چاپ کَلاقهای یا باتیک یکی از روشهای چاپ بر روی پارچه است که درکشورهایی مانند اندونزی، تایلند، سریلانکا و هند و ایران از قدیم کاربردداشتهاند.
این روش در ایران بیشتر در تبریز و اسکو رواج دارد و کَلاقهای نامیده میشود. واژه باتیک ریشه اندونزیایی دارد[۱].

درچاپ کلاقهای، کلیه طرحها و رنگها را با استفاده از واکس و عملیات رنگرزیبر روی پارچه منتقل میکنند. برای این کار بیشتر از پارچه ابریشم استفادهمیشود. تاروپود پارچه از واکس پوشیده میشود و هر دو روی پارچه یکسان نقشمیشود.

رنگهای به کار رفته برای چاپ بیشتر از دسته رنگهای گیاهی مانند روناس، اسپرک، پوست انار و زردچوبه است.

یکیاز ویژگیهای چاپ کلاقهای ایجاد رگههای رنگی است که در اثر شکستن واکس ونفوذ رنگ از میان این شکستها به پارچه در حین عملیات رنگرزی برروی پارچهپدید میآید.

ابزار کار چاپ باتیک «تیان» نام دارد که وسیلهایفلزی شبیه به قیف نازک است. همچنین قلممو ، مهر و کارگاه چوبی (برای مهارکردن پارچه) نیز استفاده میشود. روشهای چاپ باتیک عبارتند از چاپمستقیم، چاپ برداشت، چاپ با شابلون، نقاشی باتیک روی پارچه ابریشمی، تارعنکبوتی، قلممویی، بدون رنگرزی و باندا (پیچشی). استاد گنجینه از استادانمعروف این سبک در ایران است[۱].




منابع
درباره چاپ کلاقهای از پژوهشکده هنرهای ملی ایران