[JUSTIFY]● مقدمه:
استرس یا فشار عصبی از مسایل بسیار حاد در سازمانهای امروزی میباشد کهسلامت جسمی و روانی نیروی کار را به خطرانداخته و هزینه سنگینی را بهسازمانها وارد ساخته است، فشار عصبی در ساز مان همچون آفتی فعالیت ها راتحلیل داده و از بین می برد .


اضطراب

گروهی از صاحبنظران رفتار سازمانی، استرس ناشی از شغل را بیماری شایع قرننامگذاری کردهاند شاید هم به راستی دوران ما عصر استرسها است که در آنانسان بیش از هر زمان دیگر در معرض عوامل استرس زا قرار گرفته و مسایل ومشکلات زیادی از هر سو او را احاطه کرده است. با توجه به ضرورت پرداختن بهاین موضوع در این مقاله نگارنده سعی کرده است به پدیده استرس شغلی، دلایلو اثرات آن در عملکرد کارکنان و راهکارهای عملی کاهش استرس در محیطکارپرداخته و به کارکنان در بکارگیری راهکارهای عملی در جهت افزایش قدرتتحمل و فشارپذیری فردی و سازمانی یاری رساند، تا از این طریق در راستایسالم سازی محیط کار و ارتقای بهداشت روانی سازمان خود حرکت کنند وانرژیهایی که ناخواسته صرف تنشهای سازمانی می گردد در جهت ارتقای کمیت وکیفیت و تحقق مسئولیتهای اجتماعی آن سازمان به کار گرفته شود.
● استرس شغلی، دلایل وآثار آن بر عملکرد کارکنان در سازمانها
در دهه اخیر مو ضوع استرس و آثار آن در سازمان یکی از مبا حث اصلی مد یریترفتار سازمانی را به خود اختصاص داده اسـت و فشار عصبی در ساز مان همچونآفتی فعالیت ها را تحلیل داده و از بین می برد . توجه به محـیط هـای شـغلیو شـرایط کـار کارکنان امری است که موجب بالا بردن کیفیت کار ، حفظ سلامتوبهداشت کارکنان وجهت بهره جویی بیـشتر وبهتـر از طـول مدت سنوات کاریمورد توجه قرار گرفته است. با توجه به تاثیر استرس شغلی بر زندگی وکارکارکنان، دست اندر کاران این گونه سیـستم ها باید عوامل مرتبط با رضایتمندی را یافته وجهت پیشرفت وارتقای سطح کارایی کارکنان مورد توجه قراردهند .
● استرس (STRESS) چیست؟
استرس به مجموعه واکنشهای عمومی انسان نسبت به عوامل ناسازگار و پیش بینی نشده داخلی و خارجی اطلاق می گردد.
فشار روانی (STRESS) تجربه ای است همگانی و عمومی که هرکس به کرات آن رادر زندگی خود احساس کرده است، برخلاف تصور، فشار روانی همیشه شامل حوادثناخوشاینــد نیست بلکه می تواند محصول موفقیتهای خوشایند و مطلوب نیز باشدکه سازگاری مجددی را در فرد مطالبه می کند. به عبارت دیگر شاید نکته اصلیدر موقعیتهای تنش زا نیاز به انطباق و سازگاری مجددی است که برای فردضرورت پیدا می کند.
فشارروانی نتیجه یک تعامل بین منابع مختلف فشار و فرد است. تمامی افراد یکموقعیت واحد را استرس زا تصور نمی کنند و اختلافات فردی آنان ازنظر شخصیتیو تجارب زندگی، پاسخ آنان را به فشار روانی تحت الشعاع خود قرار می دهد.
● استرس شغلی (Job Stress) چیست؟
بکارگیری فرد درکاری که با تواناییها و اطلاعات او همخوانی ندارد و یاتغییر در فعالیتکاری او میتواند باعث ایجاد استرس در فرد شود. بطورکلیاسترس شغلی نوعی استرس است که با محیط کاری یا عوامل مرتبط با محیط کاریفرد ارتباط دارد. تغییر در فعالیت های کاری همچون فن آوری جدید یا تغییراهداف، ممکن است باعث ایجاد استرس شود استرس سازمانی را می توان با مقیاسکارگریزی و کیفیت کار اندازه گیری کرد.
