حساسیت غذایی» واكنش نامطلوب به غذاست كه به علت عكس العمل ایمونولوژیكی ایجاد می شود. غذاهای متداول تحریك زا، شامل: تخم پرندگان، شیرگاو، بادام زمینی و ماهی هستند. حساسیت غذایی به طور عمده در نوزادان بروز می كند و بیش تر این حساسیت ها تا سن ۵ سالگی از بین می رود.
حساسیت به بادام زمینی ممكن است تا آخر عمر ادامه یابد. به این واكنش ها عدم تحمل غذا نیز اتلاق می شود. مكانیزم های عدم تحمل غذا شامل: واكنش های ایمونولوژیكی (یعنی حساسیت غذایی) نقص های آنزیمی، اثرات فارماكولوژیكی، حساسیت زایی و واكنش های سمی هستند. با وجود نگرانی عمومی از مواد افزودنی به غذا و فرایند آماده سازی غذا و نیز تاكید عمومی به استفاده از غذاهای طبیعی، بیش ترین حساسیت های غذایی نسبت به تركیبات غذایی كه به طور طبیعی یافت می شود به وجود می آید. با این وجود لازم به ذكر است كه در بسیاری از موارد ادعاهای مطرح شده مبنی بر حساسیت غذایی نقادانه و موشكافانه نبوده و برپایه مدارك و شواهد معتبر، استوار نیستند. در این مقاله سعی شده است با تعریف اصطلاحات مربوط، واكنش های ایمونولوژیكی و نیز واكنش های غیرایمونولوژیكی به غذا، مورد بحث قرار گیرند.
● عوامل موثر در ایجاد حساسیت غذایی
۱) زمینه های ژنتیكی: حساسیت غذایی به طور معمول ارثی است و تحت تاثیر عوامل ژنتیكی قرار دارد.
۲) نارس بودن دستگاه ایمنی یا سدهای محافظ دستگاه گوارش در نوزادان: بر این اساس زمان های بحرانی وجود دارند كه طی آن حساسیت غذایی می تواند به وجود آید، لذا امكان مداخلات در دوران حاملگی و شیردهی باید مدنظر باشد.
۳) مقدار آنتی ژن: ممكن است مقدار زیاد آنتی ژن سبب ایجاد تحمل و مقدار كم آن منجر به حساسیت شود.
۴) آنتی ژن های بعضی از غذاها مثل تخم مرغ، شیرگاو، ماهی و بادام زمینی احتمال بروز حساسیت بیشتری دارند: عملكردهای مولكولی كه باعث می شوند یك آنتی ژن، آلرژن شود و آنتی ژن دیگر آلرژن نباشد، شناخته شده نیست؛ برای مثال نمی دانیم چرا بادام زمینی و ماهی بیش تر از سایر غذاها واكنش های آلرژیك ایجاد می كنند.
۵) یك تحریك كننده مثل یك عفونت: واكنش حساسیت زا ممكن است در یك فرد غیرآلرژیك به خاطر وجود عفونت ویروسی ایجاد شود.
۶) تغییر در نفوذپذیری دستگاه گوارشی كه باعث ورود آنتی ژن های غیرطبیعی شود: ممكن است طی یك التهاب معده و روده به مخاط روده كوچك آسیب برسد و پروتئین های غذا به طور غیرمعمول از دستگاه گوارش جذب شده و ایجاد حساسیت كنند.
سابقه حساسیت غذایی
در مورد طول حساسیت به غذا و ادامه آن اطلاعات مستند زیادی در دسترس نیست. آن چه مسلم است تعداد زیادی از كودكانی كه در سال اول زندگی از عدم تحمل غذا رنج می برند با گذشت زمان، عدم تحملشان از بین می رود. به طور معمول حساسیت به شیر گاو و یا تخم مرغ خود به خود در طی زمان از بین می رود.
یك بررسی انجام گرفته این مطلب را تایید می كند كه غذاها یا میوه جات حساسیت زا را می توان در ۵۰ درصد موارد پس از ۹ ماه به طور تقریبی در همه موارد پس از سومین سال تولد به رژیم غذایی بازگرداند. اگرچه امكان ادامه حساسیت غذایی در بزرگسالان تا پایان عمر وجود دارد اما بعضی از بزرگسالان به طور تقریبی یك سوم آن ها پس از یك سال حذف غذای حساسیت زا در رژیم غذایی خود، نسبت به آن تحمل پیدا كرده اند.
