راهنماي کشت گوجه فرنگي در گلخانه :

کشت گوجه فرنگي در گلخانهگوجه فرنگي از جمله صيفي جاتي است که به دلايل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زيرا اين محصول در غذاهاي مختلف مورد استفاده قرار مي گيرد و آنجا که به صورت اصلي وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگي غذا مي شود.

به همين دليل است که در کشت گوجه فرنگي واريته هايي در نظر گرفته شده است که دقيقا با شرايط مصرف گوجه فرنگي مطابق است. گوجه فرنگي ريز در اندازه هاي ۵ تا ۲۰ گرمي و همين طور گوجه فرنگي هايي با اوزان تا ۲۵۰ گرم توليد شده است که به خاطر استفاده از تکنيک هاي جديد علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسياري از ويروس ها و بيماري ها استعداد دوام و تازگي را تا مدت طولاني دارا مي باشد. شايان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگ هاي زرد و نارنجي به کمک گوجه فرنگي هاي قرمز آمده است. انواع کشت گوجه فرنگي: حال که تصميم گرفته ايد در گلخانه خود بذر گوجه فرنگي را کشت کنيد قبل از هر چيز بايد بدانيد چه نوع بذري را انتخاب و تهيه نمائيد. بذر گوجه فرنگي را بر اساس نحوه مصرف آن مي توان تقسيم بندي نمود زيرا اين ميوه را به صورت تازه خوري, رب, سس يا کنسرو مي توان مصرف نمود. به همين منظور اولين تقسيم بندي بر اساس تازه خوري و صنعتي مي باشد. در حال حاضر در ايران براي کشت گوجه فرنگي در گلخانه تنها از ارقام تازه خوري استفاده مي شود. دومين تقسيم بندي بر اساس همرسي استوار است، که به سه دسته همرس - غير همرس و بينابين تقسيم مي شود .

معمولا در گلخانه هاي ايران از واريته هاي غير همرس در برداشت هاي طولاني مدت و از واريته بينابين در مناطقي که مدت برداشت کوتاه تر است استفاده مي شود. سومين تقسيم بندي بر اساس وزن ميوه است . امروزه براي مصرف تازه خوري گوجه فرنگي از گوجه چري با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه هايي به وزن ۲۵۰ گرم استفاده مي شود.

نا گفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگي سنگين تر باشد مدت بيشتري براي رسيدن به باردهي نياز دارد . مثلا گوجه چري که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز براي برداشت محصول نياز دارد. به تازگي در بازار توليد واريته هاي ديگري پا نهاده است که کلاستر نام دارد .اصولا چيدن ميوه به صورت خوشه اي با اصطلاح کلاستر خوانده مي شود

با پيشرفت تکنولوژي در توليد بذر واريته هايي به بازار معرفي شده است که در برابر نماتد يا ويروسهايي که در منطقه اي فعال هستند مقاومت داشته و مي توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود. طول دوره جوانه زني: طول دوره جوانه زني تا ظهور برگ هاي لپه اي در سطح خاک معمولا ۶ روز است واز ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمين اصلي است .

براي اينکه بذر گوجه فرنگي بتواند به خوبي جوانه زده و رشد نمايد تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداري نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جويي کرد و هم گياه بتواند در ابتدا رشد خوبي داشته باشد. به همين منظور قسمتي از گلخانه را براي گلدان هاي نشاء در نظر گرفته و يا محلي را براي خزانه انتخاب مي کنيم انتخاب گلدان مناسب که حجم ريشه درون آن به خوبي فعاليت کند حائز اهميت است .

