چنين آراسته جايي تو را هر لحظه اي گويان

كجا شد رخشت اي رستم، بيا تا سيستان بيني (قوامي رازي)

استانسيستان و بلوچستان با وسعتي حدود 187502 كيلومتر مربع، در جنوب شرقي ايرانواقع شده است. اين استان پهناور در سمت شرق با كشور پاكستان 900 كيلومتر وبا كشور افغانستان 300 كيلومتر مرز مشترك و در جنوب با درياي عمان به طولتقريبي 270 كيلومتر مرز آبي دارد. اين استان از شمال و شمال غرب با خراسانجنوبي و از غرب با استان كرمان و هرمزگان همجوار است. استان سيستان وبلوچستان به لحاظ وسعت از بزرگ ترين استان هاي كشور به حساب مي آيد. ايناستان از دو ناحيه تشكيل يافته كه از لحاظ طبيعي با يكديگر كاملاًمتفاوتند.

ناحيه سيستان با 8117 كيلومتر مربع وسعت، در قسمت شمالياين استان قرار داشته و حوزه مسطح و مسدودي است كه از آبرفت هاي دلتايقديمي و فعلي رود هيرمند تشكيل شده است. ناحيه بلوچستان به مساحت 179385كيلومتر مربع، منطقه وسيع كوهستاني است كه حد شمالي آن كوير لوت و حدجنوبي آن درياي عمان است. مرزهاي طولاني آبي و خشكي استان با كشورهايافغانستان، پاكستان و كشورهاي حوزه خليج فارس، موقعيت ويژه اي را به آنبخشيده و سبب ايجاد شرايطي خاص شده است. چندگانگي و تنوع مذهبي، گويشهايمختلف و نمود تعلقات قومي و قبيلهاي و استقامت و سخت كوشي مردم از ديگرويژگيهاي اجتماعي اين استان است.

سيستان خانه مردان جهان است و بدوست

شرف خانه ي مردان جهان تا محشر (فرخي)

بنابه به سر شماري سال 1375 جمعيت استان بيش از يك مليون و هفتصد هزار نفربوده كه با توجه به وسعت استان از لحاظ جمعيتي اين استان بعد از سمنان كمتراكم ترين استان كشور است. از لحاظ شهر نشيني نيز اين استان با متوسطكشور تفاوت هايي دارد و بيشتر جمعيت استان(54%) در روستاها زندگي مي كنند.
درمطالعات زمين شناسي، منطقه شرق ايران را معمولا به عنوان يك واحد مستقلبررسي ميكنند. اين منطقه در اواخر دوران سوم زمينشناسي در اثر جنبش هايكوه زايي از دريا جدا شده است. قسمت جنوبي استان (مكران) يكي از مناطق درحال فرونشستن تدريجي است بر همين اساس پوسته اقيانوس هند با شيب بسيارتندي در زير اين منطقه به داخل زمين فرو ميرود كه يكي از علت هاي بوجودآمدن گِل افشانها و چشمه هاي آب معدني فراوان در اين منطقه است. ارتفاعاتاستان سيستان و بلوچستان به دوران دوم و سوم زمين شناسي تعلق دارد و سنگهاي آن اغلب آهكي و گچي است.

منطقه سيستان و بلوچستان با توجه بهموقعيت جغرافيايي، از يك طرف تحت تأثير جريان هاي جوي متعدد مانند "جريانبادي شبه قاره هند" و به تبع آن باران هاي موسمي اقيانوس هند است و از طرفديگر تحت تأثير فشار زياد عرض هاي متوسط قرار دارد كه گرماي شديد مهم ترينپديده مشهود اقليمي آن است. در وضعيت هواشناسي اين منطقه بادهاي شديدموسمي، طوفان شن، رگبارهاي سيل آسا، رطوبت زياد و مه صبحگاهي پديده هايقابل توجه است. اين استان تابستان هاي گرم و طولاني و زمستان هاي كوتاهدارد. از آنجا كه حداقل دما ندرتا به صفر درجه سانتيگراد مي رسد، رويشگياه در اراضي آبي تقريبا در تمام طول سال ادامه دارد. عمده بارندگي درزمستان صورت مي گيرد. اين ناحيه دو فصل متمايز زمستان با درجه حرارت معتدلو خنك در ماه هاي آذر، دي و بهمن و تابستان گرم در بقيه ماه هاي سال دارد.در تمام شهرهاي استان حداكثر دماي سالانه، بالاي چهل درجه سانتيگراد گزارششده است. ميانگين حداقل دماي سردترين ماه سال بين حدود دوازده تا سيزدهدرجه سانتيگراد متغير است. سردترين شهر استان، زاهدان و گرمترين شهر آنايرانشهر است. در نواحي ساحلي درياي عمان بنا به تحقيق آنوبانيني، به علترطوبت ناشي از مجاورت با دريا، آب و هواي گرم با رطوبت بيشتري همراه است.
بارندگيدر استان عمدتاً در ماه هاي زمستان صورت ميگيرد و ميزان متوسط ساليانه آنحدود هفتاد ميليمتر و بسيار نامنظم است. بيشترين نزولات جوي، در شهرستانهاي خاش و زاهدان و كمترين مقدار در شهرستان زابل روي مي دهد. ميزان متوسطرطوبت نسبي در سواحل درياي عمان، حدود هفتاد تا هشتاد درصد در دي ماه است؛كه در تابستان كاهش مي يابد.

