شراب شیرازامروزه از معروفترین مارکهای تجارتی در دنیاست و در کشورهایی ماننداسترالیا و آفریقای جنوبی در میان انواع شراب قرمز، بیشترین میزان تولیدرا دارد و در صادرات شراب این دو کشور به بازار اروپا، بالاترین مقام راپیدا کرده است. اما این شراب چه ارتباطی دارد با شهر شیراز در ایران و بهطور اخص با شراب خلر شیراز؟

از گذشتههای دور

جایگاهایران در تاریخ شرابسازی و پیشینه این دیار در تولید مشروبات سکرآورانکارناپذیر است. تنها به یاد بیاوریم که دو نمونه از قدیمیترین شرابهایتاریخ بشر در ایران یافت شده است.

در اوایل دهه ۱۹۶۰ در حفاریهاییدر ناحیه «گودین تپه» در دامنه کوهستان زاگرس خمرهای یافت شد با بقایایشراب که حدود پنج هزار سال قدمت داشت. باستانشناسان این دفینه راکهنترین شراب جهان دانستند.

اما تنها چند سال بعد یعنی در سال۱۹۶۸ در حفاریهای تپه حاجی فیروز، دهکدهای باستانی در دامنه شمالیکوهستان زاگرس (استان کرمانشاه کنونی) نه چندان دور از ناحیه قبلی، ششکوزه سفالی یافت شد که پیشینه تولید شراب را بیش از دو هزار سال (بیش ازپنج هزار سال قبل از میلاد مسیح) عقب برد.

گفته میشود که خمرههای۹ لیتری حاوی رسوبات شراب، در آشپرخانه خانهای گلی یافت شدند و اینک درموزه دانشگاه پنسیلوانیا (در بخش آثار باستانی مجموعه حسنلو) نگهداریمیشوند. تحلیل آزمایشگاهی در نیمه دهه ۱۹۹۰ به روشنی ثابت کرد که رسوباتآغشته به الکل در دیواره داخلی کوزهها با گذشت زمان پدید نیامده است؛ بهعبارت دیگر کوزهها از آغاز حاوی شراب بوده و برای همین منظور بودهاند.

پیشینه اساطیری شراب

دراساطیر و افسانههای ایرانی نیز کشف شراب به ایرانیان نسبت داده شده است.در برخی از افسانهها شراب یکی از نوآوریهای بیشمار شاه جمشید دانستهشده است.

در کتابی به عنوان «نفایس الفنون فی عرایس العیون» داستان زیر نقل شده است:
شاهجمشید به جمعی از زیردستان خود فرمان داد که گیاهان گوناگون را بکارند ومیوه آنها را امتحان کنند. چون میوه درخت انگور (تاک، مو یا رز) راچشیدند، آن را شیرین یافتند.

جمشید دستور داد تا آب آن را بگیرند ودر خمره کنند. پس از مدتی در عصاره انگور تغییری پدید آمد و مزه آن ازشیرینی به تلخی گذاشت. جمشید در خمره را مُهر کرد و دستور داد که هیچ کساز آن افشره ننوشد؛ زیرا پنداشت که زهر است.

جمشید کنیزکی زیباداشت که به سردردی مزمن دچار بود و هیچ پزشکی درمان او نتوانسته بود.کنیزک که از زندگی سیر شده بود، بر آن شد که با نوشیدن قدری از آن «زهر»خود را از عذاب زندگی راحت کند. قدحی چند از محتوای خمره نوشید. نخست سستشد و سپس به خوابی سنگین فرو رفت.

اطرافیان جمشید یقین کردند کهکنیزک مرده و به دیار نیستی شتافته است؛ اما روز بعد آن زیبارو از خواببیدار شد، آن هم به گونهای که از شادی و شعف بر پای خود بند نبود! سردردقدیمی او نیز برای همیشه درمان شد. جمشید که از خاصیت نوشابه تازه به وجدآمده بود، دانست که به مشروبی گوارا و نشاطبخش دست یافته است. جشنی بزرگبه پا کرد و در آن خود و اهالی کشور به میخواری پرداختند.