دما رطوبت نور فاصله بوته ها نقش مهمي در رشد يک گياه سالم در خزانه را دارد . براي مثال سطحي برابر ۱۰×۱۰ سانتي متر براي هر بوته بايد در نظر گرفت . ضمنا بايد از محلهايي استفاده کرد که کاملا ضد عفوني شده و آفات و بيماري ها در محل نشاء موجود نباشد. دماي مناسب: بهترين دما براي جوانه زني ۳۰ درجه سانتي گراد مي باشد و بعد از جوانه زني دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقليل مي دهيم.با توجه به اينکه بيشترين فعاليت ريشه ها در عمق ۳۰ سانتي متري خاک مي باشد قبل از انتقال نشاء هاي گوجه فرنگي به زمين اصلي بايد بسترهاي مناسب که تا عمق ۸۰ سانتي متري قابليت نفوذ ريشه را داشته باشد محيا نمود در اين صورت بايد علف هاي هرز را پيش از انتقال نشاء حذف و پاکسازي نمود و بخصوص از دو گياه سس و گل جاليز نبايد غافل گرديد که اين دو مشکلات فراواني را براي گياه ايجاد مي نمايند .بهتر است با رويت سس يا گل جاليز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازي نمود آنگاه مواد آلي و کودهاي شيميايي را در اندازه مناسب و با راهنمايي آزمايشگاه هاي خاک شناسي تدارک ديده و استفاده نمود.

بهترين Ph براي گوجه فرنگي ۵/۵ تا ۸/۶ مي باشد و تراکم کشت را بين ۲ تا ۵/۲ بوته در متر مربع مي توان انتخاب نمود. علاوه بر مسائلي که در مورد تراکم کشت خيار عنوان شد نحوه پايين کشي بوته گوجه فرنگي دليل ديگري است براي انتخاب تراکم بوته.

شکل بستر را مي توان به صورت ذوزنقه که در بالا ۴۰ سانتي متر و در پايين ۷۰ سانتي متر در نظر گرفته و به فاصله حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتي تر از يکديگر روي بستر حفره هايي به اندازه گلدان هاي نشاء در ۲ طرف به صورت زيکزاک و يا در يک خط ايجاد نمود.

سپس نشاء گوجه فرنگي را در حفره ها قرار داده و با اضافه کردن خاک يا پيت موس به اطراف آن بوته را در محل انتخاب مستقر کرده و سپس آبياري نمود تا نفوذ آب جايگزين هواي اضافي اطراف ريشه گردد. هرس :همه مي دانيم که هرس به منظور ايجاد تعادل بين رشد بوته شاخ وبرگ و مقدار ريشه و ميوه است به همين منظور بوته گوجه فرنگي را تا زماني که به ۳۰ سانتي متري نرسيده است هرس نمي کنيم و اجازه مي دهيم رشد خود را انجام دهد زماني که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتي متري رسيد اولين هرس را انجام مي دهيم.

اين هرس شامل حذف گل ها و شاخه هاي فرعي است پس از انجام اين مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه هاي فرعي را حذف مي کنيم و در کشت هاي کوتاه مدت بعد از رسيدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتي متري بوته را به صورت دو شاخه به نخ هاي مهار مي بنديم, با انجام اين کار ديگر نيازي به پايين کشي بوته نيست .بر اساس تجارب کيفيت و ميزان محصول بوته اي که پايين کشيده شده است بهتر و بيشتر است، بديهي است پس از رسيدن اين دو شاخه به ارتفاع مفيد گلخانه جوانه انتهايي آن را حذف مي کنيم تا گل هاي موجود در بوته به ميوه تبديل شود.

پس از برداشت محصول اين بوته ها از گلخانه حذف شده و زمين براي کشت بعدي آماده مي شود . البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه ميوه ها بر اساس بضاعت گياه و نوع واريته گلها و يا ميوه هاي اضافي بر روي خوشه را هرس مي کنند و به تعداد مشخصي از گلها اجازه مي دهند تا به ميوه برسند . گوجه فرنگي گياهي است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقيح گل صورت گرفته است. به همين دليل به ندرت مي توان در شرايط خاص تلقيح خارجي را در آن مشاهده نمود. تلقيح : در فضاي گلخانه هيچ گونه عامل محرکي مانند باد و يا حشرات براي تلقيح وجود ندارد براي رفع اين مشکل مي توان به چند طريق عمل کرد.