● دلایل استرس کاری
در محیط کاری، موقعیت های زیادی هستند که موجب استرس فرد می شوند.موقعیتهایی همچون فقدان تامین شغل، حاکمیت روابط بر ضوابط ، بوروکراسیسردرگم، فقدان مکانیسم های کنترل و ارزشیابی، شیفت های کار، ساعت کارزیاد، فناوری جدید، حقوق کم و سبک مدیریت باعث ایجاد استرس در محیط کارمیگردند.
برخی دیگر از عوامل استرس زا عبارتند از:
▪ حمایت نکردن مسئولین از کارکنان خود
▪ نبود مشاوره و ارتباطات
▪ دخالت های زیادی در مسایل شخصی، اجتماعی و زندگی خانوادگی
▪ حجم زیاد کارها یا بیش از اندازه کم بودن کار
▪ فشار بیش از حد ناشی از غیرواقعی بودن مهلت انجام کارها
▪ انجام کارهایی که بسیار مشکل اند و یا لزوم چندانی به انجام آنها نیست
▪ نداشتن مهارت کافی در نحوه انجام کار
▪ شرایط نامطلوب کاری
▪ داشتن شغلی که متناسب با شاغل نباشد
▪ نداشتن امنیت شغلی و ترس از بیکار شدن
● اثرات استرس در محیط کار
استرس روی سازمان ها و افراد موجود در آن تأثیر می گذارد. تأثیر استرسسازمانی با افزایش میزان کارگریزی ، تعویض زود هنگام کارکنان ، ارتباطنامناسب با ارباب رجوع ، کاهش میزان امنیت شغلی، عدم سلامت محیط کار ،کنترل ضعیف کیفیت محصولات و .... ارتباط دارد. به بیان دیگر هرچه میزاناسترس سازمانی بالاتر باشد، عوامل ذکر شده از فراوانی بیشتری برخوردارند.
استرس باعث فشارهای روانی بسیاری بر روی فرد میشود که این فشارها بهشکلهای مختلف در رفتار فرد در محیط کاری خود را نشان میدهد برخی از اینرفتارها عبارتند از :
▪ زود رنجی یا پرخاشگری در برخورد با همکاران و مراجعین
▪ بیتفاوتی و بیعلاقگی به آراستگی ظاهر خود و دیگران
▪ کاهش خلاقیت و فقدان اعتماد به نفس
▪ بیتفاوتی نسبت به کار و افزایش اشتباهات
▪ عدمتوانایی تمرکز برروی کار و ناتوانی در تصمیمگیری
▪ خستگی مفرط، ناراحتی و احساس گناه
▪ ناتوانی در تحمل اطرافیان و تمایل به انزوا
همه این عوامل در نهایت منجر به کاهش بهرهوری و افزایش ضایعات میشود واز طرف دیگر این افراد بعلت ناتوانی در کنترل احساسات ، ناتوانی درتصمیمگیری صحیح و دیگر موارد ذکر شده استعداد فوقالعاده در ایجاد حادثهبرای خود و دیگران پیدا میکنند .
● راههای مقابله بااسترس
برای مقابله بااسترس ابتدا بایستی عوامل و زمینه های استرس زا شناسایی تاراه کارهای متناسب باآنها به کار گرفته وعوامل استرس زا تعدیل شوند.استرسدرسازمان اثرات نامطلوبی بر کمیت و کیفیت کار کارکنان برجای می گذارد وعوامل و ریشه های استرس سازمانها تنها در سازمان نیست بلکه عوامل استرسزای برون سازمانی مختلفی وجود دارند که شخص را با تنش و استرس روبرو میسازد. به این ترتیب فرد با استرس وارد سازمان شده و از طرف دیگر عواملسازمانی استرس فرد را افزایش می دهد.
