جريان ورود سرمايه بسيار عظيمي، چه داخلي و چه خارجي از منطقه بهره جستهاند.
اين جريان ورود عظيم سرمايه همراه با منابع عظيم داخلي باعث شد كه كشورهاي منطقه شروع به تأمين مالي طرحهاي عظيم در توسعه منابع طبيعي و زير ساختها به منظور متنوع كردن اقتصاد بپردازند.
عملكرد بازارهاي سرمايه در كشورهاي منطقه درهم تنيده شده است. اصلاحات بازارسرمايه در كشورهاي حوزه خليج فارس كه از اوايل سال 2006 شروع شده است، هنوز هم ادامه دارد ولي خروج سرمايهها از اين بازارها براي برخي ديگر از كشورهاي منطقه مفيد است.
با وجود نقدينگي فراوان و افزايش در تقاضا براي تأمين مالي طرحهاي سرمايهگذاري، باعث يك جهش در انتشار اوراق قرضه اسلامي «صكوك» به ويژه در كشورهاي حوزه خليج فارس گرديده است.
البته مخاطرات زيادي وجود دارد كه مانع از تحقق چشمانداز مثبت براي كشورهاي منطقه ميشود و بهنظر ميرسد منطقه در مقابل اين مخاطرات بالقوه دوباره به دوران ركود برگردد. مهمترين چالش اقتصادي منطقه تداوم رشد و حتي شتاب بخشيدن به آن به منظور كاهش فقر و بيكاري است.
رشد بالا تاكنون نتوانسته به توليد و اشتغال متناسب با رشد سريع نيروي كار بيانجامد و جمعيت زير خط فقر هنوز بهطور رضايت بخشي كاهش نيافته است و حتي در برخي از كشورهاي فقير افزايش نيز يافته است.

مديريت تأثيرات كلان اقتصادي سرمايهگذاريهاي عظيم خارجي از ديگر چالشهاي مهم براي كشورهاي با درآمد پايين منطقه است.
كشورهاي با درآمد پايين ميبايستي با استفاده از سياستهاي اقتصادي پيشرفته و با مديريت صحيح منابع و سرمايهگذاري در زير ساختها و بهخصوص در زمينه انرژي و حملونقل، جذابيت زيادي براي جذب سرمايههاي خارجي ايجاد كنند.
با توجه به اينكه انجام چنين طرحهايي ميتواند بالقوه توان بالايي براي افزايش رشد اقتصادي و كاهش فقر و بيكاري براي كشورهاي كم درآمد ايجاد كند، ولي تنها زماني ميتواند مؤثر واقع شود كه همراه با تغييرات ساختاري اساسي باشد.
تمام كشورهاي منطقه بايد از منافع نهادهاي مالي بسيار توسعه يافته و بازارهاي پولي قويتر استفاده كنند و همكاريها و يكپارچگيهاي بين كشورهاي منطقه بايستي افزايش يابد.
همچنين نياز براي بكارگيري كاراي پساندازها، همكاريهاي بينالمللي را بيش از پيش با اهميت ميكند.
مقايسه وضعيت اقتصادي برخي از كشورهاي منطقه آسياي جنوب غربي بهدليل اينكه كشورهاي منطقه آسياي جنوب غربي چه از لحاظ حجم اقتصاد، توزيع درآمد، تورم و ميزان توسعه يافتگي از تنوع بالايي برخوردارند و مقايسه اين شاخصها ميتوان به وضعيت اقتصاد ايران در منطقه ميتواند مفيد باشد.

توليد ناخالص داخلي
مقايسه توليد ناخالص داخلي كشورهاي منطقه نشان ميدهد كه تفاوت ميان حجم اقتصاد كشورها در منطقه بسيار زياد است؛ بهطوريكه كشور تركيه با توليد ناخالص داخلي به ميزان 482 ميليارد دلار در سال 2007، توليد ناخالصي معادل 5/15 برابر كشور آذربايجان كه 31 ميليارد دلارتوليد ناخالص داشته است.
توليد ناخالص داخلي تركيه با جمعيتي در حدود ايران و عربستان با جمعيتي در حدود يك سوم بهترتيب 73/1 و 39/1 برابر توليد ناخالص داخلي ايران است. اين مقايسه بيانگر واقعيتي است كه براي رسيدن به اهداف سند چشمانداز و رسيدن به قدرت اول اقتصادي در منطقه راه سختي را در پيش رو داريم.

