دیرکرد پنجماهه در اعلام کشف چنین محمولهای از سوی مقامات کشورمان ـ به اقرار صریحسخنگوی گمرک جمهوری اسلامی ایران ـ روشن نبودن ماهیت اقدامات و پیگیریهایمقامات کشورمان در این باره، چرایی آزادی عمل این دیپلمات در جمعآوری اینحجم چشمگیر از اشیای عتیقه و ... چگونه توجیه میشود؟ چگونه این موضوع،یعنی همکاری عوامل متعدد در جمعآوری اشیای یاد شده با توجه به حجم اشیایمکشوفه با دیپلمات آرژانتینی، از چشم نیروهای امنیتی کشورمان به دور ماندهاست؟

ماجرایکشف پنج تن و هشتصد کیلو عتیقه «سباستیان زاوالا»، دیپلمات با سابقهآرژانتینی برای فرستادن به بوینوس آیرس توسط مسئولان گمرک کشور، خبری بودکه هر چند در هفته گذشته با حساسیت بسیاری از سوی رسانهها دنبال شد،زوایای گوناگونش، آنچنان که باید، مورد توجه قرار نگرفت.

به گزارشخبرنگار «تابناک»، دیرکرد پنج ماهه در اعلام کشف چنین محمولهای از سویمقامات کشورمان ـ به اقرار صریح سخنگوی گمرک جمهوری اسلامی ایران ـ روشننبودن ماهیت اقدامات و پیگیریهای وزارت خارجه و دیگر دستگاههای کشورماندر این باره، چرایی آزادی عمل این دیپلمات در جمعآوری این حجم چشمگیر ازاشیای عتیقه و کالاهایی که جنبه میراث فرهنگی داشته است و همچنین نقشسفارت آرژآنتین در همکاری با این مأمور دیپلماتیک و سرانجام رفتن دیپلماتآرژانتینی به کشورش و چگونگی پیگیری حقوق ملت در قبال این اقدام ضد فرهنگیوی، از جمله مهمترین موضوعاتی است که در پیگیری موضوع یاد شده به نظرمیرسد مغفول مانده باشد!

بنا بر این گزارش، هرچند دیرکرد پنجماهه در اعلام خبر یاد شده، جای تأمل بسیار دارد، موجهترین دلیل میتواندمسکوت گذاردن موضوع برای شناسایی عوامل مؤثر در این موضوع بوده باشد، لکنبا نگاهی به اظهارنظرهای مسئولان گمرک، سازمان میراث فرهنگی، گردشگری وصنایع دستی، وزارت خارجه و وزارت اطلاعات هیچ رد و نشانی از نتایج تحقیقاتدر پنج ماه مسکوت ماندن این موضوع دیده نمیشود.

جالبتر این که بهتازگی مسئولان گمرک در موضعگیریهای خود، مدعی آن شدهاند که کارشناسانمیراث فرهنگی را برای ارزیابی ارزش این محموله دعوت کردهاند؛ مسألهای کهاظهارات آقای بقایی به عنوان معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز آن را تأیید میکند؛ بنابراین، یکی ازپرسشهای اساسی این است که به راستی، در این پنج ماه که موضوع از دید مردمو رسانهها پنهان مانده، چه کارهایی در راستای روشن شدن ابعاد این واقعهانجام شده و نتایج چه بوده است؟ اگر نتیجه ای به دست نیامده، این سکوتنسبتا طولانی چگونه قابل توجیه است؟ البته نکته عجیبتر اینکه هنوز ارزشواقعی این اشیا نیز مشخص نشده است!

اما موضوع دیگری که جای بحثدارد، اشاره به نگهداری این اشیا برای مدت طولانی تا تکمیل کل مجموعه درانبار سفارت آرژانتین در تهران است، به عبارتی، این ادعا مشخص میکند کهجمعآوری اشیای یاد شده در مدت زمان طولانی صورت پذیرفته و مقامات سفارتدر این اقدام مشارکت آگاهانه داشته یا حداقل آگاه بودهاند.