برخی از راههای کاهش استرس در محیط کار به شرح زیر است:
▪ اطلاعات و منابع موردنیاز جهت انجام درست کارها را فراهم آورید.
▪ در یک زمان فقط یک کار را انجام دهید تا فشارهای وارد بر خود را کاهش دهید.
▪ یک راه ارتباطی برای تقابل اجتماعی بین دیگرکارکنان و مدیران ایجاد کنید.
▪ پیشنهادهای دیگران در کمک به خود را بپذیرید.
▪ توانایی های خود را بشناسید و بیش از حد از خود انتظار نداشته باشید.
▪ محیط فیزیکی مناسب فراهم آورید و از موقعیت های پر استرس دوری کنید.
▪ کارهایی را انجام دهید که برایتان لذت بخش و شادی آفرینند.
▪ سعی کنید اوقات خود را با کسانی بگذرانید که مصاحبت با آنها برایتان لذت بخش باشد و نه با کسانی که انتقاد کننده و خرده گیرند.
▪ آرام نفس بکشید، به طوری که قسمت پائینی شش های خود را به تحرک وادارید.
▪ تکنیک های آرامش بخش را به کار برید.
▪ یک واکنش نسبت به استرس، خشمگین شدن است. درباره نحوه غلبه بر خشم خود بیشتر بیاموزید.
● نتیجه گیری
پدیده استرس یا فشار عصبی از مسایل بسیار حاد در سازمانهای امروزیمیباشد که سلامت جسمی و روانی نیروی کار را به خطرانداخته و هزینه سنگینیرا به سازمانها وارد ساخته است، گروهی از صاحبنظران رفتار سازمانی،استرس ناشی از شغل را بیماری شایع قرن نامگذاری کردهاند شاید هم به راستیدوران ما عصر استرسها است که در آن انسان بیش از هر زمان دیگر در معرضعوامل استرس زا قرار گرفته و مسایل و مشکلات زیادی از هر سو او را احاطهکرده است
کارکنان ساعات زیادی را در محیط کار سپری می کنند. نارضایتی شغلی و در پیآن استرس ظرف چند سال فرد شاغل را بیمار می کند. برای همین کارشناسان بهمدیران پیشنهاد می کنند به استرس در محیط کار اهمیت زیادی بدهند. آنها میتوانند افراد دارای استرس را شناسایی کنند و به آنها آموزش دهند. همچنینمی توانند در عملی پیشگیرانه عوامل استرس زا را از محیط کار حذف کنند. آیاترجیح می دهیم کارکنانی شاداب و سالم و راضی داشته باشیم یا کارمندانی کهپراز استرس و دچار بیماری های قلبی و فشارخون و غیره هستند؟
باتوجه به مطالب گفته شده در مورد استرس، دلایل و اثرات استرس و راههایمقابله با استرس ، مدیران و کارکنان در سازمانهای مختلف می توانند با بهکارگیری راهکارهای عملی در جهت افزایش قدرت تحمل و فشارپذیری فردی وسازمانی خود گام برداشته واز این بابت در راستای سالم سازی محیط و ارتقایبهداشت روانی سازمان حرکت کنند تا انرژیهایی که ناخواسته صرف تنشهایسازمانی می گردد در جهت ارتقای کمیت و کیفیت و تحقق مسئولیتهای اجتماعیسازمان به کار گرفته شود.








[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
روح الله تولایی
منابع و مآخذ
۱- امین ا... علوی، فشارهای عصبی و روانی درسازمـــان (استـرس)، مجله مدیریت دولتی شماره ۲۰، بهار ۱۳۷۲، ص ۳۴ و ص ۳۵
۲- ماهنامه علمی و آموزشی در زمینه مدیریت – تدبیر شماره ۱۳۸
۳- کتاب مدیریت استرس - نویسنده جرارد هارگریور – مترجم مرتضی مقدمی پور
۴- کتاب رفع استرس در محل کار – نویسنده مرتضی کارزی
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]. com -۵
۶- http//:[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
http//:[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] -۷[/JUSTIFY]