گزارش خبری مهر/
میراث اولین دانشگاه تاریخ ایران زیر خروارها خاک!
اهواز- خبرگزاری مهر: دانشگاه جندی شاپور به عنوان اولین دانشگاه تاریخ ایران واز نخستین دانشگاه های عملی جهان هنوز در گوشه ای از شمال خوزستانناشناخته و در حال نابودی است.

بهگزارش خبرنگار مهر در اهواز، دانشگاه یا همان شهر دانشگاهی جندی شاپور کهدر برخی منابع حتی از آن به عنوان قدیمیترین دانشگاه جهان نام برده شدهرا شاهپور اول فرزند اردشیر هخامنشی بنا نهاد.
شهرجندی شاپور یکی از نواحی هفتگانه خوزستان به شمار می رفت که از ابتدامرکز آن استان به شمار میرفته و در دوره شاهپور دوم، جندیشاپور پایتختدولت ساسانی و مرکز خوزستان شد. در زمان شاهپور اول شهرهای گوناگونی تاسیسشد که نام یکی از این شهرها جندی شاپور یا گندی شاپور بود.
اینشهر در جنوب غربی ایران در خوزستان و نزدیک شوشتر واقع شده بود. اکثرمحققین، دوره تاریخی ساسانیان را مبتکر اصول شهرسازی و معماری می دانندچرا که شهرهای زیادی در این دوران ساخته شد. دانشگاه جندی شاپور که در نوعخود از مهمترین مراکز علمی دنیای کهن بود در این دوران ساخته شد. اینمدرسه گر چه از زمان شاهپور اول پایه ریزی شده بود اما توسط این پادشاهتعمیر و گسترش یافت.

کانال قدیمی آب که از شهر جندی شاپور در دوره ساسانی بجا مانده است

دانشگاهجندی شاپور از مهمترین مراکز آموزشی و تحقیقی دنیای آن زمان بود که تعدادزیادی دانشمند و پزشک در آن مشغول به تدریس، تحصیل و طبابت بودند. در اینمرکز علاوه بر کتب تالیف شده دانشمندان ایرانی بسیاری از کتاب های یونانیو هندی را به پهلوی ترجمه کرده و آنها را تعلیم می دادند.
درزمان انوشیروان عده ای از فلاسفه یونان، که بعد از تعطیلی آکادمی آتن بهدلیل تعصب امپراطوری روم به ایران پناهنده شدند، مورد حمایت این پادشاهقرارگرفتند. آنان در دانشگاه جندی شاپور به تدریس مشغول شدند. انوشیروانحتی عده ای را به هندوستان فرستاد تا به فراگیری علوم بپردازد. طب یوناندر مدرسه جندی شاپور رواج یافت. فلسفه ارسطو و افلاطون در زمان انوشیروانبه فارسی ترجمه شد. برزویه طبیب نیز در زمان انوشیروان به هند رفت و باتنی چند از دانشمندان و کتب هند به ایران بازگشت.
مدرسهجندی شاپور در علم کیمیا (شیمی)، زیست شناسی و علوم پزشکی نقش مهمی داشتهاست. انوشیروان گذشته از تاسیس دانشکده طب جندی شاپور به تاسیس مدرسهدیگری که در آن ریاضیات، فلسفه و نجوم تدریس می شد در جندی شاپور اقدامکرد.
در سال 17 هجری و بهروایتی دیگر، سال 19 هجری این شهر توسط مسلمانان فتح میشود، تصرف این شهربدون جنگ و خونریزی صورت گرفته، بدین معنی که دروازههای شهر باز بوده ومردم به مانند زمان صلح بدون اسلحه به شهر وارد و یا از آن خارجمیشدهاند.
در اوایل اسلام همشهرت این شهر علاوه بر دانشگاه معتبر پزشکی، به صنایع دستی، زراعت، نیشکرو برنجکاری فراوان آن بوده که محصول آنها به نقاط دور دست هم صادر میشدهاست. شهر جندیشاپور تا 372 هجری قمری آباد بوده و در قرن ششم هجری بهگفته مقدسی (مورخ) به واسطه حمله برخی عشایر به ویرانهای تبدیل میشود.

