[JUSTIFY]راسب کردن فلزات به طریقه الکتروشیمیایی آبکاری نام دارد
در آبكاري، روكش هائي از جنس فلز، اكثراً بطريق الكتروليز در سطح مورد نظر ايجاد مي كنند و سطحي، كه پوشانيده مي شود
می تواند فلز یا غیر فلز باشداز روكش كردن بمنظور حفاظت و هم زيبائي استفاده مي كنند.

صنعت آبکاری، در خودرو و قطعات پلاستیکی
قابلیتهدایت الکتریکی قطعات فلزی در آبکاری با الکتریسیته اساس آبکاری را تشکیلمیدهد. با چنین روشی امکان آبکاری اجسام و قطعات غیرهادی یا نارسانامانند آرم خودروها یا برخی از قطعات تزئینی داخل خودرو وجود ندارد؛ مگر آنکه بتوان به طریقی یک لایه رسانا یا حداقل نیمه رسانا روی سطح قطعه ایجادکرد که این لایه زیر بنای لایه های فلزی بعدی خواهد شد.

روشهاي آبکاری پلاستیکها دو مرحله دارد؛
1- رسانا یا نیمه رسانا کردن قطعه و ایجاد قابلیت هدایت الکتریکی روی سطح آن
2- آبکاری کردن قطعه (نشاندن لایه فلزی روی قطعه) با روش آبکاری الکتریکی
ابعادقطعات فلزی مورد آبکاری، بسیار متفاوت است و قطعات فوقالعاده ریز تابسیار بزرگ را در برمیگیرد ولی در مورد قطعات پلاستیکی اغلب با قطعاتکوچک و سبک مواجهایم رسانا کردن قطعات پلاستیکی معمولا به دو روش انجاممیشود: قدیمیترین روش، استفاده از لاکهای هدایت کننده است. این لاکها کهاز مخلوط رزینهای آلکیدی، پی وی سی و اپوکسی با ذرات میکرونی گرافیت نقرهیا پودرهای فلزی تهیه میشوند، از هدایت الکتریکی مناسبی برخوردارند.استفاده از پودر اکسید مس یک ظرفیتی به جای نقره متداول است که پس ازمخلوط کردن اکسید مس و لاکهای احیا کننده، در حین خشک شدن به مس فلزیتبدیل میشود و سطحی هادی ایجاد میکند. اشکال عمده این روش، بالا بودنهزینه آن است.روش دیگری که در سطح وسیعتر مورد استفاده قرار میگیرد،ابتدا در سال 1963 با هادیسازی پلیمر ABS محقق شد. اگر چه امروزهپلیمرهای دیگری نظیر پلی پروپیلن، پلی سولفون، پلیاکریل اتر، نایلون وپلیکربناتها با این روش قابل آبکاری هستند ولی حدود 85درصد قطعاتی کهآبکاری میشوند از ABS تشکیل شده اند و این بهدلیل چسبندگی بسیار خوبلایه فلزی به این ماده است.