▪ سایر عوامل:
واكنش های نامطلوب در بعضی افراد، فقط زمانی اتفاق می افتد كه خوردن یك ماده غذایی حساسیت زا با عوامل دیگری همراه باشد بعضی از این عوامل عبارتند از:
۱) فعالیت فیزیكی: در مواردی واكنش های آلرژیك فقط زمانی اتفاق می افتد كه فعالیت جسمانی طی دو ساعت پس از خوردن غذایی خاص (مثل كرفس، غذاهای دریایی مانند صدف و اسكوئید، هلو و گندم) انجام شود.
۲) سایر بیماری ها: مساله شایعی كه علت آن چندان درك نشده، مشاهده كودكانی است كه حساسیت غذایی و اگزمای پوست را به گونه ای توام دارند و به طور معمول بعضی و یا تمام غذاهای حساسیت زا را هنگام بروز سایر بیماری های پوستی می توانند تحمل كنند.
۳) مصرف توام داروها: افرادی هستند كه فقط هنگامی به غذاهای خاص حساسیت نشان می دهند كه دارو مصرف می كنند مثال كاملا شناخته شده در این مورد افرادی هستند كه فقط هنگام مصرف سالیسیلات (آسپرین) به غذا واكنش نشان می دهند.
● تشخیص حساسیت غذایی
تشخیص حساسیت غذایی به غذا، همواره با مشكلاتی روبه رو است و به طور عمده به كمك سابقه و هم چنین با اطلاعاتی در مورد نتیجه دوری از ماده غذایی حساسیت زا انجام می شود.
نكات لازم برای شرح حال واكنش های غذایی
۱) سرعت بروز حساسیت: هر چه رویداد واكنش آلرژیك سریع تر باشد شرح حال قابل اعتمادتر است.
۲) بررسی رویدادهای همزمان: اگر فردی یك ساعت بعداز خوردن غذای خاصی ناراحت شود (برای مثال شروع به خس خس كند) علت ناراحتی می تواند به غذا یا یك رویداد هم زمان دیگر مربوط شود.
۳) پی گیری دلایل و نشانه های مستند: آیا همان علایم و نشانه ها در فرصت هایی كه غذای تحریك زا مصرف نشده نیز اتفاق افتاده است؟ آیا اوقاتی بوده كه غذای مشكوك صرف شده باشد، بدون این كه اثرات نامطلوب بروز كند؟
۴) بررسی اصل وجود حساسیت: عموما بعضی از مردم به غلط تصور می كنند به غذایی خاص حساسیت دارند.
● واكنش های تداخلی
این اصطلاح در مورد واكنش تداخلی بین دو گونه غذایی مختلف و بین یك غذا و یك ماده غیرغذایی به كار می رود. بیشتر مطالعات در مورد واكنش های تداخلی بر تست تلقیح پوستی و آنتی بادی LGE استوار است كه هر دو دارای حساسیت بالینی كمی هستند. انواع مهم واكنش های تداخلی در زیر آمده است: ۱) شیرگاو، بز، گوسفند، اسب: شباهت آنتی ژن آشكار و چشم گیر بین پروتئین های شیر گاو، بز و گوسفند باعث می شود كه به طور تقریبی همه افرادی كه به شیر گاو حساسیت دارند به شیرهای حیوانات دیگر نیز حساسیت داشته باشند.
۲) تخم پرندگان: تخم های بوقلمون، اردك، مرغابی، غاز و مرغ دریایی حاوی، ovalbumin، ovomucold ، ovotyansferrin هستند كه باعث حساسیت متقاطع می شوند.
۳) انواع حبوبات (لوبیا، نخود، عدس، سویا) و بادام زمینی: به طور معمول واكنش تداخلی رخ نمی دهد.
۴) غذاهای دریایی: واكنش های تداخلی بین غذاهای دریایی غیرمعمول است
۵) واكنش های تداخلی بین گرده های استنشاق شده و غذاها: برای مثال بین حساسیت به گرده های درخت غان با حساسیت به سیب، هویج، كرفس، سیب زمینی، پرتقال و گوجه فرنگی ارتباط وجود دارد.





روزنامه جوان