خلیج فارس یا خلیج پارس آبراهی است که در امتداددریای عمان و در میان ایران و شبه جزیره عربستان قرار دارد. مساحت آن۲۳۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع است، و پس از خلیج مکزیک و خلیج هودسن سومین خلیجبزرگ جهان بشمار میآید. خلیج فارس از شرق از طریق تنگه هرمز و دریای عمانبه اقیانوس هند و دریای عرب راه دارد، و از غرب به دلتای رودخانهاروندرود، که حاصل پیوند دو رودخانهٔ دجله و فرات و پیوستن رود کارون بهآن است، ختم میشود.کشورهای ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت،امارات متحده عربی، قطر و بحرین در کناره خلیج فارس هستند.
به سبب وجودمنابع سرشار نفت و گاز در خلیج فارس و سواحل آن، این آبراهه در سطحبینالمللی، منطقهای مهم و راهبردی بشمار میآید. خليج فارس در سدة اخيربدون ترديد يكي از مهمترين و حساسترين مناطق جهان در نگرشهاي ژئوپولتيكبوده است. با توجه به تحولات و دگرگونيهاي عميق و جاري در عرضه مناسباتبينالمللي در آغاز قرن 21 به عنوان مهمترين كانون توجه قرار گرفته و بهتعبير كلاسيك ژئوپولتيك «هارتلند» يا «قلب زمين» نام ميگيرد.
به نگارشتاريخ، خليج فارس پيوسته بخش پر اهميتي از جهان بوده و همانطور كه تاريخنويسان به ما ميگويند تمدن بشر در نزديكي آبهاي اين دريا پديد آمد. خليجفارس نقش خود را به عنوان شاهراه بازرگاني از روزگاران باستان آغاز كرد. 1
كتيبههايكشف شده در جزاير بحرين نشان ميدهد كه فنيقيها اولين اقوام تاجرپيشهدنيا در خليج فارس بودهاند. بعد از آنان تجارت منطقه مدتي به دستبابليها و سپس ايرانيها افتاد. 2 با گسترش امپراتوريهاي بزرگ مانندهخامنشيان، پارتيان، ساسانيان، نقش خليج فارس اهميت بيشتري يافت. داريوشهخامنشي با اعزام نمايندهاي به خليج فارس دربارة آن به تحقيق پرداخت.ساسانيان نيز در سواحل جنوبي نيرو پياده كرده و يمن و مسقط را به تصرف خوددرآوردند. 3
پس از سلطه اعراب بر ايران و بينالنهرين در قرن هفتمميلادي، ارتباط با هندوستان از راه خليج فارس براي مسلمانان ميسر شد وتجارت منطقه در اختيار آنان قرار گرفت. بدين ترتيب از آن زمان به بعد خليجفارس به مهمترين راه ارتباطي بين بازارهاي شرق و غرب تبديل شد از ابتدايقرن شانزدهم تا (1971 م) دولتهاي استعماري چندي به منظور هدفهاياستعماري و استفاده از امكانات متنوع و غني منطقه با يكديگر به چالش قدرتو رقابت شديدي قرار داشتند كه اولين آنها پرتغاليها و سپس عثمانيها،هلنديها، فرانسويها، روسهاي تزاري و آخرين آنها انگليسيها بودند كهحضور وسيعتر و طولانيتري در منطقه داشتهاند.
چنين بود كه رقابت وحضور استعمارگران در خليج فارس مداوم و بي وقفه نزديك به 4 قرن يا (370سال) به طور انجاميد. اهميت جهاني خليج فارس در دورة نوين از سال (1908 م)هنگامي آغاز شد كه نخستين چاه نفت در مسجد سليمان حفر شد. امروزه به جهتوجود ذخاير گسترده انرژي منطقه كه گستردهترين ذخاير جهان است اهميتجهاني دارد و اين در حالي است كه ذخاير موجود انرژي در ديگر بخشهاي جهانرو به پايان است.
غناي فرهنگي منطقه نيز بينظير بوده و سابقه تمدن ومدنيتي كه جهان در اين بخش از خود شاهد آن بوده در ديگر مكانها كمتر وجوددارد. جمهوري اسلامي ايران نيز كه از ديدگاه مذهبي بزرگترين و مستقلترينكشور اسلامي و شيعه مذهب در منطقه است پس از ظهور شكوهمند انقلاب اسلامي وپيروزي آن مؤثرترين عامل اثرگذار بر تحولات سياسي و فرهنگي منطقه ميباشد.5 امروزه اهميت خليج فارس بر هيچ دولتي پوشيده نيست و هر قدرتي كه خواهانتسلط بر جهان است نظري هم به خليج فارس دارد. در چنين حالي كشورهاي منطقهنيز بايد به خود آيند و با حفظ همگوني سياسي و فرهنگي منافع خود را درمنطقه حفظ و پاس بدارند.

