پمپی (Pompeii)پمپی (Pompeii) شهر باستانی ایتالیا،واقع در ناحیه کامپانیا در دهانه رود سارنو (Sarno)، بین هرکولانئوم واستابیه (Stabiae)، در پای کوه آتشفشانی وزوویو قرار گرفته است. این شهر600 سال قبل از میلاد ساخته شده و وقتی که در سال 80 قبل از میلاد تحتامپراطوری روم درآمد، به اقامتگاه ثروتمندان رومی مبدل شد. در اوایل میلاداین شهر با تقریبا 20000 نفر سکنه، پایگاه و بند مهم تجاری محسوب میشد.
بعداز زلزله مهیب سال 63 که شهر خسارت بزرگی دید، در سال 79 میلاد با فورانآتشفشان وزوویو کاملا ویران شد و همراه با شهرهای هرکولائیوم و استابیه،زیر گدازه ها مدفون گشت. گدازه ها همچنین باعث
تغییر مسیر رود سارنوو بالا آمدن ساحل دریا شدند که این مسئله موجب شد که رود و دریا از محلقبلی خود و شهر فاصله نسبتا زیادی پیدا کنند.


برای 1500 سالشهر پمپی زیر گدازه ها مدفون بود تا اینکه در سال 1748 توسط حفاریها، اززیر گدازه ها بیرون آورده شد. حفاریهایی که در سال 1912 انجام شد منجر بهکشف آمفی تئاتر و چندین خانه دیگر شد که هریک بالکنهایی در طبقه دومداشتند که 6 متر درازا و 1.5 متر عمق داشتند. این قسمت از شهر به توریستهابا نام حفاریهای جدید (Nuovi Scavi) معرفی میشود.
با شروع فورانآتشفشان وزوویو گازهای سمی به هوا پراکنده شد، سپس مخلوطی از باران وخاکستر به روی اجساد باریدن گرفت و قلبی از آنها ساخته شد که سالهای سالاجساد را از پوسیده شدن حفظ کرد. امروزه باستانشناسان با استفاده از اینبقا میتوانند اطلاعات زیادی در مورد زندگی روزمره مردم پمپی کسب کنند.


درطی حملات هوایی جنگ جهانی دوم بعضی از آثار باقیمانده به شدت خسارت دید.در حال حاضر نیز حفاریها ادامه دارد و حدود یک چهارم شهر هنوز باقی ماندهکه بیشتر آن زیر تل خاکهای حفاریهای اولیه مدفون شده است.

هرکولانئوم (Herculaneum)
هرکولانئوم(Herculaneum) ویرانه یک شهر باستانی در پای کوه آتشفشانی وزوویو(Vesuvius) در هشت کیلومتری شرق شهر ناپل ایتالیاست. بر اساس افسانه هااین شهر توسط قهرمان اساطیری یونان یعنی هرکول ساخته شده است. این شهر درسال 63 میلادی بر اثر یک زمین لرزه شدید خسارت دید و در سال 79 نیز همراهبا شهر پمپی (Pompeii) بر اثر فوران آتشفشان وزوویو، دچار آتش سوزی شد وزیر بیش از پانزده متر از گدازه های آتشفشانی مدفون شد.
باقیمانده این شهر سوخته اولین بار در سال 1706 کشف شد. حفاریهای اصولی در سال 1738 آغاز شد و از آن زمان به بعد متناوبا ادامه یافت.


اینحفاریها نشان داد که شهر هرکولانئوم گردشگاه ثروتمندان رومی بوده است.ویلاها و تئاترهای اشرافی کشف شده با گرانقیمت ترین سنگهای مرمر پوشیدهشده و دارای مجسمه های برنزی، تابلوها و کتابخانه پرارزشی از طومارهایپاپیروس بوده اند. این گنجینه ها همراه با بسیاری از اشیای دیگر مانندظروف و وسایل خانگی، همگی در موزه ملی ناپل به نمایش گزارده شده است.