پايان‏نامه كه ارائه آن، در مرحله پژوهشى، براى طلاب و دانشجويانتحصيلات تكميلى ضرورى است، گزارش جامع پژوهشى است كه دانش‏پژوه باراهنمايى استاد خود، به انجام مى‏ رساند


قسمت اول
مقدمه‏
فعاليت‏هاىتحصيلى طلاب و دانشجويان در مقطع تحصيلات تكميلى و سطوح عاليه، در حوزه ودانشگاه به دو قسم آموزشى و فرا آموزشى تقسيم مى‏شود. فعاليت‏هاىآموزشى، به فراگيرى داده‏هاى علمى، و رشد ذهنى طلاب و دانشجويان مى‏انجامدو فعاليت‏هاى فراآموزشى كه از دو راه مطالعه و پژوهش صورت مى‏پذيرد، منجربه آفرينش انديشه نو و نظريه جديد مى‏گردد. البته فعاليت فراآموزشى، براىرسيدن به هدف مطلوب، بايد از نظم و دقت و جدّيت لازم برخوردار باشد.بدين‏سان، تحصيلات تكميلى، داراى دو مرحله آموزشى و پژوهشى است كه مرحلهپژوهشى پس از اتمام موفقيت‏آميز مرحله آموزشى، آغاز مى ‏شود.
و بخشمهمى از ارزش و اعتبار هر پژوهش، در گرو رعايت همين منطق است. فعاليت‏هاىپژوهشى در مرحله پژوهش، بايد زير نظر استاد راهنما- كه از دانش و تجربهكافى در موضوع پژوهش برخوردار است- و استاد يا اساتيد مشاور به‏انجام برسدتا دانشجو و طلبه در كنار فراگيرى و رعايت منطق پژوهش، با عرضه مداومفعاليت پژوهشى خود به استاد راهنما و مشاور، گام به گام به اثبات فرضيه وارائه نظريه، نزديك شود.
براى شناخت كامل و دقيق پايان‏نامه بايد جنبه‏هاى مادى (فيزيكى) و محتوايى آن را با ديدى جامع، بررسي کرد.
پايان‏نامه كه ارائه آن، در مرحله پژوهشى، براى طلاب و دانشجويان تحصيلاتتكميلى ضرورى است، گزارش جامع پژوهشى است كه دانش‏پژوه با راهنمايى استادخود، به انجام مى‏رساند و موضوع آن را بخش مدارج علمى حوزه و يا تحصيلاتتكميلى يك مركز عالى آموزشى و پژوهشى تصويب مى‏كند. اين گزارش، بايد اولاًروشمند و مستدل باشد؛ ثانياً نظريه‏اى در باره عنوان و موضوع مورد بحث،ارائه دهد؛ ثالثاً از انسجام جامع در قالب يك نظم منطقى برخوردار باشد.
اجزاى پايان‏نامه:
۱/ جلد
جلد، نخستين جزء پايان‏نامه است كه در اولين نگاه، به چشم خواننده مى‏آيدو تصويرى اجمالى و كلى از محتواى پايان‏نامه را باز مى‏نمايد.
بدين جهت، درج مشخصات كلى پايان‏نامه در جلد ضرورى است. اين مشخصات عبارتاست از. آرم مركز عالى آموزشى و پژوهشى، مقطع تحصيلى (دكترى يا كارشناسىارشد و يا سطح سه و چهار حوزه)، رشته تحصيلى، عنوان، نام استاد راهنما،نام استاد يا استادان مشاور، نام (پديد آورنده)، سال تحصيلى، شماره جلد.
بر روى عطف (آن بخش از پايان‏نامه كه دو جلد را بهم پيوند مى‏دهد) نيزمعمولاً اطلاعات كوتاهى مانند عنوان و پديد آورنده درج مى‏گردد.
۲/ صفحه گشايش‏
صفحه گشايش، صفحه‏اى است كه در آن، پديد آورنده، با اقتباس از گشايش كتابالهى، دستاورد خويش را با نام خداوند بزرگ: «بسم اللَّه الرحمن الرحيم»مى‏آغازد.
۳/ صفحه عنوان‏
صفحه عنوان، صفحه‏اى است كه در آن، اطلاعاتى مانند: آرم مركز عالى آموزشىو پژوهشى، نام دانشكده، يا مركز تخصصى مقطع تحصيلى (سطح چهار يا سطح سهحوزه و يا دكترى، كارشناسى ارشد)، رشته تحصيلى، عنوان، نام استاد راهنما،نام استاد يا استادان مشاور، نام دانشجو يا طلبه (پديد آورنده)، سالتحصيلى، شماره جلد،(در صورتى كه پايان‏ نامه بيش از يك جلد باشد) درجمى‏گردد. مطالب صفحه عنوان، بايد دقيقاً مطابق ترتيب مندرج در روى جلدباشد.