حکیم عمر خیام در رساله «نوروزنامه» کشف شراب را به شاه شمیران از بستگان جمشید نسبت میدهد.

خیامدر نوروزنامه در بخش «گفتار اندر منفعت شراب» آورده است که: «دانایان طبچنین گفتهاند که هیچ چیز در تن مردم نافعتر از شراب نیست، خاصه شرابانگوری تلخ و صافی ...»

از شراب خلر تا شراب بازار

باپیشینه تاریخی و اسطورهای ایران در شرابسازی، جای شگفتی نیست که اصل ومنشا «شراب شیراز» نیز به ایران زمین نسبت داده شود. در این بارهروایتهایی رواج دارد که در برخی مآخذ به آنها اشاره شده و ما مهمترینآنها را در زیر نقل میکنیم:

قدیمیترین روایت این است که سپاهیاناسکندر در جریان فتوحات خود در ایران، به کیفیت مرغوب و بالای شراب فارسپی بردند و تعدادی از اصلههای تاکستان این دیار را با خود به اروپا بردندو در شمال مدیترانه کشت کردند.

روایت دیگر این است که جنگجوییصلیبی به نام گی دوسترمبرگ که در سدههای میانه برای دفاع از آیین مسیحیتبه خاورمیانه آمده بود، نهال یا بن تاک را در قرن دوازدهم از خاک پاکشیراز با خود به اروپا برد و آن را در کشتزارهای حاصلخیز جنوب فرانسهپرورش داد. همین انگور است که بعدها در ناحیه شمال دره رون نام شیراز یاسیرا گرفت.

آخرین داستان هم این است که پس از انقلاب اسلامی، چونتولید شراب در جمهوری اسلامی منع شده بود، برخی از مؤسسات خصوصی یا دولتی،اصلههای مربوطه را به شرکتی استرالیایی فروختند.

پژوهشهای تازه

دربرابر روایتهای بالا که بیشتر بر پایه حدس و گمان ساخته شده، منابعامروزی میگویند که شراب شیراز در اصل همان شراب سیرا (Syrah) است که ازتولیدات معروف و مرغوب صنعت شراب فرانسه است و معمولاً در ترکیب باشرابهای کابرنت سووینیون یا مرلو به بازار عرضه میشود.

انگورسیرا در شمال دره رون در جنوب شرقی فرانسه به عمل میآید. بنا به منابعتاریخی، انگور سیرا از حدود ۲۰۰ سال قبل از تولد مسیح یا بیش از دو هزارسال پیش، در این نواحی شناخته شده بوده است.

اصله یا بوته اینانگور سیرا، در قرن نوزدهم از فرانسه به استرالیا برده شده است. گفتهمیشود که بازرگان فرانسوی مهاجری به نام جیمز بازبی (Busby) در سال ۱۸۳۱انگور سیرا را به همراه خود از فرانسه به استرالیا برده است. همین انگوردر اوایل قرن بیستم از فرانسه یا استرالیا به جاهای دیگر صادر شده است.

میوهشراب شیراز امروزه در فرانسه، آفریقای جنوبی، استرالیا، کالیفرنیا وایتالیا (سیسیل) به میزان بالا به عمل میآید. علت گسترش و پراکنده شدناین انگور، بیتردید در کیفیت بالای آن بوده است. میوه آن سرشار و شاداباست و در شرایط آب و هوایی گوناگون و حتی هوای متغیر و نامناسب مقاوم است.میوه انگور سیرا بسته به محل کشت مزه آن اندکی فرق میکند. رنگ آن تیرهاست و به توت سیاه شبیه است. مزهای گس و رایحهای مطبوع دارد.

شرابانگوری سیرا تا اوایل دهه ۱۹۸۰ در استرالیا هرمیتاژ خوانده میشد که علتآن دانسته نیست. اما به تدریج در استرالیا، کانادا، آمریکا و آفریقایجنوبی همان شراب، به شراب شیراز تغییر نام داد.



[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]