مقبره یعقوب لیث که در محوطه جندی شاپور دفن شده است
اینتاریخ سرشار و گهربار بی شک دانستی های فراوانی برای کاوش دارد که میتواند عظمت ایرانیان در تاریخ را بیش از گذشته برای جهانیان به اثباتبرساند ولی این گنجینه تاریخی عظیم همچنان از نبود یک کاوش جدی و حساب شدهدر رنج است و میراث غنی نهفته در آن در حال نابودی است.

سخنگویانجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان در خصوص این اثر باستانی به خبرنگارمهر در اهواز می گوید: جای تعجب دارد مکانی که می تواند اوج عظمت علمیایرانیان در زمانیکه که اکثر مکان های دنیا با ابتدایی ترین شیوه، زندگیمی کردند را نشان دهند تا این حد مغفول مانده و تاکنون یک کاوش حساب شدهدر آن صورت نگرفته است.

کشاورزی در 500 هکتار از محوطه
مجتبیگهستونی تاکید بر اینکه کل محوطه باستانی این دانشگاه 1000 هکتار است کهدر حال حاضر در 500 هکتار آن کشاورزی صورت می گیرد، افزود: دانشگاه جندیشاپور که شاید بتوان آن را اولین مرکز فکری و علمی جهان نامید در سال 1358توسط گروه هفت نفره واگذاری زمین به کشاورزان محلی واگذار شده و کشاورزاندر آن اقدام به کشت گندم می کنند که این امر تا به امروز ادامه دارد.
ویافزود: در نزدیکی این محوطه تاریخی یک روستا به نام قلعه سردار وجود داردکه باعث می شود همواره این محوطه تاریخی در معرض رفت و آمد مردم باشد. ضمناینکه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی این محوطه در اختیار یک گروه آمریکاییبرای انجام کارهای عمرانی قرار گرفته بود که خوشبختانه با پیروزی انقلاب وخروج آمریکایی ها از کشور، کارهای این گروه نیز نیمه تمام ماند و از آسیبرساندن جدی به این محوطه اینگونه جلوگیری به عمل آمد.
گهستونیبا اشاره به اینکه تا به امروز تخریب های فراوانی در این محوطه تاریخیصورت گرفته است، گفت: در هر فصل کشاروزی که زمین این محوطه تسطیح می شوداشیا باستانی فراوانی با بیل های تراکتور از دل خاک بیرون می آیند و تخریبمی شوند و اینگونه است که آثار شکوه تمدن ایرانیان توسط کشاورزان بومی بهمحاق نیستی سپرده می شود.

تپه باستانی جندی شاپور در میان مزارع گندم!
ویافزود: در این بین نیز تاکنون اشیا سالم فراوانی از دل خاک توسط کشاورزانو برخی حفاران بیرون آمده که برخی از آنها به میراث فرهنگی سپرده شده وتعداد قابل توجهی از آنها توسط افراد سودجو از کشاورزان که به اهمیتتاریخی این اشیا واقف نیستند، تصاحب می شود.

عبور جاده از محوطه دانشگاه

دبیرانجمن دوستدارن میراث فرهنگی خوزستان اظهار داشت: موضوعی که اکنون به شدتدوستداران میراث فرهنگی را نگران کرده، صدور مجوز ساخت جاده آسفالته استکه دقیقا از وسط محوطه باستانی این دانشگاه می گذرد که این امر با دستورفرماندار دزفول انجام می شود ولی میراث فرهنگی خوزستان با این امر مخالفتکرده است.
وی افزود: البتهمتاسفانه مخالفت میراث فرهنگی با این امر بسیار دیر صورت گرفته است چرا کهکارهای مقدمات و زیرسازی برای ساخت جاده از سوی پیمانکار انجام شده و بخشیاز محوطه را با مشکل اساسی مواجه کرده است. همچنین در سال های اخیر مجوزحفر 10 حلقه چاه آب در این محوطه صادر شده که برای آبیاری زمین هایکشاورزی موجود در این منطقه صورت گرفته است.