ویژگیهای خلیج فارس
زمین شناسانمعتقدند که در حدود پانصدهزار سال پیش، صورت نخستین خلیج فارس در کناردشتهای جنوبی ایران تشکیل شد و به مرور زمان، بر اثر تغییر و تحول درساختار درونی و بیرونی زمین، شکل ثابت کنونی خود را یافت.
این خلیجتوسط تنگه هرمز به دریای عمان و از طریق آن به دریاهای آزاد مرتبط است.جزایر مهم آن عبارتاند از: قشم، بحرین، کیش، خارک، پورموسی، تنب بزرگ،تنب کوچک و لاوان که تمامی آنها به جز بحرین به ایران تعلق دارد.
خلیجفارس و سواحل آن معادن سرشار نفت و گاز دارد و مسیر انتقال نفت کشورهایایران، عراق، کویت، عربستان و امارات متحده عربی است، و به همین سبب،منطقهای مهم و راهبردی به شمار میآید. بندرهای مهمی در حاشیه خلیج فارسوجود دارد که از آنها میتوان بندرعباس، بوشهر، بندرلنگه و بندر ماهشهر درایران، و شارجه، دوبی و ابوظبی را در امارات متحده عربی نام برد.

موقعيت و ويژگيهاي جغرافيايي
خليجفارس در واقع، عبارت از يك پيشرفتگي وسيع آب در خشكي، در بخش جنوب غربقاره آسيا، شمال شبه جزيره عربستان و جنوب فلات ايران است. 6
اين خليجدر محدوده 23 الي 30 درجه عرض شمالي و 48 الي 56 درجه طول شرقي واقع شدهاست. عمق آن بندرت از 2/73 تا 5/91 متر تجاوز ميكند و عمق متوسط آن بين25 تا 35 متر است كه در دهانه تنگه هرمز به بيش از100متر ميرسد. خليجفارس 226 هزار كيلومتر مربع مساحت دارد و 62% آبهاي سطح كره زمين را شاملميشود.
آبهاي خليج فارس از ساير آبهاي جهان شورتر است چون آب رودهايآن نمك و املاح فراوان دارد و همچنين تبخير آن نيز بيشتر از آب دريافتي ازباران و رودخانههاست.
درجه حرارت در تابستان 32 تا 34 درجه سانتيگرادو در زمستان 15 درجه ميباشد. خيلج فارس با ويژگيهاي خود، يعني عمق كم،شوري آب، ارتباط محدود با آبهاي آزاد جهان، اكوسيستم ويژهاي را تشكيلداده و مجموعه حياتي وابسته و پيوستهاي را در كف، داخل، بالا و سطوحسواحل خليج فارس بوجود آورده است. بروز «مه» از ويژگيهاي اقليمي خليج فارساست كه در تابستان و اوايل صبح روي ميدهد و ميزان ديد را تا 3 كيلومتر وگاه تا 800 متر كاهش ميدهد. 7

همسايگان خليج فارس
بخش شمال وشمال شرقي خليج فارس را تماماً سواحل ايران پوشانده است. طول مرزهاي ايراندر خليج فارس از «اروندرود» تا «بندرعباس» 1259 كيلومتر است. درمنتهياليه شمالي خليج فارس كشور عراق قرار دارد. اروندرود بخشي از حدفاصل بين عراق و ايران را تشكيل ميدهد. ساحل عراق در خليج فارس حداكثر به80 كيلومتر ميرسد. بعد از عراق كشور كويت است كه 60 كيلومتر از ساحل خليجفارس را به خود اختصاص داده است. در حد فاصل كشور كويت و عربستان منطقهبيطرفي بطول 72 كيلومتر وجود دارد كه از سال (1965 م) طبق قراردادي بين دوكشور تقسيم شده است.
حدود 400 كيلومتر از سواحل خليج فارس جزء قلمروعربستان سعودي است كه در گذشته «احسا» خوانده ميشد و ساحل غربي خليج«سالوا» بخشي از آن است. ساحل شرقي «سالوا» را قطر با 563 كيلومتر ساحل،تشكيل ميدهد. بعد از قطر امارات متحده عربي متشكل از هفت شيخ نشين قراردارد كه بجز «فجيره» شش شيخ نشين ديگر آن در آبهاي خليج فارس واقع شدهاند.
بطوركلي خليج فارس را هشت كشور ساحلي دربر گرفته است كه در اين ميان ايران باطولانيترين ساحل بيشترين جمعيت و كهنترين تمدن در ساحل شمال آن واقع شدهو عربستان بزرگترين همسايه خليج فارس و بحرين كوچكترين و قطر كمجمعيتترين همسايه آن است.

