یکی از بیماریهای روانی که اندیشه جامعه امروزی ما را سخت درگیر خود کرده است، بیماری روانی وسواس می باشد.
امروزه،افراد زیادی با این مشکل دست و پنجه نرم میکنند و نه تنها با خود، بلکهبا اطرافیان خود نیز درگیریهایی پیدا کردهاند. شخص وسواس، همیشه خود رااز دیگران برتر، بهتر و پاکیزهتر میبیند و همین، موجب دلگیری و رنجشاطرافیان میشود. وسواس انواع گوناگونی دارد: وسواس فکری، اخلاقی و عملی وباید بدانیم، همان طور که شستشوهای بیش از اندازه، پیامدهای تلخ و ناگواریرا به دنبال دارد، وسواس فکری هم با پریشان فکری ها و ناآرامیهایی کهزائیده پندارهای غلط شخص بد فکر میباشد، در نشست و برخاستها و روابطاجتماعی، موجب اختلافهای دامنه داری میشود که همه را در آتش سوزان خودمیسوزاند و خاکستر میکند.
عوامل و ریشههای بیماری وسواس، عبارتند از :
1. اختلالات روانی
متاسفانه، وجود یک سلسله آشفتگیهای روانی باعث میشود که شخص دچار شک شود وپیوسته جان و روح خود را، در معرض نا آرامی و نگرانی قرار دهد که ما دررویارویی با این افراد،به روشنی، این نگرانی را در چشمان و رفتارشانمیبینیم!
2. نداشتن شناخت و آگاهی
نا آگاهی در زمینه احکام دینی وعبادتها موجب بروز این بیماری میشود، حال آنکه دین اسلام سفارش کرده استکه از به رنج انداختن خود بپرهیزیم.
3. وسوسههای شیطانی
بزرگترینریشه وسواس ، همین تلقینهای شیطانی است.خداوند ، در کتاب آسمانی خویشمیفرماید: بگو از شر شیطان وسوسه گر به خداوند آدمیان پناه میبرم!
ازاین رو،جلوگیری از نفوذ شیطان در کارهای روزمره و به ویژه در هنگام عبادت(نماز، روزه، اعمال حج و…) که حساسترین لحظه حضور شیطان برای جداییانداختن میان عابد و معبود میباشد، بسیار ضروری است.و در این صورت استکه، شیطان به ناتوانی خود پی می برد.
4. عامل وراثت
همانطور کهفرزندان ویژگیهای ظاهری مانند: قد و شکل و… را از راه ژنتیک دریافت میکنند، از نظر روانی نیز، از پدر و مادر ارث می برند که با روشهای درستتربیتی و چیرگی بر اراده میتوان، تا اندازه زیادی، به برطرف ساختن اینکمبود پرداخت.
5. بحرانهای دوران نوجوانی
در این دوران نیز،به دلیلدگرگونیهای بسیار، برای نوجوان دغدغه ها و آشفتگیهای روحی و روانی زیادیوجود دارد که به طور طبیعی، بر فکر و روان او تاثیر میگذارد و به شکلبیماری وسواس نمود مییابد.
6. روشهای تربیتی نامطلوب
بیشتروقتها، پدر و مادر در تربیت فرزندان خود دچار زیادهروی و یا کوتاهیمیشوند. بی توجهی در دوران کودکی، وجود ضربهها و استرسهای روحی ناشی ازدرگیریهای خانوادگی وجدایی پدر و مادر باعث میشود که فرزندان در دوراننوجوانی و جوانی برای ابراز شخصیت و جلب توجه، به این شکل خود را مطرحکنند!
پیامدهای بیماری وسواس
در میان زیانهای ناشی از این بیماری، میتوان به زیانهای فردی، اجتماعی، اقتصادی و اعتقادی اشاره کرد.
الف: زیانهای فردی
1. خارج شدن از محور طاعت و خلوص نیت، به خاطر از دست دادن حالت بندگی.
2. به هدر دادن وقت پر ارزشی که میتواند در راستای کارهای بهتر و مفیدتری استفاده شود.
3.بی محتوا شدن عبادت و از دست رفتن هدف اصلی عبادت که فروتنی در برابرپروردگار می باشد، چنان که گاهی توجه بیش از اندازه، به تلفظ و قرائت درنماز، از حضور قلب و رکن اصلی نماز میکاهد.
4. بدعتگذاری در دین؛ شخص وسواس ، به دلیل نداشتن تمرکز فکری، چیز تازهای را اضافه یا کم میکند.
امامباقر(علیه السلام) در این باره می فرمایند:«کل بدعة ضلالة، وکل ضلالةسبیلها الی النار؛ هر بدعتی، گونهای گمراهی خواهد بود و هر گمراهی هم،راهی به سوی آتش جهنم خواهد بود».
5. آخرین ضرر فردی این بیماری، گاهی، باطل شدن عبادت می باشد.

ب: زیانهای اجتماعی
1. گوشه گیری و انزوا طلبی، به خاطر ارتباط نداشتن با دیگران و بدبینی و بد گمانی نسبت به افراد.
2. آزار اطرافیان، به دلیل وقت گذرانی بیهوده و در نتیجه، معطل کردن دیگران.
