بسياري از کاربران تصور ميکنند که استفاده از نرمافزار متنباز(open source)، به معني استفاده کامل و آزاد از کدهاي منبع آن نرمافزار است، در حالي که بايد توجه داشت يک نرمافزار متنباز الزاما همه کدهاي منبع خود را عرضه نميکند. عرضه يک نرمافزار متنباز بايد شامل موارد زير شود:

1. عرضه رايگان: بايد توجه داشته باشيد که نرمافزارهاي متنباز همواره رايگان عرضه ميشوند. کاربراني که قصد استفاده از اين نرمافزارها را دارند بايد بهصورت رايگان و بدون پرداخت هر گونه هزينه مجوز استفاده از آن نرمافزار را دريافت کنند. برنامههايي که از اين طريق در اختيار کاربر قرار ميگيرد ممکن است محتوايي را شامل شود که از چندين منبع مختلف بهدست آمده است.

2. کدهاي منبع: بايد کدهاي منبع در اين قبيل برنامهها در اختيار کاربر قرار گيرد. در هنگام توزيع اين کدها بايد به گونهاي باشند که کاربر بتواند از آنها استفاده کند. با اين وجود،برخي از انواع نرمافزارهاي متنباز هستند که بدون کدهاي منبع عرضه ميشوند. اين نرمافزارها که از کدهاي منبع ديگر نرمافزارهاي کدباز استفاده ميکنند بهصورت رايگان از اينترنت بارگذاري ميشوند. کدهاي منبعي که در برنامههاي متنباز عرضه ميشوند طوري نوشتهشدهاند که برنامهنويسان ميتوانند با استفاده از آنها امکانات جديدي را به نرمافزار بيفزايند. بايد توجه داشت که تخريب کدهاي منبع و نوشتن آنها بهصورت گنگ و پيچيده مجاز نيست.

3. فعاليتهاي قابل استنتاج: مجوز استفاده از اين نرمافزارها بايد به گونهاي طراحي شود که قابليت اصلاح داشته باشد. بر اين اساس، نسخههاي جديدي که از يک نرمافزار متنباز تهيه ميشوند بايد بهگونهاي باشد که امکان انتشار نرمافزار همانند نسخه اصلي آن فراهم شده باشد.

4. راستي و درستي کدهاي منبع: مجوزي که طي آن کاربر امکان دسترسي به کدهاي منبع يک نرمافزار پيدا ميکند در برخي مواقع محدود ميشود. با اين وجود، آن دسته از کدهاي منبع که بدون هر گونه محدوديتي در اختيار کاربران قرار ميگيرند و يا در وصلههاي امنيتي عرضه ميشوند بايد صحيح و درست باشند تا تغيير در آنها باعث بروز مشکل در نرمافزار نشود. اين کدها ممکن است با اسامي مختلف نوشته شدهباشند و يا از نرمافزارهاي اصلي متفاوت گرفته شده باشند.

5. عدم ايجاد مشکل براي اشخاص و گروهها: تغيير در کدهاي منبع نرمافزارهاي متنباز بايد به گونهاي نوشته شود که براي هيچ شخص يا گروهي مشکلي ايجاد نکند. اين کدها که در اصل توسط اشخاص مختلف تغيير پيدا ميکنند، به گونهاي خواهند بود که باعث ايجاد خسارتهاي مالي و غيرمالي براي افراد حقيقي، حقوقي، شرکتها، ادرات دولتي و... نخواهند شد.

6. عدم ايجاد مانع براي فعاليتهاي ديگر شرکتها: در حالي که گفته ميشود نرمافزارهاي متنباز نبايد براي هيچ کاربري محدود شوند، اعلام شده که اين نرمافزارها نبايد در فعاليتهاي نرمافزاري شرکتهاي رقيب مشکل ايجاد کنند و مانع ادامه فعاليتهاي آنها شوند. در کنار اين مسئله، يک نرمافزار متنباز نبايد به گونهاي طراحي شده باشد که تنها کاربران تجاري و بازرگاني بتوانند از آن استفاده کنند و براي کاربران خانگي مزيتي نداشته باشد.

7. انتشار مجوز استفاده از نرمافزار متنباز: مجوزي که براي استفاده از يک نرمافزار متنباز عرضه ميشود بايد به گونهاي باشد که همه کاربران بتوانند بهصورت کاملا رايگان از آن استفاده کنند. اين مجوزها حتي براي کساني که اين نرمافزار را از واسطهها دريافت ميکنند نيز بايد وجود داشته باشد. براي استفاده از يک نرمافزار متنباز تنها يک مجوز لازم است و کاربر نيازي ندارد که مجوز ديگري را تهيه کند.

8. مجوز نرمافزار متنباز نبايد به يک محصول ويژه اختصاص داشته باشد: نرمافزارهاي متنباز بايد به گونهاي طراحي و توليد شوند که مجوز استفاده از آن تنها مختص يک برنامه خاص نشود. اگر يک نرمافزار متنباز در مرحله نخست عرضه شود و در اختيار جمعي از کاربران قرار گيرد، در مرحله دوم توزيع اين برنامهها کاربر نبايد اقدام به تهيه مجوز جديد کند و بايد با استفاده از مجوز اوليه صادر شده آن را به کار برد.

9. مجوز نرمافزار متنباز نبايد ديگر نرمافزارها را محدود کند: مجوزي که براي استفاده از يک نرمافزار متنباز صادر ميشود نبايد به گونهاي طراحي شود که استفاده از ديگر نرمافزارها را محدود کند. براي مثال، مجوز يک نرمافزار متنباز نبايد بر اين اصل تاکيد کند که تمامي برنامههاي ديگر که روي يک کامپيوتر نصب شدهاند بايد متنباز باشند.

10. هويت مجوز نرمافزار متنباز بايد بر پايه فناوريهاي روز باشد: با توجه به فناوريهايي که امروزه براي توليد نرمافزار به کار برده ميشود، توليدکنندگان يک برنامه متنباز بايد توجه داشته باشند که فناوري مورد نظر آنها نبايد مطابق با يک فناوري شخصي باشد و بايد با استانداردهاي تعيين شده مطابقت کند.
اگر شخص يا گروه در نظر دارد يک نرمافزار متنباز توليد کند، بايد توجه داشته باشد که رعايت موارد فوق الزامي است. اگرچه رعايت اين موارد اندکي دشوار به نظر ميرسد، ولي بايد توجه داشت که در اصل اجراي اين اصول از اجراي اصول تعريف شده براي نرمافزارهاي معمولي بسيار سادهتر است. در حال حاضر استقبال از نرمافزارهاي متنباز به قدري افزايش يافته که کارشناسان آن را نوعي تهديد جدي براي شرکتهاي بزرگي چون مايکروسافت قلمداد ميکنند.


منبع: بزرگراه فناوري