هرگاه سخن از بانکداری الکترونیکی به میان میآید،ناخودآگاه به یاد دستگاههای خودپرداز میافتیم؛ به یاد دستگاههای یک درمیان سالم، صفهای شلوغ و من به یاد آن روز میافتم که مسافر بودم و درستدم غروب، میان حضور خلوت اشیا، یکی از همین دستگاهها، کارت اعتباریام رابلعید!
اما از همان آغاز، یعنی سال ۱۹۱۸ میلادی که بانکهای فدرالآمریکا با کمک تلگراف به انتقال وجوه میپرداختند، ماجرا به همین جا، یعنیدریافت و پرداخت پول ختم نمیشد و حتی در ایران که با فاصله تاریخی حدودپنجاه و سه چهار سال بعد، یعنی در سال ۱۳۵۰، کار خود را آغاز کرد، ماجرابه پرداخت اتوماتیک پول و دستگاههای خودپرداز ختم نمیشد.

بانکداریالکترونیکی در ایران، کار خود را به طور رسمی در سالهای ۱۳۷۲ و ۷۳ و باایجاد ارتباطی میان بانک ملی و فروشگاه شهروند، آغاز کرد؛ سپس در سال ۱۳۸۱و با تدوین مجموعه مقررات حاکم بر شبکه تبادلات بین بانکی یا همان طرحشبکه شتاب، زمینههای گستردهتری از بانکداری الکترونیکی در ایران مطرحشد. با ایجاد شبکه شتاب، ابتدا بانکهای کشاورزی، توسعه صادرات و صادراتایران، به این شبکه پیوستند. به این ترتیب، شبکه شتاب توانست ارتباطی بیندستگاههای خودپرداز این سه بانک ایجاد کند. مدتی بعد دو بانک خصوصی سامانو کارآفرین، داوطلب پیوستن به شبکه شتاب شدند؛ سپس با رواج کارتهایاعتباری، خودپردازها، سیستم گویا و استفاده از تلفن، پیام کوتاه، ایمیل ووب سایت بانکها، قدمهای بعدی، سریعتر برداشته شد. از طرف دیگر با اجرایطرحهایی چون طرح سیبا در بانک ملی، طرح سپهر در بانک صادرات، طرح جاریبانک رفاه، طرح مهر بانک کشاورزی، طرح جام بانک ملت و طرح بانکداری ۲۴ساعته بانکهای خصوصی، بانکداری الکترونیکی توانست در فعالیتهای روزانهمردم جای خود را باز کند.

بانکداری الکترونیکی به غیر از ارائهخدمت به مشتریان به بانکها نیز کمک میکنند. همه ما بانکی را میپسندیمکه دسترسی به آن در نقاط مختلف، امکانپذیر باشد و در صفهای طولانی آنمنتظر نمانیم و در عین حال، بانکی مشتریمدار، تمیز و البته معروف وخوشنام هم باشد. شاید این همه، آن چیزی نباشد که بانکداری الکترونیکی،ارائه میکند؛ اما بدون شک همه موارد فوق را داراست؛ زیرا با کمکبانکداری الکترونیکی، بانکها قادر خواهند بود تا خدمات خود را بدونانتظار طولانی و در زمانهای مختلف شبانهروز و از طریق کانالهای ارتباطیمختلف که قبلاً به آنها اشاره شد، ارائه نمایند.

به طور خلاصه، مزایای بانکداری الکترونیکی را میتوان در موارد زیر فهرست نمود:

۱) دسترسی به شعبهای بانک در نقاط مختلف جغرافیایی.

۲) دسترسی بدون محدودیت زمانی و حتی در روزهای تعطیل به برخی از خدمات بانک.

۳) افزایش سرعت روند عملیات بانکی.

۴)انجام امور بانکی از خانه home – banking)) و با کمک کامپیوتر شخصی خود کهسبب کاهش ترددهای بیمورد و در نتیجه، کاهش ترافیک شهری خواهد شد.

۵) کمک به رونق تجارت الکترونیکی.

۶) عدم نیاز به ساخت و ساز بانکهایی با فضای بزرگتر، جهت ارائه خدمت به مشتریان.

۷) امنیت که مهمترین مزیت بانکداری الکترونیکی محسوب میشود.

۸) صرفهجویی در وقت مشتریان و کارکنان بانک.