نام خلیج فارس و تاریخ
خلیج فارسنامی است به جای مانده از کهنترین منابع، زیرا که از سدههای پیش ازمیلاد سر بر آوردهاست، و با پارس و فارس - نام سرزمین ملت ایران - گرهخوردهاست.] در سالهای اخیر نام جعلی خلیج عربی نیز در برخی منابع بطورمحدود بکار رفته که مخالفت ایرانیان و غیرایرانیان را برانگیختهاست.
زمينشناسان معتقدند كه در حدود پانصد هزار سال پيش، صورت اوليه خليج فارس دركنار دشت هاي جنوبي ايران تشكيل شد و به مرور زمان، بر اثر تغيير و تحولدر ساختار دروني و بيروني زمين، شكل ثابت كنوني خود را يافت. قدمت خليجفارس با همين نام چندان ديرينه است كه عده اي معتقدند: -خليج فارس گهوارهتمدن عالم يا مبدا پيرائي نوع بشر است. ساكنان باستاني اين منطقه، نخستينانسان هايي بودند كه روش دريانوردي را آموخته و كشتي اختراع كرده و خاور وباختر را به يكديگر پيوند داده اند. اما دريانوردي ايرانيان در خليج فارس،قريب پانصد سال قبل از ميلاد مسيح و در دوران سلطنت داريوش اول آغاز شد.داريوش بزرگ، نخستين ناوگان دريايي جهان را به وجود آورد. كشتي هاي اوطول رودخانه سند را تا سواحل اقيانوس هند و درياي عمان و خليج فارسپيمودند، و سپس شبه جزيره عربستان را دور زده و تا انتهاي درياي سرخ و بحراحمر كنوني رسيدند. او براي نخستين بار در محل كنوني كانال سوئز فرمانكندن ترعه اي را داد و كشتي هايش از طريق همين ترعه به درياي مديترانه راهيافتند. در كتيبه اي كه در محل اين كانال به دست آمده نوشته شده است: -منپارسي هستم. از پارس مصر را گشودم. من فرمان كندن اين ترعه را داده ام ازرودي كه از مصر روان است به دريايي كه از پارس آيد پس اين جوي كنده شدچنان كه فرمان داده ام و ناوها آيند از مصر از اين آبراه به پارس چنان كهخواست من بود.»
داريوش در اين كتيبه از خليج فارس به نام دريايي كه ازپارس مي آيد نام برده است و اين نخستين مدرك تاريخي است كه درباره خليجفارس موجود است.
اولين بار يوناني ها بودند كه اين خليج را -پرسيكوسسينوس يا «سينوس پرسيكوس كه همان خليج فارس است، ناميده اند. از آنجا كهاين نام براي اولين بار در منابع درست و معتبر تاريخي كه غير ايرانياننوشته اند آمده است، هيچ گونه شائبه نژادي در وضع آن وجود ندارد. چنان كهيونانيان بودند كه نخستين بار، سرزمين ايران را نيز -پارسه و -پرسپوليسيعني شهر يا كشور پارسيان ناميدند. استرابن جغرافيدان قرن اول ميلادي نيزبه كرات در كتاب خود از خليج فارس نام برده است. وي محل سكونت اعراب رابين درياي سرخ و خليج فارس عنوان مي كند. همچنين -فلاريوس آريانوس مورخديگر يوناني در كتاب تاريخ سفرهاي جنگي اسكندر از اين خليج به نام-پرسيكون كيت- كه چيزي جز خليج فارس، نيست نام مي برد.
البته جست و جودر سفرنامه ها يا كتاب هاي تاريخي بر حجم سندهاي خدشه ناپذيري كه خليجفارس را -خليج فارس- گفته اند، مي افزايد. اين منطقه آبي همواره برايايرانيان كه صاحب حكومت مقتدر بوده اند و امپراطوري آنها در قرن هايمتوالي بسيار گسترده بود هم از نظر اقتصادي و هم از نظر نظامي اهميت خارقالعاده اي داشت. آنها از اين طريق مي توانستند با كشتي هاي خود به دريايبزرگ دسترسي پيدا كنند.

1. از پیدایش خلیج فارس تا دوران تاریخی:
ازچند میلیارد سال پیش كه سطح زمین سرد شد و حالت خشكی و دریا به خود گرفت.قارهها بهصورت صفحههایی در روی مواد زیر پوسته در حال لغزیدن و حركتبودند و شكل آنها تغییر میكرد. از حدود 25 تا 38 میلیون سال پیش به تقریبدریای تتیس كه بین مجموعه خشكیهای جنوب و شمال قرار داشت كمكم از بین رفتو قاره هندوستان از جنوب به طرف شمال آمد و به آسیا پیوست و در اثر فشارآن كوههای هیمالیا به وجود آمد و شبه جزیره عربستان هم از آفریقا جدا شدو به سوی شمال شرقی حركت و به ایران پیوست و در اثر فشار آن كوههای زاگرسپدیدار شد، و خلیجفارس شكل گرفت(1).
از آن به بعد خلیج فارس از نظرناهمواری تغییر اساسی نداشت ولی از نظر آب و هوا در هر دوره یخبندان كهسطح آبهای آزاد جهان پایین میرفت، خالی از آب میشد. در 18 هزار سال پیشكه پایان آخرین یخبندان بود و سطح آبهای دریاهای آزاد حدود 120 متر پایینرفته بود، آب و خلیجی وجود نداشت و چه بسا انسانهای دوران پارینه سنگی دربیشتر بستر آن زندگی هم میكردند. با گرم شدن هوا كمكم سطح آب بالا آمد وبه حد امروزی رسید و احتمالاً بالا آمدن همچنان ادامه دارد(2).
از 9000سال پیش انسانهای دوران میانسنگی و نوسنگی و عصر فلزات در سواحل شمالی ازبینالنهرین، سومر و عیلام به طرف شرق تا هلیلرود جیرفت تمدنهای درخشانیرا پشت سر نهاده بودند(3). این مردم كه از نژاد سفید قدیمی تیره رنگبودند، در بیش از 5000 سال پیش با اختراع خط وارد دوران تاریخی شدند وعلاوه بر نواحی ساحلی با نواحی مركزی ایران نیز ارتباطهایی داشتند(4) ودر حواشی سواحل و جزایر نزدیك رفت و آمد میكردند.

