گیاه علفی پایا.

گل : آذین گرزن ، واحد 5 کاسبرگ سبز ، 5 گلبرگ زرد .

میوه : آبدار سیاه رنگ ، کرک دار ، میوه آن به اندازه خردل است .

برگ : سبز رنگ ساده با لبه صاف ؛ اگر برگ را در بین دستها مالش دهیم دست به رنگ قرمز تند مایل به سیاه در میآید

مشخصاتریشه : ریشه از نوع راست ساده است . ریشه این گیاه در نواحی شن زار تا عمقیک متری خاک فرو میرود . در رنگرزی با رناس مهمترین عامل میزان عمر ریشهاست . رنگهای قرمز شاداب و متمایل به سرخ از ریشه های چهار و پنج ساله آنبه دست می آید و ریشه هفت ساله رنگهای لاکی و ارغوانی و ریشه های سه سالهنارنجی تیره پدید می آورد .جنس رناس نیز در رنگ آن عامل موثری است . ازریشه گونه هایی که در مناطق سردسیری میرویند ، لاکی پر مایه تری نسبت بهمناطق معتدل و گرمسیر به دست می آید .

به همین علت است که رنگ لاکیبه دست آمده از رناس آذربایجان و خراسان که مناطق سردسیری هستند با رنگهایبدست آمده از رناس کرمان و فارس ، که مناطق گرمسیری محسوب میشوند تفاوتبارزی دارد .

موسم گل : اواخر بهار

انتشار جغرافیایی :اراک ، دماوند ، تبریز دیلمان ، ارومیه ، آذربایجان کرمان ، مازندران ، یزد و بلوچستان و مناطق کویری.

*********

طریقهرنگرزی با روناس به طرق مختلف از گذشته های دور سینه به سینه به نسل حاضررسیده و نگهداری شده است . امروز بهترین روناس ایران در شنزارهای اطرافیزد یافت میشود و ارتفاع بوته آن بین 50 تا 100 سانتیمتر است .

طعمریشه گیاه جوان شیرین و گیاه پیر گس و تلخ است . برداشت روناس معمولا" دراواخر پاییز انجام میگیرد و در سایه خشک میشود . گاهی ریشه روناس را بهوسیله کوره خشک میکنند که باعث پایین آمدن کیفیت رنگ میشود .

جوهرسرکه نیز از دندانه هایی است که بیشتر در نواحی فارس به کار میرود . یکیاز معروفترین رنگهای به دست آمده از روناس رنگ دوغی است که از خیساندنکلافهای رنگ گرفته از روناس در دوغ حاصل میشود . طول مدت قرار گرفتن پشمدر این مایع هر قدر بیشتر شود رنگ روشنتر میشود تا آنکه به فام صورتی کمرنگ مبدل میگردد . یکی از روشهای سنتی استفاده از رنگ روناس نیز بدستآوردن به وسیله جوشاندن خامه در پیش آب گاو است !
ترکیبات شیمیایی


ریشهروناس دارای ماده ای رنگی به نام آلیزارین می باشد که برای رنگرزی بکار میرفت ولی بعد از اینکه توانستند این ماده را به طریقه شیمیایی تهیه کنندکشت آن برای تهیه آلیزارین متوقف گردید .
خواص داروئی

روناس از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است .

1. باز کننده گرفتگی ها در بدن است.
2. ادرار آور است و حبس البول را درمان می کند .
3. برای معالجه بیماری فلج آنرا با عسل مخلوط کرده و به بیمار بدهید .
4. ترشح شیر راز یاد می کند.
5. درد سیاتیک را رفع می کند.
6. یبوست های سخت را معالجه می کند .
7. اشتها آور است.
8. قاعده آرو است .
9. خارش پوست را برطرف می کند بدین منظور می توان از ضماد استفاده کرد ویا اینکه جوشانده آنرا در وان حمام بریزید و مدتی در آن استراحت کنید .
10. اوره خون را پائین می آورد .
11. جوش خوردن استخوان شکسته را تسریع می کند .
12. تورم را در بدن از بین می برد .
13. از کمپرس جوشانده روناس برای رفع بیماریهای پوستی استفاده کنید .