۹) عدم نیاز به حضور فیزیکی مشتری در بانک.



● ابزارهای بانکداری الکترونیکی

بانکداریالکترونیکی مانند هر کار دیگری به ابزارها و تجهیزات خاص خود نیاز دارد.از این رو، برای تحقق بانکداری الکترونیکی و دستیابی به اهداف اینفناوری، ابزارهای زیر مورد استفاده قرار میگیرند:

۱) شبکه شتاب

شبکه شتاب، یک شبکه ملی ۲۴ ساعته است و با ایجاد ارتباط بین دستگاههای خودپرداز، سیستم پرداختهای خرد بانکی را هماهنگ میکند.

شبکه شتاب به عنوان بخشی از شبکه مرکزی سوئیفت (Swift) در ایران اجرا میشود.

۲) شبکه مرکزی سوئیفت (Swift)

شبکهسوئیفت با هدف هماهنگ کردن بانکداری در سطح بینالمللی و به صورت انجمنیمتشکل از ۲۳۹ بانک از پانزده کشور اروپایی و آمریکای شمالی، ایجاد شدهاست. ایران نیز از سال ۱۳۷۱ به عضویت سوئیفت در آمده و در سال ۱۳۷۲، بهاین شبکه متصل شده است.

۳) گروههای مختلف کارتها

الف) کارتهای بدهی یا Debit card که برای خریدهای روزانه از فروشگاهها و یا هنگام خرید از اینترنت از آنها استفاده میشود.

ب)کارتهای اعتباری پرداخت درآینده؛ این کارتها بر اساس اعتباری که بانکبرای متقاضی مشخص میکند، کار میکنند. به کمک این نوع کارتها، مشتریمیتواند به اندازه سقف اعتباری که بانک برای او مشخص کرده، کالا و خدماتخود را به صورت قسطی یا کامل، خریداری کند.

ج) کارتهای اعتباریهزینه؛ این کارتها به مشتری اجازه میدهد که بدون در نظر گرفتن سقفاعتبار، به خرید کالا و انجام معاملات بپردازد و سرانجام هنگام دریافتصورتحساب، تمام بدهی خود را تسویه نماید.

د)کارتهای هوشمندیکه از نظر جنس کارت و اندازه، همانند کارتهای اعتباری هستند؛ اما به دلیلوجود تراشهای کوچک، قدرت ذخیرهسازی بیشتری داشته، امکان پردازش اطلاعاترا برای ما فراهم میکنند.

از این رو، کارتهای هوشمند میتوانندبرای چندین کار مختلف، همچون خرید روزانه، استفاده در پمپهای بنزین بهعنوان کارت سوخت، استفاده از خدمات رفاهی و درمانی و ...، برنامهریزیشده، به صورت کارتهای هوشمند چند منظوره، مورد استفاده قرار گیرند (ر.ک:پرسمان ۶۵ کارتهای اعتباری).

۴) POS (پایانه فروش)

POS، یک وسیله فروش است و مانند یک اسکنر اعتباری عمل میکند و به این ترتیب، برای معتبرسازی کارت، مورد استفاده قرار میگیرد.

POS، مخفف کلمات Point – of – sale terminals و به معنی پایانههای فروش است.

۵) بانکداری اینترنتی(Internet banking)

بهاین صورت میتوان با کمک کلمه رمز و نام کاربری که از بانک مورد نظر خوددریافت میکنید، وارد وبگاه اطلاع رسانی یا همان وب سایت بانک خود شده،خدمات ارائه شده و سرویسهای مورد نیاز خود را دریافت کنید.

به طور معمول، این خدمات عبارتند از: انتقال وجه از یک حساب به حسابهای تعریف شده که در فرم ثبتنام در شعبه درج نمودهاید.

مشاهدهصورتحساب، پرداخت قبضهای آب، برق، گاز، تلفن ثابت و همراه. همچنینسرویسهای فوق معمولاً به دو زبان فارسی و انگلیسی برروی سایت نمایش دادهمیشود. لازم به ذکر است تمام تغییرات و اصلاح اطلاعات - اعم از تغییر ویا اضافه نمودن شماره حسابهای جدید، بایستی با مراجعه به شعبه مربوط وتکمیل فرم ثبتنام در بانک انجام پذیرد.