تشریح فرایند آبكاري
مراحل رسانا کردن یک قطعه پلاستیکی چنین است:
1- چربیگیری:
وقتیABS و دیگر پلیمرها از قالب بیرون میآیند دارای الکتریسیته ساکن هستند واگر در محیط پوشیده نشوند، ذرات گرد و غبار هوا را به خود جذب میکنند.این آلودگی و آلودگیهای ناشی از روغن آماده سازی قالب برای تزریق وهمچنین آلودگی ناشی از جابهجایی، وجود مرحله چربیگیری را ضروری میکند.استفاده از یک ماده چربیگیر باعث افزایش عمر محلول زبرسازی میشود.میتوان برای چربیگیری از یک محلول با ترکیب زیر استفاده کرد:
سود(20 گرم در لیتر)، تری سدیم فسفات (15 گرم در لیتر)، سدیم کربنات (15 گرمدر لیتر) و اسید اولئیک (15 گرم در لیتر) شرایط عملکرد دمای50 تا 60 درجهسانتیگراد و مدت زمان لازم 2 دقیقه است.
2- اسیدشویی (پیش زبرسازی):
برایپیشگیری از انتقال مواد چربیگیر قلیایی به محلول زبرسازی اسیدی و کاهشاسیدیته و عمر مفید آن بهتر است این مرحله قبل از زبرسازی وجود داشته باشدتا ضمن خنثی کردن حالت قلیایی سطح قطعه، آن را برای زبرسازی آماده کند.ترکیب پیشنهادی چنین است: اسید سولفوریک با چگالی 1.84 (50سی سی در لیتر)،اسید کرومیک (400 گرم در لیتر) شرایط عملکرد دمای 50 تا 60 درجه سانتیگرادو مدت زمان لازم 2 تا 5 دقیقه است.
3- زبرسازی
با زبر سازیمیکروسکوپی قطعه و ایجاد خلل و فرج در سطح آن، چسبندگی فلز به پلیمرافزایش مییابد. زبرسازی به دو روش مکانیکی و شیمیایی صورت میگیرد. درروش مکانیکی، با پرتاب شن به قطعه در حال دوران (سند بلاست)، سطح آن رازبر میکنند. روش شیمیایی روش بهتر و متداولتری است که در آن، جزء بوتادیان خورده میشود و در عین حال ساختمان اکریلو نیتریل استایرن تخریبنمیگردد و سطح قطعه با خلل و فرج زاویه دار آماده پذیرایی فیلم هادی است.ترکیب محلول زبرسازی به صورت زیر است :
اسید سولفوریک با چگالی 1.84(180 سی سی در لیتر)، اسید کرومیک (430 گرم در لیتر)، اسید فسفریک (30 سیسی در لیتر) شرایط عملکرد دمای 50 تا 60 درجه سانتیگراد و مدت زمانلازم 2 تا 3 دقیقه است.
4- کروم گیری:
در این مرحله اسیدکرومیکی که پس از زبر سازی همراه قطعه است، گرفته میشود و هدف از آن،صرفه جویی در مصرف اسید کرومیک است. پس از کروم گیری شستوشوی قطعه با آبانجام میشود که کاهش قابل توجه اسید کرومیک روی قطعه و افزایش عمر محلولخنثی سازی را در مرحله بعد به دنبال دارد.
5- خنثی سازی:
هدف ازخنثی سازی، حذف آخرین محلول اسید کرومیک روی قطعه است که میتواندمحلولهای بعدی را آلوده کند. اسید کرومیک باقیمانده در حفرههای کور قطعهیا در محل اتصال آویزها از آبکاری شیمیایی این گونه مکانها جلوگیریمیکند. ترکیب مورد استفاده در این مرحله اسید کلریدریک کاملا خالص باچگالی 1.18 به میزان 180 سی سی در لیتر است. این محلول با گرفتن اسیدکرومیک بهتدریج به سبزی میگراید و به محض این که محلول خنثی سازی بهرنگ سبز تیره درآمد، باید دور ریخته شود. شرایط کار با این محلول دمای 40درجه سانتیگراد و زمان لازم 1 تا 2 دقیقه است.
6- اسیدگیری:
پس از خنثی سازی، قطعه باید از اسید کلریدریک پاک شود.
7. حساس سازی:
اینمرحله در حقیقت قلب فرایند به شمار می رود. برای آبکاری روی پلاستیک ابتداباید سطح آن را حساس کرد. این کار معمولا با نشاندن ذره های کوچک پالادیومروی قطعه صورت می گیرد که این ذرات بعدا کاتالیزوری برای شروع آبکاریخواهند بود. در این مرحله قطعه در محلولی از کلرید قلع و کلرید پالادیومغوطه ور می شود و پس از گذشت زمان لازم کمپلکسی از قلع و پالادیوم روی سطحقطعه به وجود می آید که در مرحله شتاب دهی نمکهای قلع حذف می شود و تنهافلز پالادیوم روی سطح باقی می ماند. ترکیب مرحله حساس سازی چنین است:کلرید قلع(100تا 150 گرم در لیتر)، کلرید پالادیوم (0.2 تا 0.3 گرم درلیتر)، اسید کلریدریک (20 سی سی در لیتر) این مرحله در دمای 35 تا 45 درجهسانتیگراد انجام میشود. محلول حساس سازی باید از نور محافظت شود تا طولعمر آن افزایش یابد. پس از این مرحله نیز شستوشو لازم است.
8- شتاب دهی:
دراین مرحله نمکهای قلع و بیشتر هیروکسید قلع حذف میشوند. این نمکها جزئیاز کمپلکس روی سطح قطعه اند که پالادیوم را تا هنگام استفاده حفظ میکند.در این مرحله قلع در محلول حل میشود و فقط فلز پالادیوم در سطح قطعه باقیمیماند. این پالادیوم است که مرکز تجمع فلز روکش بهشمار میآید. ترکیبپیشنهادی این مرحله، یک اسید رقیق مانند اسید سولفوریک 10درصد است. شرایطدمایی 20 تا 50 درجه سانتیگراد و زمان لازم حداقل2 دقیقه است. شستوشو دراین مرحله همانند شستوشوی قبل از شتاب دهی نمیتواند محلول روی سطح راکاملا بزداید ولی واکنشهای هیدرولیزی سطح قطعه، وجود این مرحله را ضروریمیکند.
9- آبکاری شیمیایی
بهآبکاری با یک محلول شیمیایی گفته میشود که بدون ایجاد اختلاف پتانسیلالکتریکی صورت میگیرد و قطعه ای را که داخل محلول فرو برده میشود،آبکاری میکند. پلاستیک فعال شده باید با روکش فلزی پوشانده شود تا هادیگردد. ضخامت این پوشش باید حداقل حدود 0.05 تا 0.5 میکرون باشد تا بتواندجریان لازم را برای شروع آبکاری الکترولیتی از خود عبور دهد.
ایجاداین روکش با استفاده از محلولهای شیمیایی و بدون جریان برق ممکن است. اینمحلولها روکشهای بسیار نازکی بوجود میآورند و تا زمانی که سطح قطعه کاملاپوشانده شود، واکنش ادامه مییابد. محلولهای آبکاری شیمیایی باید همدربردارنده نمک فلزی باشند و هم یک احیا کننده برای واکنش شیمیایی کهبتواند کاتیونها را احیا کند. این کار به یک شروع کننده نیاز دارد کهمعمولا خود فلز است. در واکنش انجام شده کاتیون فلز مورد نظر احیا میشودو روی قطعه مینشیند. وقتی یک پلاستیک فعال شده در چنین محلولی فرو بردهمیشود، هر ذره پالادیوم، مرکز تجمع فلز (مس یا نیکل) به دور خود میشود.جزیرههای تشکیل شده از فلز بهسرعت به یکدیگر میپیوندند و تمام سطح قطعهرا میپوشانند. با اتمام آبکاری شیمیایی، قطعه پلاستیکی به قطعه ای با سطحهادی و رسانای جریان برق تبدیل میشود و از این مرحله به بعد روش متعارفآبکاری قطعات فلزی قابل استفاده است.[/JUSTIFY]