تغییرات رنگ در نوار باریک بطنی تترای نئون که نوعی ماهی کوچک است ازتغییر زاویه صفحات رنگدانهای بدن جاندار نسبت به سطح مقطع سلولهای حاویآنها ناشی میشود. این همان روش اختاپوس برای استتار است.

محبوبهعمیدی: تترای نئون با نام علمی Paracheirodon innes یکی ازدوستداشتنیترین ماهیهای آکواریوم در جهان به شمار میرود. گذشته ازوجود صلحجو و آرام این ماهی، نوار باریک بطنی آن که میتواند از طیف آبیتا زرد تغییر رنگ بدهد نیز در این انتخاب بیاثر نیست. پیش از اینمیدانستیم تغییر رنگ این نوار باریک به دلیل وجود رنگدانههایی در درونسلولهای انعکاسدهنده نور در پهلوی ماهی است که زیر پوشش پولک پوشیدهشدهاند. اما اینکه این تغییرات رنگ چگونه رخ میدهند، کشف تازهای است.

ماهیبهگزارش نیوساینتیست، در سلولهای سطحی بدن هشتپا هم صفحات رنگدانهایمشابهی وجود دارند که اختاپوس از تجمع یا آزادسازی آنها برای استتاراستفاده میکند، به همین دلیل شینیا یوشیوکا و همکارانش در دانشگاهاوزاکا، ژاپن چنین رفتاری را برای این صفحات مشابه و تغییر رنگ آنهاپیشبینی کردند. آنها برای کشف راز این تغییر رنگ، میکروسکوپی ساختند کهمیتوان با استفاده از آن زاویه و رنگ این صفحات را به شکل همزمان تعیینکرد.

این گروه با استفاده از میکروسکوپ پرتوهایی قدرتمند از نور رابه صفحات رنگدانهای تاباند و با تعیین نقطه برگشت نور، زاویه انعکاسآنرا تخمین زد. همزمان سر راه نور بازتاب شده یک طیفسنج قرار داده شد تاطولموج و قدرت این پرتوها را اندازهگیری کند.
نتیجه اینکه حدسیوشیوکا و گروهش درست بود، در بدن تترا هم صفحات رنگدانه مانند یک پردهکرکرهای عمل میکردند و با باز و بسته شدن آنها نور در جهات گوناگونیانعکاس مییافت.

از لحاظ شیمیایی تأثیر پتاسیم بر این تغییر رنگاثبات شده است. یوشیوکا توانست با افزودن پتاسیم به سلولهای بطنی بدنتترا در زیر میکروسکوپ تغییر زاویه صفحات و به تبع آن تغییر رنگ را تشخیصدهد. این نکته هم میتوانست به اثبات فرضیه صفحات رنگی کرکرهای درون اینسلولها کمک کند.

یوشیوکا میگوید: «رنگ آبی حاصل زاویه۱۲درجهای این صفحات نسبت به سطح مقطع سلول است و ایجاد رنگ زرد بهزاویهای معادل ۱۶درجه نیاز دارد. میبینید که این تغییر زاویه اندک چقدرمیتواند در تغییر رنگ مؤثر باشد. مدل پرده کرکرهای نیازمند حرکاتمکانیکی سادهای است و میتواند برای تغییر رنگ محصولاتی که قابلیت تغییررنگ دارند، ایده خوب و کمهزینهای باشد».

هنوز نمیدانیم به چهدلیل این تغییرات در بدن تترای نئون ایجاد میشوند. بعضی جانورشناسان اینتغییرات رنگ را حاصل واکنش شبکه عصبی این ماهی به تهدیدها یا محیط وانقباض یا انبساط ماهیچهای در نتیجه آن میدانند و از آنجا که پتاسیم نقشمهمی در ارسال پیامهای شبکه عصبی دارد، این فرضیه چندان بعید به نظرنمیرسد.