امامصادق(علیه السلام) میفرماید: روز قیامت، آنگاه که کسانی که بندگان خدا رابه زحمت انداختهاند ، فرا خوانده میشوند، گروهی حرکت می کنند که در چهرهآنان گوشتی وجود ندارد، آن وقت گفته میشود: هؤلاء الذین آذوا المؤمنین؛اینها افرادی هستند که در دنیا موحبات آزار اهل ایمان را فراهم کردهاند.
3.زمینه گناه سازی: بدین معنی که شخص وسواس، به دلیل بد گمانی و حساسیتهاینابجای سایرین ، گاهی خیلی راحت،به آنها تهمت میزند و دروغ میگوید، درحالی که خداوند در کتاب آسمانی خویش میفرماید: یا ایها الّذین آمنوااجتنبوا کثیرا مّن الظن انّ بعض الظن اثم؛ ای اهل ایمان، از بسیاری گمانبردنها خودداری کنید؛ زیرا برخی از گمان بردنها، گناه می باشد.(سورهحجرات،ایه 12)
4. بد جلوه دادن چهره دین
5. ایجاد اختلافات خانوادگی
راههای درمان بیماری وسواس
همان گونه که برای بیماریهای دیگر راه چاره و درمان وجود دارد ، معالجه بیماری وسواس نیز دو مرحله دارد:
1. مطالعه و بررسی در دستورات دین
2. به کار بردن شیوههای درمان وسواس.
الف: مطالعه در احکام و برنامههای دینی
1. در مورد پاکی
آنچهدر مورد «طهارت و نجاست» باید بدانیم ، این است که بیشتر فقیهان ، چیزهاینجس را در 11 مورد دانسته و غیر از این، همه چیز پاک است، مگر این که بهنجس بودن آن یقین شود که در سه حالت ، میتوان اطمینان پیدا کرد که چیزینجس است:1. خود انسان یقین پیدا کند،2. کسی که چیزی را در اختیار دارد،مانند همسر و کارمند بگویند، این جسم نجس است،3. دو مرد عادل گواهی بدهندکه آن چیز نجس است.
2. در مورد وضو و غسل
به همان اندازه که وضو وغسل را باید با دقت انجام دهیم ، همانطور هم باید از ریختن آب زیادخودداری کنیم و همچنین؛ اگر چنانچه آبی در اختیار نبود، میتوان از خاک بهجای آب استفاده کرد و تیمم کرده قرآن میفرماید: فلم تجدوا ماء ، فتیممواصعیدا طیبا؛ اگر آبی نیافتید ، که با آن وضو بگیرید یا غسل کنید، پس تیممکنید.(سوره مائده،ایه 6)
3. در مورد نماز خواندن
وسواس و دقت بیش ازاندازه در نماز ، گاهی موجب باطل شدن نماز میشود. در عین حال، به منظورجلوگیری از شک زیاد،رفتن به نماز جماعت در مساجد روش پسندیدهای است؛ زیرااز جمله مواردی که میتوان به شک بی اعتنا بود، شک امام و مأموم میباشد.به این ترتیب شکهای بعد از سلام، بعد از وقت، کثیر الشک و شک در نمازهایمستحبی موجب باطل شدن نماز نمیشود.
4. در مورد روزه
با توجه بهایه: فمن کان منکم مریضاً أو علی سفر فعدّة من ایام اخر و علی الّذینیطیقونه فدیة طعام مسکین…؛ در روز گرفتن برای افراد بیمار، مسافر، مردانپیرو زنان باردار و شیرده و غیره ارفاق در نظر گرفته شده است و نیازی بهمشقت انداختن خود نمیباشد.(سوره بقره،ایه 184)
در ادامه همین بحث ، در مورد جهاد برای افراد ناتوان نیز معافیت قرار داده شده و دین ما هرگز ما را به سختی نینداخته است.
ب: راههای درمان وسواس
1. توجه به عاقبت وسواس؛2. مراجعه به پزشک و یا مشاورین اجتماعی؛ 3. برنامه غذایی مناسب.
الف: در این مورد، خوردن «انار» و نیز تصفیه خون از وسواس جلوگیری میکند.
پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: «هر کس انار بخورد، قلب اونورانی می گردد و وسوسه، تا چهل روز از او برطرف میشود».
ب: آب نیسان رومی که مدت آن از 23 فروردین تا 30 روز بعد میباشد.
با توجه به فرموده پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) داروی همه دردها ، همین آب نیسان معرفی شده است.
4. مسواک زدن و استفاده از «سدر» و خضاب؛5. عبادت و توسل؛6. تلقین به نفس؛7. توجه به موازین اسلامی و شرعی.
تفاوت و سواس و احتیاط
دراین بخش، لازم به یادآوری است که بگوئیم: میان وسواس و احتیاط کاریتفاوتهایی وجود دارد. چنانچه در احادیث ، احتیاط، راه نجات معرفی شده استو عملی پسندیده می باشد.
مرحوم «محمد حسن نجفی» صاحب کتاب ارزشمند «جواهر الکلام» مینویسند: اگر احتیاط سبب وسواس شود ، ممنوع و حرام است.
درپایان امید آن داریم که خداوند ما را از وسوسه های شیطانی دور بدارد.و دراین راستا ، به این نکته توجه میکنیم که: ان الظّن لا یغنی من الحق شیئ.(سوره یونس،ایه 36)
ظن و گمان انسان را بحق نمی رساند و آنچه موجب اعتبار است ، علم و یقین میباشد.
پایگاه راسخون