یکیاز مواردی که همواره به واسطه آنها محوطه های تاریخی فراموش شده یا نابودشده را می توان کشف کرد وجود برخی تپه های غیر طبیعی است. این تپه هامربوط به بناهایی هایی باستانی است که پس از تخریب به مرور زمان خاک برروی آنها انباشته می شود و به تپه ای خاکی تبدیل می شوند.
دراین خصوص می توان به کشف معبد چغازنبیل هفت تپه اشاره کرد و توسط کاوشگرانصنعت نفت که با چرخ بال مشغول بررسی منطقه بودند و تپه ای غیر طبیعی رامشاهده کردند اشاره کرد که در نهایت این کار آنها منجر به کشف معبد باشکوهچغازنبیل شد اشاره کرد.

عبور هر روزه کامیونها برای احداث جاده در محوطه باستانی جندی شاپور
گهستونیدر این خصوص می گوید: تپه های باستانی فراوانی در محوطه دانشگاه وجود داردکه شاید با کاوش هر کدام از آنها می توان آثاری از دانشگاه باستانی جندیشاپور را پیدا کرد ولی هیچگاه این امر صورت نگرفته و این تپه های باستانییکی پس از دیگری توسط افراد مختلف و کشاورزان تخریب شده است.

تخریب کامل برخی تپه های محوطه
ویادامه داد: طبق اعلام جهاد کشاروزی و با توجه به عدم شناخت فنی آنها ازشناسایی کامل تپه ها باستانی در سال 1356 در این محوطه 16 تپه باستانیوجود داشته که این تپهها در دهه 70 خورشیدی به هشت تپه کاهش یافته استیعنی هشت تپه در این فاصله زمانی بر اثر تخریب ها و حفاری های صورت گرفتهکاملا از بین رفته اند.
گهستونیتصریح کرد: در عین حال گزارش یگان پاسداران میراث فرهنگی خوزستان درسالهای اولیه دهه 80 خورشیدی این تخریبها، تعرضها و تسطیحها را بالغبر 50 تپه باستانی عنوان میکند. با این وجود هنوز تپه هایی برای کاوش دراین محوطه وجود دارد که انتظار می رود میراث فرهنگی با اختصاص مبالغیاقدام به این کار کند.
دبیرانجمن دوستدارن میراث فرهنگی خوزستان با اشاره به اینکه وضعیت فعلی جندیشاپور بحرانی و نگران کننده است، افزود: انتظار ما این است که پایگاهباستان شناسی جندی شاپور هرچه سریع تر برای احیا و ساماندهی این منطقه راهاندازی شود و این منطقه مجددا تعیین عرصه و حریم شود. البته در سال 1385این محوطه تعیین حریم شده اما این کار به دلیل ضعف تیم باستان شناسی درانجام ضوابط تعیین حریم از سوی شورای فنی سازمان میراث فرهنگی خوزستان ردشد و پرونده آن مسکوت ماند.
گهستونیدر خصوص اقدامات مورد نیاز برای نجات بخشی این محوطه گفت: برخورداری محوطهباستانی جندی شاپور از اعتبارات خاص ملی برای کاوش های باستانی شناسیاساسی، تسریع در راه اندازی پایگاه باستان شناسی جندی شاپور، ثبت محوطهجندی شاپور در فهرست آثار جهانی، خروج فوری کشاورزان از منطقه با خرید سهمزمین آنها توسط میراث فرهنگی و پرداخت کلیه خسارت های جهاد کشاورزی بهمیراث فرهنگی خوزستان از جمله موارد مورد انتظار برای احیای این محوطه است.