زيستگاه عمده يوزپلنگ در ايران دشت كوير است كه بخشهايي از استانهايكرمان، خراسان، كرمان، يزد، تهران و مركزي را در برميگيرد. اكنون اينناحيه وسيع استپي و بياباني به آخرين پناهگاه يوز آسيايي مبدل شده است. بهطور مشخص و كاملاً واضحي طي دو دهه اخير تعداد گزارشهاي رسيده از اينناحيه وسيع در مورد مشاهده يوز كاهش يافته و تنها گزارشات معدودي ازمشاهده جانور در پارك ملي كوير، مناطق توران نابيندان، دره انجير، مياندشتو خوش ييلاق به دست آمده است. اين در حالي است كه بين سالهاي 46 تا 57گزارشاتي از تهران (به خصوص پارك ملي كوير)، سمنان (توارن، خوش ييلاق ومناطق اطراف)، خراسان (منطقه مياندشت و مناطق اطراف طبس)، يزد (منطقهكالمند و مناطق ديگر اطراف بافق، مهريز، نفت و شهر يزد)، اصفهان (منطقهموته و كلاه قاضي)، فارس (پناهگاه حيات وحش بهرام گور)، كرمان (خبر وروچون)، مازندران (پارك ملي گلستان)، هرمزگان (اطراف حاجيآباد) و نيزگزارشات مكتوبي از سيسان (اطراف هامون صابري) و بلوچستان (بمپور) و حتينفت شهر در استان كرمانشاه مبني بر مشاهده يوز وجود داشته است. اين روزهاپناهگاه حيات وحش نابيندان طبس، پارك ملي خارتوران سمنان به همراه سهمنطقه ديگر يعني پارك ملي كوير و مناطق دره انجير و بافق از معدودمكانهايياند كه هنوز يوز در آنها مشاهده ميشود و از جمعيتهاي اندكيباقي مانده اين جانور باشكوه پشتيباني ميكند.

يوزپلنگ ايراني

1.پارك ملي كوير استان سمنان، مساحت 400000 هكتار، 4 واحد محيط باني، پاركملي كوير در 50 كيلومتري جنوب غربي تهران است. اين منطقه كه زماني آفريقايكوچك ناميده ميشد يك زيستگاه غني از نظر تنوع زيستي در كشور است.گونههاي حيواني منطقه عبارتند از: جيبر، آهو، قوچ و ميش وحشي، كل و بزوحشي، كفتار، پلنگ، گرگ و گونههاي نادر گربهسانان كوچك از جمله گربه شنيو كاراكال است.

2. پارك ملي پناهگاه حيات وحش و ذخيرهگاه زيست كرهخارتوران استان سمنان، مساحت یک میلیون و چهارصد هزار هکتار، 5 واحد محيطباني، خارتوارن يكي از مهمترين و ارزشمندترين مناطق ويژه تحت نظارت سازمانحفاظت از محيط زيست ميباشد و مجموعهاي از تقريبا تمامي گونههايجانداران صحرايي ايران از جمله جيبر، آهو، قوچ و ميش وحشي، كل و بز وحشي،كفتار، پلنگ، گرگ، يوزپلنگ را پناه ميدهد و يكي از دو پناهگاه باقيمانده براي گور است. تعداد گورهاي موجود در اين پارك ملي 250 الي 300 رأسبراورده شده است.

3. پناهگاه حيات وحش نابيندان طبس شمال شرقياستان يزد، 1500000 هكتار، 4 واحد محيط باني، اين منطقه از جديدترين مناطقتحت كنترل سازمان حفاظت از محيط زيست بوده و د ر زمره مهمترين زيستگاههاييوز قرار گرفته است. انواع وحوش كويري و نيمه كويري، از جمله روباه، شاهروباه، جبير، آهو، قوچ و ميش وحشي، خرگوش، كل و بز وحشي، كفتار، گربه شينو گرگ در اين منطقه ديده ميشوند.

4. منطقه حفاظت شده بافق استانيزد، 150000 هكتار، 2 واحد محيط باني، بافق در 100 كيلومتري شرق يزد است وآب و هواي بسيار خشك دارد. گونههاي حيواني اين منطقه آهو، قوچ و ميشوحشي، كل و بز وحشي، كفتار، پلنگ و گرگ است.