2. چگونه و كی نام دریای پارس ثبت تاریخ شد:
داریوشهخامنشی در سال 517 پ م/ 1138 پ ﻫ، به «مودرایه» (مصر) رفت و به دستور اوكانالی از دریای عرب (سرخ) به شاخهای از رود «پیرَوَ» (نیل) متصل شد. وراه آبی مهم اقیانوس اریتره (هند) به دریای مغرب (مدیترانه) گشوده گردید و«اسكیلاگس» دریا سالار داریوش نخستین كسی بود كه ناوگان او از دریای پارس(عمان) عربستان را دور زد و از دریای عرب (خلیج عرب) وارد دریای غرب شد،(200 سال قبل از اسكندر) وقتی این آبراهه ایجاد شد به دستور داریوش برلوحی از سنگ خارای قرمز رنگ به ابعاد 17*167 سانتیمتر ضمن شرح كانال، نام«دریایی كه از پارس بدان روند» نیز نگاشته شد. و بدینترتیب نام «دریایپارس» برای نخستین بار ثبت تاریخ(5 و 6) گردید (حدود 2500 سال پیش).

3. خلیج پارس در دوران باستان و استان پارس:
درحدود 220 سال جهانداری هخامنشیان و حدود 800 سال ابرقدرتی اشكانیان وساسانیان كه پیوسته یكی از دو ابرقدرت جهان (كه دیگری رومیان) بودند، درمدت بیش از هزار سال امكان و جرأت مخالفت آن هم در حد براندازی نام پارسحتی در ذهن كشور یا قبیلهای متصور نبود. استان پارس مهمترین وپرقدرتترین استان ایران باستان بود و این استان سراسر شمال خلیج پارس راشامل میگردید و تمام جزایر، سواحل و مناطق مسكونی شبه جزیره عربستان جزءتوابع استان پارس به حساب میآمد، به عبارت دیگر حدود و نفوذ استان پارستا سواحل جنوبی شبه جزیره عربستان و زمانی تا دریای عرب (سرخ) بود.

4. خلیج فارس و دوران تسلط مستقیم مسلمانان (نقل قولی از ابنخلدون):
تاقبل از پیدایش اسلام قبایل عرب هیچگاه با هم متحد و صاحب قدرت نبودند وپیوسته از ایران به ویژه ایالت فارس و حكام آن تمكین میكردند و در واقعاحترام و ارزش برای پارسیان قائل بودند. ر.ن فرای از قول فیلسوف شهیرتاریخ، ابن خلدون (732 تا 808 ﻫ ق)، مینویسد: «بیشتر دانشمندان اسلامی چهدر علوم دینی و چه در علوم عقلی جز چند تن، همه غیرعرب بودند... و از آنهابیشتر ایرانی و فارسی... بودند، همه عالمان اصول فقه چنانكه میدانی و همكلیه علمای كلام و همچنین مفسران، ایرانی بودند و به جز ایرانیان كسی بهحفظ و تدوین علم قیام نكرد و از اینرو مصداق گفتار پیامبر(ص) پدید آمد كهفرمود: اگر دانش بر گردن آسمان درآویزد قومی از مردم فارس بدان نائلمیآیند و آن را به دست میآورند...»(7).

5. خلیجفارس و حكومتهای مستقل و ایالت فارس:
درآغاز دوران اسلامی ابتدا حكام ایالت فارس از سوی دستگاه خلافت امویان وبعد عباسیان تعیین میشدند و به تقریب حاكمان جزایر و سواحل نیز از سویحكام فارس گمارده میشدند.
از دوره طاهریان از شروع سده سوم كه كم كمامرا و سپس پادشاهان محلی و بالاخره دولتهای بزرگ مانند دیلمیان،سلجوقیان، اتابكان فارس، تیموریان، صفویان، نادرشاه، كریمخان زند و حتیآقامحمدخان و فتحعلی شاه قاجار، تمام حكام و شیوخ محلی سواحل جنوبی تابعحاكم ایالت فارس بودند و با دادن باج و خراج و هدایا خدمتگزاری خویش رااعلام میكردند.
بیشتر درآمد این حكام از تجارت بود كه دامنه آن از یكسو به شرق آفریقا و از سوی دیگر تا چین میرسید و بیشتر بازرگانان بنادرفارس و بحرین بزرگ ثروتهای سرشاری را نصیب موطن خود مینمودند.