همچنین مشتری باید در حفظ و نگهداری کلمه رمز و نام کاربری خود کوشا بوده، آن را در دسترس دیگران قرار ندهد.

۶) ATM ((Automated teller machine

ATMها یا دستگاههای خودپرداز شبانهروزی بانکها از طریق خطوط محلی و یک شبکه داده، به یک کامپیوتر مرکزی متصل هستند.

یک دستگاه ATM، دو قسمت ورودی دارد که عبارتند از: صفحه کلید (Keypad) و کارتخوان (Kard reader).

بامشاهده پیام «لطفاً کارت خود را وارد کنید»، مشتری باید کارت خود را ازسمت فلش روی آن داخل محفظه ورود کارت یا همان کارتخوان دستگاه قرار دهد.کارتخوان اطلاعات حساب مشتری را از طریق قسمت مغناطیسی کارت میخواند؛سپس پردازشگر اصلی با استفاده از این اطلاعات، عملیات مختلف بانکی را باتوجه به درخواستهای مشتری انجام میدهد.

برای انجام تراکنش و عملیات بانکی، ابتدا بایستی رمز اخصاصی مشتری از طریق صفحه کلید به دستگاه خودپرداز داده شود.

دراین مرحله، مشتری باید پس از مشاهده پیام «لطفاً رمز خود را وارد نمایید»،رمز اختصاصی خود را که قبلاً به هنگام دریافت کارت از بانک، به او اختصاصداده شده، وارد کند.

به ازای هر رقم، یک علامت * در صفحه نمایشظاهر میشود. در برخی موارد و در صورت درج اشتباه رمز، پس از سه بار،دستگاه، کارت را ضبط کرده، دسترسی به عملیات بانکی از طریق ATM را برایمشتری غیرممکن میسازد. در صورتی که رمز خود را صحیح وارد کنید، پس ازانتخاب کلید ثبت، صحفحه اصلی با مشخصات زیر نمایش داده میشود:

الف) برداشت وجه ب) انتقال وجه

ج) اعلام موجودی د) تغییر رمز

و) صورتحساب ه) خروج

ی) سپردهگذاری

برای انتخاب هر گزینه، کافی است کلید مجاور آن را فشار دهید.

۷) pinpad

صفحه کلید کوچکی است که شامل کلیدهای عددی است.

Pin، مخفف کلمات personal identifiction number میباشد و به معنی عددشناسایی فردی است و pad به معنی تأیید درستی و نادرستی اطلاعات ورودی برایانجام تراکنش است.

۸) تلفن بانک Telephone Banking

دراین روش، مشتری میتواند با دریافت یک رمز از شعبه بانک خود و گرفتن شمارهتلفن بانک شعبه مورد نظر، به راحتی به اطلاعات زیر دسترسی یابد:

الف) آخرین مانده موجودی حساب ب) وضعیت چکهای واگذاری عهده سایر بانکها.

ج) میزان سود واریزی به حساب خود، همراه با اعلام نوع و شماره حساب واریزی، اعلام سود محاسبه شده.

د) پیگیری وضعیت یک چک. و) ارسال صورتحساب از طریق نمابر.

ه) اعلام سه گردش آخر. ی) امکان تغییر رمز و ... .

۹) SMS Banking

بانکداریاز طریق پیام کوتاه تلفن همراه، عبارت است از دریافت خدمات بانکی از طریقتلفن همراه مشتری؛ به این ترتیب که با فعال شدن این سرویس در بانک موردنظر، مشتری میتواند درخواست خود را از طریق ارسال SMS به شماره تلفنهاییکه برای این کار اختصاص داده شده، ارسال و خدمات لازم را در قالب یک پیامکوتاه که از طرف بانک به تلفن همراه مشتری ارسال میشود، دریافت کند.

خدمات بانکی ارائه شده از طریق سرویس پیام کوتاه، عبارتند از:

الف) پرداخت قبضها. ب) دریافت و مشاهده موجودی انواع حسابها.

ج) انتقال وجه بین حسابهای مختلف. د) دریافت نرخ ارز (به صورت روزانه).

و) دریافت اطلاعات مربوط به خرید و فروش سهام و ... .