سيستان و بلوچستان يادآور سرزمينپهلوانان اسطوره اي ايران (رستم، سهراب، زال و...) است و اين سرزمين يلپرور مهد بسياري از اسطوره هاي ايراني بوده و كمتر ديرين نامه ايست كهنامي از اين سرزمين نبرده باشد. نام اين سرزمين بارها در شاهنامه فردوسيآمده است:

بياراسته سيستان چون بهشت

گلش مشك سارا بُد و زر خشت (شاهنامه)

سيستانو بلوچستان در تمام دورههاي تاريخي از اهميت ويژهاي برخوردار بوده است.تشكيل اولين حكومت مستقل ايراني بعد از اسلام، توسط يعقوب ليث صفاري در248 ه. ق. تسخير سيستان توسط مغول ها در سال 662 ه. ق. حمله وحشيانه تيمورلنگ به سيستان و قتل عام مردم آن در سال 785 ه. ق. از مهمترين اتفاقاتياست كه تاريخ پر فراز و نشيب اين استان در دوره اسلامي به خود ديده است.به نظر آنوبانيني در ميان اين حوادث تشكيل حكومت صفاريان توسط يعقوب ليثدر تاريخ ايران داراي بيشترين اهميت است. صفاريان همانگونه كه ادواردبراون ذكر مي كند: "مايه ي تجديد حيات ملي ايران بودند و حقي كه ايندودمان از اين رهگذر بر گردن ايران دارند كم نبوده است." يعقوب ليث داراياعتقادات شديد شيعي بوده است و شايد يكي از عوامل گسترش مذهب شيعه درمنطقه سيستان نيز وجود همين حكومت باشد.

ناگه به فر ايزدي از بيشه شد پديد

يعقوب ليث شير بيابان سيستان (ملك الشعراي بهار)

صفاريانكه بسيار ميهن دوست بوده اند و به زبان فارسي علاقه اي تام داشته اند، برفرهنگ و ادبيات ايران بسيار تاثير گذار بوده اند؛ به نحوي كه اولين شاعرانايراني كه اشعاري از آنان در دست است؛ همچون محمد وصيف سگزي، بسام كوردسيستاني و محمد مخلد سيستاني؛ از ميان سيستانيان و دربار صفاري بوده اند.از ميان شعراي بزرگ ايران نيز مي توان از فرخي سيستاني؛ صاحب قصيده مشهور"كاروان حله"؛ نام برد كه يكي از مفاخر شعر پارسي به شمار مي آيد.

من قياس از سيستان آرم كه آن شهر من است

وز پي خويشان ز شهر خويشتن دارم خبر (فرخي)


منطقهسيستان و بلوچستان در طول تاريخ، معبر و گذرگاهي ميان شرق و غرب بوده و بههمين دليل تركيب قومي آن نيز همواره در معرض تغيير، تحول و دگرگوني بودهاست. مهم ترين محصول منطقه سيستان و بلوچستان؛ گندم است كه درصد قابلتوجهي از زمينهاي زير كشت را به خود اختصاص داده و صنايع آن نيز در اطرافشهرهاي بزرگي چون زاهدان قرار گرفته است. شيوه هاي مختلف معيشت و زندگي،موسيقي سنتي و زيبا، صنايع دستي هنرمندانه و جذاب، آثار تاريخي و معماريكم نظير، شهرهاي باستاني چون شهرسوخته كه با قدمت بيش از 3000 سال قبلازميلاد؛ بيگمان روزگاراني دراز يكي از مهمترين مراكز شهرنشيني آسيا درعصر مفرغ بوده، به همراه جلوه هاي طبيعي هچون ساحل درياي مكران (عمان)،منطقه آزاد چابهار، درياچه مشهور و مذهبي-اسطوره اي هامون، سيستان وبلوچستان را به يكي از استان هاي جذاب ايران در زمينه گردشگري تبديل كردهاست.

روي هامون سبز، چون گردون ناپيدا كران

روي صحرا ساده، چون درياي ناپيدا كنار (فرخي)

پوششگياهي اين استان بسيار پراكنده و "لك هاي" است و به علت كمي بارندگي،فرسايش خاك، سيلاب و مصرف بيرويه اغلب پراكنده اند. مراتع استان نيز بهدليل كمي بارش و محدود بودن خاك وضع مطلوب ندارند. از گونه هاي گياهيمناطق شمال استان: بادام كوهي، بنه، تاغ و گز و گونه هاي گياهي مناطقجنوبي كهور ايراني، كلير، چگرد، چش و كنار را مي توان نام برد.

ويژگيهاي جمعيتي استان عمدتا از نوع قومي و طايفه ي است و مردم علاوه بر زبانفارسي از دو گويش سيستاني (زابلي) و بلوچي استفاده مي كنند. بر اساس آخرينتقسيمات كشوري استان سيستان و بلوچستان داراي هفت شهرستان است كه عبارتنداز: ايرانشهر، چابهار، خاش، زابل، زاهدان، سراوان و نيك شهر است وآنوبانيني مهمترين آثار باستاني و مناطق گردشگري آنرا: آثار باقيمانده ازشهر سوخته، ارگ كوه خواجه، سواحل بندر آزاد چابهار، قلعه هاي ايرانشهر،قلعه سه كوهه، انجير معابد نيك شهر و مساجد و قلعه هاي باستاني ديگر ميداند.
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]