کاربرد نام خليج فارس در دوره هخامنشيان
بهعقيده صاحب نظران حوزه ميراث فرهنگي کشف کتيبه اي سنگي به خط فارسي باستانو متعلق به دوره هخامنشيان در جزيره خارک مهمترين يافته باستان شناسانبراي اثبات استفاده از نام خليج فارس از دير باز بوده است کتيبه اي به خطفارسي باستان در پي احداث جاده اي در جزيره خارک از زيره خاک کشف شد. اينکتيبه به شکل نا منظم و نا متعارف در 5 سطر و سطرهاي آن به صورت 3 و 2 سطربه هم چسبيده و به زبان فارسي باستان نوشته شده است.بر اساس تحقيقاتباستان شناسان کتيبه يافت شده در جزيره خارک روي نوعي سنگ مرجاني مخصوصاين جزيره که به آن سنگ خارا گفته مي شود و احتمالا به صورت صخره اي بودهشکل گرفته. پيش از اين سطرهاي جدا از هم در دوره هخامنشي تنها در متونيديده شده است که به زبانهاي مختلف بوده و براي نشان دادن اين زبانها آنهارا جدا از هم و با يک سطر فاصله مي نوشتند.در اطراف اين سطرها چند حروفهجاي پراکنده روي سنگ ديده مي شود که به شکل خط ميخي هستند و بايد موردمطالعه قرار گيرند تا اين خطوط به طور کامل خوانده شوند. بر اساس گفتهشاهدان محلي روي کتيبه عکسي از يه تاج نيز ديده مي سود که اين موضوع ميتواند باعث کشف اسرار جديد تري از اين موضوع باشد. کارشناسان ميراث فرهنگيمعتقدند کشف اين کتيبه سنگي را در جزيره خارک آن هم زماني که بر سر نامخليج فارس بحثهاي متعددي در دنيا با راه افتاده است مي توان به شکل يکهديه آسماني ديد.اين کشف بي شک يکي از مهمترين يافته هاي باستان شناسيبراي اثبات نام خليج فارس خواهد بود

چند كلمه در مورد بندرعباس
بندر شهر هرموز – در دوران باستان در محل میناب كنونی قرار داشت و از حدود اوایل قرن هفتم ﻫ ق بندر تجارتی بیرقیب خلیجفارس بود.
جزیرههرمز – در اواخر قرن یاد شده حاكم بندر هرموز برای امنیت بیشتر تمامتشكیلات حكومتی و تجاری شهر هرموز را به «جزیره جرون» منتقل كرد و نام آنرا هم به هرمز تغییر داد و جزیره هرمز هم مشهور شد و مهمترین مركز تجاریخلیجفارس شد.
بندرعباس – در قدیم دهكده ماهیگیری به نام «شهرو» بود.در اوایل قرن هشتم كه جزیره جرون به جزیره هرمز تغییر نام داد، واژه«جرون» به «شهرو» انتقال داده شد یعنی شهرو، جرون شد. با رونق تجاری جزیرههرمز و نقل و انتقال كالا از دریا به داخل خشكی ایران و برعكس از طریقجرون، كمكم این شهر كوچك هم ترقی كرد و نامش از جرون «گمرو» و بعد به«گمرون» (گامبرون) تغییر پیدا كرد. بعدها با آمدن پرتغالیها و تصرف هرمزدر زمان شاه اسماعیل، این جزیره تابع دولت پرتغال گردید. در زمان شاه عباسبزرگ صفوی در سال 1031 ﻫ ق/ 1622 م «امامقلی خان» سردار شاه عباس و حاكمایالت فارس با همكاری شركت هند شرقی بریتانیا، پرتغالیها را شكست داد وگمرون جای هرمز را گرفت و نامش هم به افتخار شاه عباس «بندرعباس» شد وهمانند سایر بنادر فارس بر شهرت و اعتبار ایالت فارس افزود (در آن زماناستان هرمزگانی وجود نداشت)(8).
تابعیت شیوخ و حكام عرب سواحل جنوبیخلیجفارس تا زمان فتحعلی شاه قاجار ادامه داشت از آن به بعد عوامل زیادیباعث شد جزایر و سواحل جنوبی خلیجفارس از حاكمیت ایران خارج شود و به دستانگلیسیها بیفتد. از جمله: تصرف ولایات قفقاز و شروان (جمهوریآذربایجان)، تسخیر ازبكستان و تركمنستان توسط روسها، شورشهای هراتیها،قندهاریها (افغانستان بعدی) به تحریك انگلیسها و ندادن اجازه به دولتایران برای فرونشاندن آنها به بهانه حریم هندوستان بودن، كه هند را تابعبریتانیا میدانستند. انگلیسیها همچنین افراد دست نشانده خود را بر مصادرامور مهم ایران میگماردند و در ضمن بین شیوخ تفرقه میافكندند و آن را بهتجاوز نواحی تابع ایران تشویق میكردند، و به مرور طبق قراردادهایی شیوخرا تابع دولت انگلستان نمودند و دولتهای ایران به خصوص در زمان ناصرالدینشاه آن قدر درگیر مسایل یاد شده بودند كه حتی فرصت اعتراض هم نداشتند.
دارسیانگلیسی امتیاز نفت را گرفت و با به نفت رسیدن اكتشافات و نیاز ناوگاندریایی انگلستان به نفت، دولت انگلیس خود را رسماً وارد صحنه كرد وانگلیسیها به تقلید روسها كه قزاقها را در شمال داشتند، در جنوبتفنگداران جنوب ایران را دایر كردند و كشور ایران را بین خود و روسیهتقسیم نمودند. با انقلاب 1917 روسها از صحنه ایران بیرون رفتند... وانگلیسها بر آن شدند تا ایران را تماماً خود مالك شوند، اما لقمه آنقدربزرگ بود كه آزادیخواهان خود جوش در سراسر جنوب به ویژه در تنگستان ودشتستان و در اكثر روستاها و شهرها بر علیه انگلیسها و عوامل آنها قیام ولقمه را در گلوی آنها گیر دادند.
انگلیسیان ناچار با تغییر سیاست مزورانه و با سپردن كارها به دست عوامل خود فروخته ایرانی و منافع كمتر تن در دادند.
بعدهاایرانیان توانستند با خردمندی و اتحاد و اتفاق در مبارزات ملی كردن صنعتنفت، كمر بریتانیایی كبیر را بشكنند و از ابهت و قدرت جهانی آنها بكاهند...