۴/صفحه سپاسگزارى
اين صفحه غالباً بعد از صفحه عنوان قرار مى‏گيرد و متضمن سپاسگزارى وقدردانى پديد آورنده، از كسانى است كه به نحوى؛ او رادر مراحل مختلفتحصيلى به ويژه در تهيه و تدوين پايان‏نامه يا رساله يارى رسانده‏اند(۱).
۵/ صفحه اهدا
اين صفحه كه غالباً بعد از صفحه سپاسگزارى قرار مى‏گيرد، دربردارندهعبارتى است كه پديدآورنده، از طريق آن، اثر و حاصل تلاش خويش را به افرادىكه به نحوى حقى بر او دارند، تقديم مى‏كند.
۶/ فهرست مندرجات يا مطالب‏
فهرست مندرجات معمولاً قبل از ديباچه يا مقدمه مى‏آيد و در بردارنده رئوسمطالب و مباحث پايان نامه است. رئوس مطالب و مباحث، بايد دقيقاً منطبق باترتيب عناوين مندرج در متن باشد؛ زيرا فهرست مندرجات، راهنماى محتواىپايان نامه و مدخل ورود به متن و محتواى آن به شمارمى‏آيد. فهرست مندرجاتيا مطالب، شامل عناوينى چون: چكيده پايان‏نامه يا رساله، مقدمه، بخش‏ها،عنوان بخش‏ها، فصل‏ها و عنوان آنها، و عنوان‏هاى محتويات فصل، كه به صورتگفتارها يا شماره گذارى (... و ۳ و ۲ و ۱) نوشته مى‏شود. برابر عنوانهربخش، شماره صفحه آغاز، يا محدوده صفحات آن بخش درج مى‏گردد. چنانچه زيرفهرست بخش‏ها، يا به تعبير ديگر، سرفصل‏ها، از يكديگر فاصله زيادى داشتهباشند، بايسته است شماره صفحات تمامى عنوان‏هاى فرعى بخش، اعم از فصل‏ها وگفتارها، با رعايت فاصله معقول ذكر گردد.
در فهرست، علاوه بر مطالب بالا بعد از آخرين فصل، عنوان‏هاى نتيجه‏گيرى وپيشنهادها با ذكر شماره (... و ۳ و ۲ و ۱) آورده مى‏شود. در نهايت،پيوست‏ها، اعم از فهرست پايانى و نمايه‏ها، فهرست منابع و مآخذ، فهرستلغات و اصطلاحات يا واژه‏نامه، فهرست موضوعى يا نمايه موضوعى، فهرست اسامىيا اعلام، با ذكر صفحه نوشته مى‏شود.
در نگارش پايان نامه و رساله به صفحاتى نظير صفحه عنوان، صفحه سپاسگزارى،فهرست مندرجات يا مطالب، صفحات فرعى گفته مى‏شود. و شماره آنها با حروفابجد (الف، ب، ج و...) مشخص مى‏گردد؛ ولى بقيه صفحات كه محتوا و متنپايان‏نامه را شكل مى‏دهند، صفحات اصلى ناميده مى‏شوند و با اعداد (... و۳ و ۲ و ۱) شماره گذارى مى‏شوند.
نمونه فهرست مطالب(۱):
عنوان صفحه‏
گشايش الف‏
عنوان ب‏
سپاسگزارى ج‏
اهدا د
چكيده ه
فهرست مندرجات و
مقدمه ز
بخش اول: مفهوم و قلمرو مسئوليت ۱
فصل اول: مفهوم مسئوليت مدنى ۱۰
گفتار اول: تعريف مسئوليت مدنى‏
گفتار دوم: مسئوليت مدنى و اخلاقى‏
فصل دوم: قلمرو مسئوليت مدنى ۲۰
گفتار اول: تمييز مسئوليت قراردادى و قهرى‏
گفتار دوم: وحدت يا تعدد مسئوليت قراردادى‏
بخش دوم: مبانى و منابع مسئوليت‏
فصل اول: مبانى و منابع مسئوليت در فقه ۷۰
گفتار نخست: قاعده لاضرر
گفتار دوم: قاعده اتلاف‏
گفتار سوم: قاعده سببيت‏
گفتار چهارم: ضمان يد
گفتار پنجم: ضمان غرور
فصل دوم: مبانى مسئوليت از لحاظ نظرى ۱۲۰
گفتار نخست: نظريه تقصير
گفتار دوم: نظريه ايجاد خطر
گفتار سوم: نظريه مختلط
گفتار چهار: نظريه تضمين حق
پيوست‏ها ۱۳۵۰
مآخذ ۳۶۵
تذكر: حذف بخش و عنوان آن و آوردن فصل و عنوان آن به‏جاى بخش نيز امرىپذيرفته شده است. بنا بر اين، فهرست مطالب مى‏تواند شامل سر فصل‏هاى اصلىو فرعى باشد.