اول استفاده از زنبورهاي مخصوص که عمر آنها فقط يک فصل استو به طور غير مستقيم باعث شک به گياه شده و عمل لقاح را باعث مي گردد.

دوم استفاده از ويبراتورهاي برقي است که در هر دو يا سه روز يکبار با لرزش خوشه ها عمل لقاح را صورت مي دهد.

راه سوم اين است که مي توان در کشت زمستانه از هرمن تلقيح کننده استفاده نمود.

و بالاخره راه چهارم اين است که با ايجاد شک در سيمهاي مهار و يا ضربه مستقيم بر روي گلها باعث گرده افشاني يا در نهايت عمل تلقيح گرديم. نکته حائز اهميت در عمل تلقيح گلهاي بوته گوجه فرنگي دماي موجود در گلخانه مي باشد که بايد بين ۲۰ تا ۲۵ درجه بوده و رطوبت آن نيز کم باشد.

2- زمان تلقيح :

بهترين زمان براي اين کار بين ساعات ۱۱ تا ۲ بعد از ظهر مي باشد که فضاي گلخانه از رطوبت کمتر و دماي بيشتري برخوردار است به همين خاطر امکان تلقيح در دماي ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش مي يابد و در دماي ۱۳ تا ۱۵ درجه امکان تلقيح وجود ندارد و عدم تلقيح گل ريزش گل را در پي خواهد داشت. به هر حال پس از تلقيح گل ميوه بين ۱۸ تا ۳۵ روز زمان لازم دارد تا قابل برداشت باشد٫

و حالا بوته گوجه فرنگي به زمان ثمر دهي خود رسيده و در اين مرحله بايد به گونه اي برخورد نمود که حداکثر برداشت را کسب کرد. زماني که برگ هاي نزديک به هر خوشه ميوه چيده مي شود ميوه امکان بهتري براي رنگ گيري پيدا مي کند.

نکته قابل ذکر ديگر اينکه بديهي است ۵۰ درصد خوشه ميوه رنگ بگيرد و ۵۰ درصد ديگر از حالت سبز بودن تغيير رنگ داده و رفته رفته قرمز خواهد شد. بنابراين در صورتي که نيمي از خوشه واريته کلاستر به رنگ نهايي در آمده باشد مي توان ان را چيد و به بازار عرضه نمود.

چنانچه مسافت مزرعه تا بازار کم باشد و نيمه سبز خوشه فرصت رنگ پذيري نداشته باشد مي توان از محلي که دماي آن گرماي مناسبي جهت تغيير رنگ گوجه دارد استفاده نمود. در صورتي که واريته ها به صورت کلاستر و يا همرس نباشد بهتر است گوجه هاي رسيده را در زمان خاص خود برداشت کرد.

مسلما اندازه گوجه فرنگي هر چقدر درشت تر باشد زمان تبديل گل به ميوه و رسيدن آن هم طولاني تر خواهد بود. امروزه بسياري از کشاورزان به خاطر تقاضاي مناسب مصرف کننده تمايل زيادي به کشت گوجه هاي چري دارند و اين به دليل ميزان باردهي فراوان رنگ هاي قرمز صورتي و زرد و شکل هاي مختلف آن است که باعث قيمت بالاي اين واريته شده است.

زماني که بوته ها به سقف مفيد گلخانه مي رسند لازم است برگ هاي پائين را هرس نمود و اگر نخ ها به صورت قرقره اي به سيم آويزان است مي توان با بازکردن ۳۰ تا ۵۰ سانتي متر از نخ قرقره در يک جهت نخ ها را روي سيم حرکت داده که اين عمل باعث مي شود ساقه از پائين روي بستر و يا شاسي هاي مخصوص قرار گيرد و انتهاي بوته در فاصله ۳۰ تا ۵۰ سانتي متري سقف مفيد گلخانه برسد. اين روش به کشت دراز مدت مربوط مي شود.