6. عبدالكریم قاسم عراقی و جمال عبدالناصر مصری:
در23 تیرماه 1337 / 14 ژوئیه 1958 ژنرال عبدالكریم قاسم كودتا کرد و ملكفیصل پادشاه و ولیعهد و نخستوزیر عراق و عدهای دیگر را كشت و پس از چندیدر اختلاف با ایران نام خلیجفارس را «خلیج عربی» نهاد. در فروردین 1339حملات تبلیغاتی در كشور قطع و قرار شد بین دو كشور سفیر مبادله شود وعبدالكریم قاسم هم موضوع خلیج عربی را مسكوت گذاشت.
اما جمال عبدالناصردر اثر اختلاف با شاه در رابطه با اسرائیل و اتهام دخالت شاه ایران علیهملی كردن كانال سوئز و همدستی با استعمارگران ... در 3 مرداد 1339 باایران قطع رابطه كرد و سفیر ایران و اعضای سفارت را از قاهره اخراج نمود وبه دستور او «اتحادیه عرب» در 23 مرداد همان سال برابر 14 اوت 1960 اعلامكرد: «از این پس خلیج عربی به جای خلیج فارس به كار برده خواهد شد....»(9).
عبدالناصرمیپنداشت محمدرضا شاه مالك تمام ایران و خلیجفارس است و مردم ایران همبرده او هستند و برخلاف تمام موازین اخلاقی، سیاسی، اجتماعی، جغرافیایی وتاریخ و چشم بستن بر حدود 2550 سال از تاریخ جهان، دست به چنین عملی زد وبرای ملت ایران كه رادیو قاهره هر شب از مظلومیت آنان سخن میگفت ارزشیقائل نشد.
7. پیامدهای نامناسب اختلاف در بین اعراب، اعراب و ایران و عوارض آن در منطقه:
میدانیمبرخی از كشورهای سرمایهدار و ابرقدرت برای حفظ منافع بیشتر خود از سیاستتفرقه افكنانه و تضعیف كشورهای منطقه بهره میبرند. بنابراین برای خنثیكردن این ترفند باید سعی كنیم هر چه بیشتر ارتباط و دوستی و باب رفت و آمدو عرضه داشتن امكانات پرشمار خود را به اعراب بگشاییم و همت كنیماتحادیهای منسجم از كشورهای ساحلی خلیجفارس ایجاد كنیم و در آن محیطدوستی و صمیمیت، خود به خود كار «تغییر نام» حل خواهد شد به خصوص كه دیگرآن مسایل دوره جمال عبدالناصر هم وجود ندارد و روابط به سوی «حسنه شدن»پیش میرود.