رشد اقتصادي
تفاوت رشد اقتصادي در كشورهاي منطقه نيز بسيار بالا است. در سال 2007 كشور آذربايجان از رشد اقتصادي در حدود 30درصد برخوردار بوده است در حاليكه در اين مدت نرخ رشد اقتصادي در كشور سوريه حتي كمتر از 4درصد بود.
مقايسه رشد اقتصادي كشورهاي منطقه با متوسط رشد جهاني و منطقه اروپا نشان ميدهد كه در سال 2007 كشورهاي منطقه آسياي جنوب غربي از رشد اقتصادي بهتري نسبت به بقيه متوسط كشورهاي جهان برخوردار ميباشد.
متوسط رشد اقتصادي واقعي كشورهاي منطقه در سال 2007 همانند 5 سال گذشته در حدود 6 درصد است كه از متوسط رشد اقتصاد جهاني با 5/3 درصد بالاتر است.

توليد ناخالص داخلي سرانه
مقايسه توليد ناخالص داخلي سرانه نشانه ميدهد كه دامنه تغييرات اين متغير در بين كشورهاي منطقه بسيار بالا است. دامنه تغيير توليد ناخالص داخلي سرانه در منطقه بسيار وسيع است و درآمد سرانه از 300 دلار براي افغانستان تا 93 هزار دلار در سال 2006 براي قطر تغيير ميكند.
كشور امارات متحده با توليد ناخالص سرانهاي برابر با 42 هزار دلار براي سال 2007 تفاوت قابل توجهي با بقيه كشورهاي منطقه دارد.
ولي در مجموع، اكثر كشورهاي منطقه از توليد ناخالص سرانهاي كمتر از 10 هزار دلار برخوردار است كه اين نشانگر فقر نسبي و توزيع ناعادلانه ثروت در بين كشورهاي منطقه است.

نرخ تورم
با وجود اينكه كشورهاي منطقه آسياي جنوب غربي از رشد اقتصادي نسبتا بهتري برخوردار هستند، همچنان برخي از كشورهاي منطقه مانند ايران و آذربايجان از نرخهاي تورم بالايي رنج ميبرند.
همچنين مقايسه نرخ تورم كشورهاي منطقه آسياي جنوب غربي با جهان و منطقه اروپا نشان ميدهد كه اكثريت كشورهاي منطقه از تورم بالاتري نسبت به جهان است.

يكي از دلايل اصلي تورم بالا و رشد قيمتها را ميتوان ناشي از رشد تقاضا و ورود سرمايههاي خارجي دانست.
همچنين افزايش شديد قيمت جهاني نفت و تزريق درآمدهاي نفتي به اقتصاد داخلي باعث افزايش نقدينگي و به تورم دو رقمي در برخي از كشورهاي صادركننده نفت گرديده است. در اين كشورها تورم بسيار بالا منجر به تقويت پول خارجي و تضعيف پول ملي ميگردد كه اين خود در برخي از كشورها نتيجه مورد انتظار هنگام افزايش قيمت نفت است.