دراستفاده از این شیوه بانکداری، بایستی مسائل امنیتی را رعایت کرد؛ زیرامواردی چون واگذاری سیم کارت، مفقود شدن تلفن همراه و یا استفاده سایریناز تلفن همراه شما، امکان خواندن پیامهای ارسالی و دریافتی بانک و درنتیجه، دسترسی به اطلاعات بانکی و شماره حساب شما امکانپذیر خواهد شد.بنابراین، لازم است پس از انجام عملیات بانکی، پیغام ارسال شده را از بخشSend Item و پیغام ارسال شده را از بخش Inbox تلفن همراه خود پاک کنید وهرگونه تغییر در شماره خود را به بانک اطلاع دهید تا در صورت نیاز، شمارهقبلی را غیرفعال کند.

۱۰) چک الکترونیکی (e – check)

چکالکترونیکی یکی دیگر از اجزاء مهم بانکداری الکترونیکی محسوب میشود و درحقیقت، نمونه نمایش داده شده یک چک کاغذی است که به صورت فرمهایالکترونیکی نمایش داده میشود و همان اطلاعاتی را دارد که چکهای کاغذیدارند و از نظر مسائل و پیگیریهای قانونی، دقیقاً همانند چکهای کاغذیهستند و قادر خواهند بود در تمام معاملاتی که چکهای کاغذی اعتبار دارند،مورد استفاده قرار گیرند.

مهمترین مسئله چکهای الکترونیکی،ایجاد امنیت در دریافت و پرداخت آنهاست. از این رو استفاده از امضایدیجیتال، احراز هویت صاحب چک، رمزنگاری و ... در استفاده از چکهایالکترونیکی، اهیمت زیادی دارد.

۱۱) پول الکترونیکی (e-mony) Electronic money

پولالکترونیکی یا پول دیجیتال که در اواسط دهه ۱۹۹۰ م. پا به عرصه تجارتنهاد، تا کنون توانسته است بسیاری از کارکردهای پول معمولی را برعهدهبگیرد. پول الکترونیکی از نظر ارزش، همانند پول معمولی است؛ با این تفاوتکه به صورت الکترونیکی مورد استفاده قرار میگیرد و در قالب کارتهایهوشمند و یا از طریق شبکههای رایانهای، به مشتریان عرضه میشود.

عدمنیاز به حضور فیزیکی مشتری و دریافت کننده وجه، عدم نیاز به جابه جاییپول، امنیت در انتقال وجوه، امکان استفاده بهینه در مبادلات و خریدهایبینالمللی و ... از خصوصیات پول الکترونیکی محسوب میشوند.

بنابر آن چه گفته شد، به طور کلی، بانکداری الکترونیکی به دو دسته زیر تقسیم میشود:

۱) انواع شیوههای انتقال الکترونیکی، مانند استفاده از رایانه شخصی، اینترنت و... .

۲)انواع پول الکترونیکی که در قالب کارتهای هوشمند یا کیف پول الکترونیکی،ارائه میشوند. گروه دیگری از پولهای الکترونیکی، به صورت نرمافزارتخصصی، بر روی رایانههای شخصی نصب میشوند و به مشتری عرضه میشوند.

۱۲) کیف پول الکترونیکی (Electronic wallet)

کیفپول الکترونیکی، ابزار پرداخت الکترونیکی به جای پول نقد است. این کیف،ابزار جیبی کوچکی است که مانند دیگر وسایل الکترونیکی، به فروش میرسد.پول یا اطلاعات به طور فیزیکی و با ورود کارت هوشمند در پایانه فروش و یابا نگهداشتن کارت در کیف و استفاده از تکنولوژی مادون قرمز بین کیف وپایانه فروش، منتقل میشود. در کیف پول الکترونیکی، رایانه کوچکی به همراهصفحه نمایش و ابزار ورود اطلاعات - اعم از متن و دادههای تصویری - وجوددارند. کیف پول الکترونیکی همانند پول نقد، برای خرید کالا و خدمات و درتمام مراکز - اعم از بانکها، فروشگاهها، شرکتهای مسافرتی - میتواندمورد استفاده قرار گیرد.








رضوان السادات میرمحمدی
منابع:
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]. news
donya-e-eqtesad
ITE magazine-vol.۱-no ۴
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
سایت کنفرانس جهانی بانکداری الکترونیکی، مرداد ماه ۱۳۸۷
[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
sanzineh.no-۸-magazine


پرسمان ( [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] )