جغرافياي انرژي خليج فارس
از ميدانهاي مهم نفت وگاز كه در خليج فارس واقع شدهاند، ميدان عظيم گازي (پارس شمالي و جنوبي)است كه عموماً در منطقه انحصاري- اقتصادي قطر قرار گرفته كه يك بخش كوچكتراما مهمترين بخش آن متعلق به ايران است.
بيشترين ميدانهاي نفت و گازايران در جنوب غربي و در امتداد سواحل شمالي خليج فارس واقع شدهاند كه ازبازار داخلي كه در شمال كشور هستند فاصله زيادي دارند هرچند كه ايرانداراي ذخاير طبيعي عظيمي است اما سيستم توزيع گاز غير پيشرفته است درحقيقت كليه نفت خروجي ايران به بازار از راه تنگه هرمز صورت ميگيرد.
كليه منابع نفت و گاز عمان در ساحل واقع شدهاند در حاليكه بسياري از منابع نفت امارات متحده عربي دور از ساحل هستند.
ميدانبزرگ عربستان سعودي واقع در «قوار» تقريباً حدود 250 مايل طول و بين 25-20مايل عرض دارد كه بزرگترين ميدان نفتي جهان است عربستان همچنين داراي شبكهخطوط صادرات پيچيده و گستردهاي است از جمله خطوط لوله نفت و گاز بهپايانههاي درياي سرخ كه نياز به تنگه هرمز را از بين برده است اين كشورهمچنين از خطوط لوله بين عربي استفاده ميكند كه از راه اردن به سوريهميرسد.
از طرف ديگر تمامي ميدانهاي نفتي و گازي عراق در موقعيت ساحلدر جنوب و شمال شرق كشور قرار دارد. عراق پيش از جنگ خليج فارس نفت را ازراه دريا و از طريق خطوط لوله جنوب از عربستان و نفت و گاز شمال و غربكشور را از طريق تركيه به مديترانه صادر ميكرد.
پيشنهادهاي چندي براي ساخت خط لولههاي بيشتر بويژه براي گاز طبيعي وجود دارد از جمله يكي از جنوب ايران- پاكستان و هند
چندينميدان جنگ نفتي در حد فاصل مرزهاي بينالمللي و مناطق انحصاري دريايي وجوددارند از جمله روميله، رانگار (عراق و كويت) اختلافات برسد. استخراج ازاين ميادين يكي از علل تجاوز عراق به كويت در سال (1990 م) بود

جزاير خليج فارس
منطقهخليج فارس در حدود 130 جزيره بزرگ و كوچك دارد كه جزاير شمالي آن كه همگيدر مالكيت و حاكميت ايران هستند كموبيش مسكوني و آباد ميباشند در حاليكهجزاير جنوب و شمال غرب كه متعلق به كشورهاي عربياند غالباً مرجاني و سنگيو غير مسكوني ميباشند. بزرگترين جزيره خليج فارس «قشم» است كه 115كيلومتر طول و بين 35-10 كيلومتر عرض دارد. پس از قشم به ترتيب جزايربوبيان (كويت) و بحرين بزرگترين جزاير منطقه هستند. جزايري مانند هرمز،قشم، خارك، كيش، بحرين و فيلكه (كويتي) داراي سوابق ديرينه تاريخي و ياتجاري هستد. مهمترين جزاير ايران عبارتند از:
هرمز- لارك- قشم- هنگام-تنب بزرگ- تنب كوچك- ابوموسي- فرور بزرگ- فرور كوچك- سيري- كيش- هندورابي-لاوان- ام الكريم- نخيلو- خارك- خارگو- ام مسيله- دوبه- حاج صلبوخ- دارا-مينو و جزيره فارسي و ...
اين جزاير متعلق به سه استان جنوبي ايران يعني خوزستان، بوشهر و هرمزگان ميباشند كه در اينجا به شرح مختصر هر يك ميپردازيم.