5. منطقه شكار ممنوعدره انجير استان يزد، 000/150 هكتار، 1 واحد محيط باني. اين منطقه دارايمحيط زيست شكننده و آسيبپذير بودهو از پوشش گياهي فقيري برخوردار است.گونههاي جانوري از قبيل جبير، قوچ و ميش وحشي، كل و بز وحشي در اين منطقهمشاهده ميشود.

مخاطرات
عواملي چند بقاي يوزپلنگ آسيايي را درايران تهديد ميكند كه از آن ميان ميتوان به دو عامل اصلي اشاره كرد.نخست تخريب و بهم ريختگي زيستگاه كه ناشي از فرآيند تبديل زمين به بياباندر بخشهاي وسيعي از كشور است. در اين ميان پاركهاي ملي و ديگر مناطقحفاظت شده به خصوص مورد تخريب قرار گرفتهاند كه عمده آن در سالهاي 1366تا 1369 صورت پذيرفته. دوم: كاهش روزافزون طعمه.

تخريب زيستگاه

توسعهكشاوزي و صنايع، اسكان انسانها، معدنكاري و طرحهاي زيربنايي در اكثرزيستگاههاي طبيعي ايراني تغييراتي به وجود آورده است. افزايش تعداد دامبدون توجه به ظرفيت محيط و فصل مناسب در تخريب و كاستن گياهان نقش بسزاييداشته و اين به نوبه خود به از بين رفتن سم داران، كه مهمترين طعمهيوزپلنگ ميباشد. منتهي ش ده است. تقريبا تمامي مردم روستايي ساكن درزيستگاه يوزپلنگ آسيايي بز، گوسفند و شتر پرورش ميدهد. اين مسئله مدتزيادي است كه به مانعي در حفاظت از حيات وحش تبديل شده است. اما امروزهدامداري به تجارتي فراگير تبديل شده است و چراي بيش از حد به خصوص درمناطق حفاظت شده، كماكان رايج است (كه در فصول خشك به تغذيه صنعتي بدلميشود) فرايند تبديل زمين به بيابان بسياري از مناطقي را كه يوزپلنگ درآن زندگي ميكند از بين برده و مناطق وسيعي را به محيط تخريب شده، كهداراي ارزش اقتصادي با حيات وحش اندكي ميباشد، تبديل كرده است. در چنينشرايطي، مناطق حفاظت شده به مكانهايي ايدهآل براي چراي دام تبديلميشوند. امروزه زيستگاه يوزپلنگ پراكنده است و عمدهترين اين مناطق كههنوز حيات وحش را حمايت ميكند در ايران قرار دارد. ارتفاع اكثر اين مناطقبين 100 تا 600 متر است و ويژگي آنها تپههاي كم ارتفاع و رويش گياهيپراكنده است. بيشهزارها تخريب شدهاند. رودها به خشكي گراييدهاند مگر پساز بارندگي سنگين. و تعداد بسيار كمي گوسفند وحشي بز، آهو و يوزپلنگ باقيمانده است.
تهديدهاي غيرزيستگاهي

شكار مستقيم وحوش در ايران باوفور فزاينده سلاح گرم و استفاده از خودرو براي شكار همبستگي كامل دارد.اكثر شكارچيان غيرقانوني از اهميت يوزپلنگ و طعمههاي آن در نظامبومشناختي آگاه نيستند و شكار غيرقانوي در نظر آنها جرمي ناچيز به حسابميآيد. علاوه بر شكار غيرقانوني، سالانه حدود يك ميليون مجوز شكار باسهميه 300 گلوله به طور رسمي صادر ميشود. بايد به تمام اين تهديدهابهرهبرداري تجاري از گونههاي خاص را نيز افزود كه به صورت بيرويه ادامهدارد. گونههايي چون آهو، پلنگ، باز، هوبره، كبك، مرغابي و تمساح از جملهگونههاي در خطرند. با توجه به تعداد اندك يوزپلنگ باق مانده در مناطق وبه خاطر اينكه نسبت ماده به نر اين گونه هنوز روشن نيست، با شكار هر يكگربهسانان لطمه سنگيني به نظام ژنتيكي گونه در حال انقراض وارد ميشود.متأسفانه نظارت بر شكار غيرقانوني دشوار است. به عنوان مثال، زيستگاههاييوز غني ازكانيهاي مهم صنعتي و تجاري است كه توسط وزارت صنايع و معادنمورد بهرهبرداري قرار گرفته ميشود. استخراج معدن به خودي خود تهديديمحسوب نميشود اما جادهسازي مناطق مذكور را براي همگان از جمله شكارچيانغيرقانوني، قابل دسترسي ميكند.