در بررسی اثر سیاستهای پولی و مالی، تقاضای پول یکی از مولفههای مهم آن است. منظور از تقاضا برای پول، میزان مانده واقعی پول نزد افراد است. به بیان دیگر تقاضا برای پول به مفهوم آن است که افراد در هر زمان گرایش به نگهداری چه بخشی از دارایی خود به صورت نقد یا پول دارند. به گفته دیگر تقاضا برای پول به مفهوم جریان پول و صرف آن برای هزینههای جاری روزانه نمیباشد، بلکه تقاضا برای موجودی پول در هر زمان است. در فرایند کاهش نرخ بهره توسط مقامات پولی، مردم گرایش به افزایش تقاضای پول دارند و در حقیقت گاهی کاهش نرخهای بهره رضایت آنها را تامین نمی کند، چرا که در این حالت هزینه فرصت نگهداری پول کاهش یافته است. معمولا در نرخهای بهره پایین انگیزه برای نگهداری پول به صورت نقد بالا میرود و گرایش به سمت خرید اوراق بهادار بیشتر میشود. بنابراین بین نرخ بهره و تقاضا برای پول (تقاضا برای مانده حقیقی پول) رابطه وارونهای دیده میشود. همینطور میتوان زمانی را که نرخهای بهره در حال افزایش هستند، بررسی کرد. در این شرایط هزینه فرصت نگهداری پول بالا میرود، و تمایل به نگهداری پول به شکل نقد آن کاهش مییابد. از این رو میگوییم تقاضا برای پول در هنگام رشد نرخ بهره کاهش مییابد و برخی مردم سعی میکنند که سپردههای پسانداز بانکی خود را حفظ نمایند.

در ادبیات اقتصادی عرضه پول به وسیله بانک مرکزی و دستگاه بانکی بوجود میآید و فرض می شود که میزان آن محدود است. بنابراین عرضه پول میتواند با عملیات بانک مرکزی تغییر نماید. همانطور که در گذشته اشاره شد بانک مرکزی بر سیستم پولی کشور نظارت دارد و حجم پول و میزان نقدینگی را کنترل می کند.

بانک مرکزی سیاست تثبیت خود را در سطح اقتصاد از طریق تغییر در عرضه پول انجام میدهد که به آن سیاست پولی گفته می شود. به طور مثال بانک مرکزی اروپا برای رسیدن به هدف تثبیت نرخ تورم پایینتر از سطح 2 درصد، اقدام به تغییر در عرضه پول مینماید. سیاستهای پولی مهمترین بخش فعالیت بانک مرکزی هر کشوری به شمار میآید. هر گاه عرضه پول در کشوری افزایش یابد، بانک مرکزی برای کنترل آن و کاهش سطح نقدینگی در جامعه معمولا از ابزار تغییر در نرخ بهره استفاده مینماید. عدم موفقیت بانک مرکزی در کنترل نقدینگی معمولا فشار بر روی سطح عمومی قیمتها را موجب میشود. از این رو در هنگام افزایش عرضه پول نرخ بهره در سطح اقتصاد افزایش مییابد.



منبع: کتاب بنیادهای اقتصادی در بازار ارز، نوشته محمد مساح

تهیه و پالایش: موسسه آموزش و پژوهشهای اقتصادی رهنمون سرمایه