جزيره كيش


اينجزيره بيضي شكل با مساحت 7 / 89 كيلومتر مربع و با طول 6 / 15 و عرض 7كيلومتر ، در جنوب غربي بندرعباس و در ميان آب هاي نيلگون خليج فارس واقعشده است. فاصله دريايي اين جزيره تا بندرلنگه پنجاه مايل دريايي است.جزيره كيش از نظر محيط زيست طبيعي، يكي از بكرترين مناطق خليج فارس است.استعدادهاي طبيعي و موقعيت جغرافيايي ويژه آن زمينه بهرهبرداري جهانگرديو تجاري از آن را در حد قابل توجهي فراهم ساخته است. سواحل كم نظير اينجزيره مرجاني، نه تنها در فصول گوناگون سال، بلكه در طول يك روز، درساعات مختلف جلوههاي بديع و گونهگون و بسيار زيبايي از طبيعت را بهتماشا ميگذارند. سواحل كيش در شرق و شمال شرقي و جنوب از زيباترين سواحلجهان است. در سواحل جنوب غربي آن زيباترين منظره غروب خورشيد را ميتوانديد. از جمله نقاط ديدني جزيره كيش آكواريوم بزرگ آن است كه در گوشه شرقيجزيره، با معماري زيبا قرار دارد و گونههاي مختلف ماهيان و آبزيان اطرافجزيره در آن به تماشا گذارده شده است.قريب هفتاد نوع ماهيهاي تزئيني دراين آكواريوم وجود دارد كه از نظر شكل و رنگ پولك ها و زيبايي ظاهري، كمنظير و برخي از آنها نيز بسيار كمياب هستند. علاوه بر اين، مركز پرورش وكشت مرواريد كيش يكي از جذاب ترين ديدني هاي جزيره است. اسكله تفريحيجزيره كيش با امكانات مفيد و مختصر در بخش جنوبي جزيره از ديگر جاذبه هايكيش است. در اين اسكله سرگرمي هايي از قبيل گردش در روي آب با قايق كفشيشهاي كه از بالاي آن ميتوان عبور گروهي ماهي ها و زيبايي هاي دنيايزير آب را مشاهده كرد، هم چنين امكانات ورزش اسكي روي آب براي علاقهمندان فراهم شده است. تفريح غواصي نيز از جمله تفريحات به يادماندني استكه در آب هاي گرم خليج فارس همراه راهنمايان مجرب امكانپذير است. دركنار اسكله تفريحي، پيست دوچرخه سواري نيز در پيرامون جزيره احداث شدهاست. در اين مجموعه (اسكله تفريحي) امكان بازديد از هتل بزرگ كيش وساختمان ساحلي كازينوي سابق وجود دارد. هم چنين در اطراف يكي از كهنسالترين درختان جزيره، مجموعهاي تفريحي و ديدني ايجاد شده كه به مجموعهدرخت سبز معروف است و از جمله مراكز زيبا و جذاب جزيره كيش ميباشد ومسافران بسياري را به خود جذب ميكند. جزيره كيش همچنين معماري خاصي را بهنمايش گذاشته است كه براي هر تازه واردي جالب و در خور تحسين است. معماريكيش دو شكل متمايز دارد: يكي معماري سنتي و ديگري معماري مدرن. معماريسنتي جالب توجه است و مصالح آن غالباً از سنگ هاي مرجاني موجود در جزيرهتشكيل شده است. معماري جديد و مدرن جزيره نيز تقليدي از معماري بومي وسنتي آن است كه نمونه آن در «صفين» ديده ميشود. تنها تفاوتي كه ميانخانههاي جديد و قديم وجود دارد، پراكندگي نسبي و تنوع ارتفاع آنها است.علاوه بر آن، معابر عمومي جديد نيز به نسبت وسيع تر از معابر بخش قديميهستند. وسيله رفت و آمد به كيش، كشتي و هواپيما است كه از طريق پرواز ازتهران يا شيراز يا بندر عباس صورت ميگيرد. از جمله امكانات موجود در اينجزيره ميتوان به هتل سه طبقه، هتل كيش، كلبههاي ويلايي، چهاركاخ ازمجموعه كاخها، يك رستوران ساحلي همراه با يك سلسله ويلاهاي خصوصي وتوريستي مدرن و غيره اشاره كرد. افزون بر اين، جزيره كيش داراي امكاناتياز قبيل قايقراني، شهربازي، بازارها، مراكز عمده خريد و فروش نيزميباشد. جزيره كيش همچنين اولين بندر آزاد تجاري ايران است كه امروزه بهطور روزانه هزاران نفر جهت خريد و ديدار از زيبايي های طبيعی اين جزيره بهسمت کيش عزيمت می کنند .




جزيره خارگ



جزيرهخارگ در فاصله ٥٧ كيلومتری شمال غربی بوشهر واقع گرديده، طول تقريبی اينجزيره ٨ و عرض آن ٤ تا ٥ كيلومتر در ٢٨ كيلومتری بندر گناوه قرار دارد.
با اكتشاف نفت در خليج فارس و فعال شدن شركت آيپک در سال ١٣٣٨ در اين جزيره استخراج نفت در اين منطقه نفتی، عملياتی گرديد.
اکتشافو توليد در اين ناحيه توسط شرکت ايپاڨ در سال ١٣٣٨ پس از عقد قرارداد بينشرکت ملی نفت ايران (طرف اول) و شرکت آموکو (طرف دوم) شروع گرديد که تاسال ١٣٥٧ ادامه داشت و در طی سال فعاليت خود، چهار حوزه نفتی شامل ابوذر،فروزان، دورود ١ و سروش کشف و پس از تجارتی شماخته شدن، توليد از هر ميدانشروع گرديد. پس از تشکيل شرکت نفت فلات قاره، تاسيسات دورود ٢ که در حوزهفعاليتهای شرکت نفت مناطق نفت خيز جنوب بود به شرکت نفت فلات قاره محولگرديد. اخيرا پس از بازسازی تاسيسات نفتی ميادين نوروز و سروش مسئوليتميدان سروش بعهده ناحيه بهرگان قرار گرفت. چاههای ميدان سروش به پمپهایدرون چاهی مجهز ميباشند و برنامه تزريق آب دردست مطالعه ميباشد.