ورود و خروج سرمايه
در نتيجه بهبود محيط سياسي، ايجاد زمينهها و فرصتها براي سرمايهگذاري در سالهاي اخير، كشورهاي منطقه از جريان ورود سرمايه بسيار عظيمي، چه داخلي و چه خارجي بهره جستهاند.
اين جريان ورود عظيم سرمايه خارجي همراه با منابع عظيم داخلي باعث شد كه كشورهاي منطقه شروع به تأمين مالي طرحهاي عظيم در توسعه منابع طبيعي و زير ساختها به منظور متنوع كردن اقتصاد بپردازند.
در اين مدت برخي از كشورها مانند تركيه، عربستانسعودي و امارات در جذب سرمايههاي خارجي بسيار موفق عمل كردهاند. در حاليكه برخي ديگر از كشورها عملكرد بسيار نامناسبي در اين زمينه از خود نشان دادهاند.
عملكرد اقتصادي كشورهاي منطقه در سالهاي اخير بهخصوص در كشورهاي آسياي ميانه از روند خوبي برخوردار بوده است. متوسط رشد اقتصادي واقعي كشورهاي منطقه در سال 2007 همانند 5 سال گذشته در حدود 6 درصد است.
ادامه روند افزايش قيمت نفت و همچنين كالاهاي غيرنفتي، ثبات در رشد اقتصادي جهاني و محيط مطلوب بينالمللي از لحاظ تأمين مالي و همچنين استفاده از سياستهاي اقتصادي مناسب در اين كشورها، در عملكرد خوب اقتصادي اين كشورها بسيار مؤثر بوده است.
اما تورم و رشد قيمتهاي ناشي از رشد تقاضا و ورود سرمايههاي خارجي نيز رخ داده است. با وجود اينكه بسياري از اين كشورها از سياستهاي پولي استفاده ميكنند ولي همچنان نرخ متوسط تورم براي كشورهاي منطقه بيش از متوسط جهاني است و اين افزايش شديد قيمتها در برخي از كشورهاي صادركننده نفت در اين منطقه بسيار قابل توجه است.
تلاش براي تداوم رشد اقتصادي، وجود ريسكهاي سياسي، نرخ بالاي بيكاري. مديريت اثرات كلان سرمايههاي خارجي و جذب آنها در اقتصاد داخلي، از مهمترين چالشهاي پيش روي كشورهاي منطقه است.
مقايسه توليد ناخالص داخلي كشورهاي منطقه نشان ميدهد كه تفاوت ميان حجم اقتصاد كشورها در منطقه بسيار زياد است. همچنين تفاوت رشد اقتصادي در كشورهاي منطقه نيز بسيار قابل توجه است.
همچنين مقايسه رشد اقتصادي كشورهاي منطقه با متوسط رشد اقتصاد جهاني و منطقه اروپا نشان ميدهد كه كشورهاي منطقه آسياي جنوب از رشد اقتصادي بهتري نسب به 2منطقه ياد شده برخوردار ميباشند كه با توجه به ظرفيتهاي خالي بيشتر در اقتصادهاي در حال توسعه كاملا مورد انتظار است.
ولي مقايسه توليد ناخالص داخلي سرانه نشانه ميدهد كه دامنه تغييرات اين متغير در بين كشورهاي منطقه بسيار بالا است. در مجموع اكثر كشورهاي منطقه از توليد ناخالص داخلي سرانهاي كمتر از 10 هزار دلار برخوردار هستند و اين نشانگر فقر نسبي و توزيع ناعادلانه ثروت در بين اكثر كشورهاي منطقه است.

با وجود اينكه اكثر كشورهاي منطقه آسياي جنوب غربي از رشد اقتصادي نسبتا بهتري نسبت به متوسط جهان برخوردارند، همچنان برخي از آنها مانند ايران و آذربايجان از نرخهاي تورم بالايي رنج ميبرند. يكي از دلايل عمده تورم بالا و رشد قيمتها را ميتوان ناشي از رشد تقاضا و ورود سرمايههاي خارجي دانست.
در نتيجه بهبود محيط سياسي، ايجاد زمينهها و فرصتها براي سرمايهگذاري در سالهاي اخير، كشورهاي منطقه از جريان ورود سرمايه بسيار عظيمي، چه داخلي و چه خارجي بهره جستهاند.
اين جريان ورود عظيم سرمايه همراه با منابع عظيم داخلي باعث شد كه كشورهاي منطقه اقدام به تأمين مالي طرحهاي عظيم در توسعه منابع طبيعي و زيرساختها به منظور متنوع كردن اقتصاد كنند.
اكثر كشورهاي منطقه در رتبه بندي جهاني از وضعيت مناسبي در مورد شاخص توسعه انساني برخوردار نيستند و نرخ دسترسي به اينترنت به جز كشورهاي ايران و امارات بقيه كشورهاي منطقه، در حد پايين تري نسبت به متوسط جهاني قرار دارند.

[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]