۷/ چكيده‏
چكيده، خلاصه يا فشرده مطالب، يا انتخاب اطلاعات نو و تازه يك اثر علمىاست. چكيده پايان نامه، يافته‏هاى مهم و كاربردهاى دامنه موضوع را درپايان‏نامه براى خواننده بازگو مى‏كند. و به نكات مهم ديگرى چون روشبه‏كار گرفته شده در پژوهش اشارت دارد. حجم يك چكيده، تابع متن پايان نامهاست؛ بااين حال، چكيده علاوه بر رعايت نهايت ايجاز و اختصار (تقريباًپنجاه تا سيصد كلمه) بايد روان، رسا و گويا باشد. معمولاً درپايان‏نامه‏هاى دانشگاهى چكيده پايان‏نامه يا رساله به زبان انگليسى نيزدرآخر آن درج مى‏گردد. در نوشتن چكيده، پديدآورنده مى‏تواند از ديد شخصديگر، نوشته پژوهشى خود را توصيف كند (چكيده راهنما)، يا از زبان خودپديدآورنده متن، سخن بگويد (چكيده تمام نما). هم چنين، پديدآور مى‏توانددر بخشى از چكيده، از زبان شخص ديگر و در بخش ديگر، اززبان خود، محتوا ونتايج متن را بازگو نمايد(چكيده مختلط).
۸/ مقدمه يا ديباچه‏
مقدمه آن بخش از پايان نامه يا رساله است كه پديدآور با طرح صورت مسئلهتحقيق، انگيزه‏هاى خود را از برگزيدن آن، براى پژوهش در پايان نامه بيانمى‏كند و با مقايسه با پژوهش‏هاى مشابه، «محدوده» يا قالب پژوهش خود راارائه مى‏دهد، و با تبيين اهداف خود، زمينه‏هاى ذهنى لازم را در مطالعهكننده، براى ورود به مباحث اصلى متن، فراهم مى‏آورد.
او با يادآورى روش تحقيق خود در جمع‏آورى اطلاعات و نتيجه‏گيرى از آن،اطمينان لازم را به خواننده مى‏بخشد. در برخى از پژوهش‏ها، مقدمه، باعنوانبخش اول آورده مى‏شود؛ در اين صورت، شايسته است مقدمه، جزء نخستين متن بهشمار آيد. هرگاه حجم بخش مقدماتى، از بخش‏هاى اصلى ديگر كمتر باشد،مى‏توان آنرا با عنوان «مقدمه» ذكر كرد، و اجزاى ديگر متن را با آوردن بخشو عنوان آن متمايز ساخت. چنانچه مقدمه به صورت يك بخش مستقل آورده شود،آوردن پيشگفتار - كه متضمن انگيزه‏هاى طلبه و يا دانشجو در گزينش موضوعپژوهش و محدوديت‏ها و موانع آن است- بايسته مى‏باشد.
۹/ متن‏
متن، قسمت اصلى پايان‏نامه و بيانگر عنوان و محتواى آن است. مباحث متن،بايد كاملاً بر اساس نظم معرفى شده در فهرست مطالب آورده شود. صفحات مربوطبه متن متناسب با مباحث مى‏تواند شامل: عكس، تصوير، جدول و نمودار باشد.در اولين صفحه متن، نام بخش اول و عنوان آن نوشته مى‏شود. بخش اول كهمعمولاً از آن به كليات تعبير مى‏شود، متضمن مباحث مربوط به مبادى تصورى وپيشينه تاريخى عنوان تحقيق است. از اين‏روى، در اين بخش، دركنار بيانمسئله تحقيق، از ضرورت، هدف، پيشينه، فرضيه، روش، قلمرو و محدوديت‏هاىتحقيق بحث مى‏شود. هر بخش را مى‏توان متناسب با مباحث، به چند فصل و هرفصل را به چند گفتار تقسيم نمود. عناوين مندرج در بخش‏ها، بايد كاملاًمربوط به عنوان اصلى پايان‏نامه و در نتيجه عناوين مندرج در فصل‏ها،گفتارها و زير عنوان‏هاى گفتارها، بايد دقيقاً زير فهرست عنوان‏هاى اصلىخود باشند. در انتهاى هر بخش، نتيجه، يا نتايج، يا پيشنهادها نوشتهمى‏شود. آوردن نتيجه‏گيرى و پيشنهادها به صورت بخش مستقل نيز پذيرفته است.براساس نظم منطقى و مقبول، بعد از متن پايان‏نامه، چكيده پايان‏نامه و سپسفهرست‏ها به‏عنوان متمم متن مى‏آيد.
ادامه دارد...
منبع:فصلنامه پيام حوزه
تنظیم:نقدی-حوزه علمیه تبیان