اینگزارش میافزاید: موضوع دیگری که جای تأمل دارد، عوامل همکار با ایندیپلمات آرژانتینی در مدت زمانی طولانی بوده است؛ بنابراین، این پرسش مطرحمیشود که با توجه به مراقبت مرسوم دستگاههای امنیتی و اطلاعاتی کشورهااز رفت و آمدهای مستمر شهروندانشان به سفارتخانههای بیگانه، چگونه اینموضوع، یعنی همکاری عوامل متعدد در جم آوری اشیای یاد شده با توجه به حجماشیای مکشوفه، از چشم نیروهای امنیتی کشورمان به دور مانده است.

اکنوناین پرسشها، تنها بخشی از موضوعاتی است که در بررسی همه جانبه این سرقتبزرگ در پوشش ماموریتی دیپلماتیک مطرح است. در واقع، شواهد نشان میدهداین دیپلمات آرژانتینی برای جمع آوری هزاران قطعه شیء عتیقه و آثاری باارزش تاریخی و فرهنگی با گروههای خبره و دارای شبکه نسبتا گسترده کارکرده او این مسأله ای است که نمیتوان به سادگی از کنار آن گذشت.

گذشتهاز این مباحث، در این میان موضعگیری رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنایع دستیو گردشگري درباره كشف محموله چند تني اشياي تاريخي از وسايل دیپلماتآرژانتينی، نگرانیها را بیشتر میکند.

بقایی در این باره گفته است: متأسفانهبسياري از اشياي تاريخي ايران در سالهاي گذشته، این گونه از كشور بیرونبرده شدهاند! ديپلماتها بايد تلاش كنند، اخلاق ديپلماتيك را رعايتكنند!... پیش از این نیز مواردي رخ داده بود و حتی افرادي بودند كه هنگامخروج از مرزهاي داخلي شناسايي شدند و شيء تاريخي همراه آنها كشف و ضبطشد. اكنون درباره تعداد دقيق ديپلماتهايي كه چنين عملي را در طولچهارسال گذشته مرتكب شدهاند، حضور ذهن ندارم، ولي تعداد آنها خيلي نيستكه بگوييم همه آنها به اين كار مشغولند. تعداد آنها زياد نيست و بهندرت اين اتفاق ميافتد.

بنا بر این اظهار نظر، این پرسشپدید میآید که آیا نظارت بر این موضوع در کشورما به چه میزان جدی است واگر پیش از این، موارد مشابهی رخ داده، چرا به مردم اطلاعرسانی نشده واگر در گذشته نیز اتفاقات مشابهی رخ داده برای جلوگیری از این رویه چهکارهایی انجام گرفته است؟

اما آیا از نظر حقوقی این امکان هست که کشورمان بتواند اقدام دیپلمات آرژانتینی را پیگیری کند؟

این گزارش اضافه میکند: بر پایه حقوق بینالملل و موضوع حقوق دیپلماتیک:

«مأمورانديپلماتيك از مصونيت كامل جزايي برخوردارند و اين قاعده هيچگونه استثناييندارد، تنها حقي كه دولت ميزبان در برابر جرایم ارتكابي توسط يك ديپلماتدارا ميباشد آن است كه وي را بعنوان عنصر نامطلوب اخراج نماید.»

امااین همه موضوع نیست، زیرا هرچند درباره دعاوي مدني و اداري نيز مأمورانديپلماتيك از مصونيت برخوردارند، ليكن برخلاف مصونيت از تعقيب جزايي، دراين رابطه مصونيت ديپلماتيك تام نیست و بنا بر بند یک ماده 31 کنوانسیونوین، در موارد زیر، فرد ديپلمات مصونيت ندارد:

ـ دعاوي مالكيت و تصرف اموال غيرمنقول واقع در قلمرو دولت پذيرنده.

ـدعاوي مربوط به فعاليتهاي حرفهاي يا تجاري از هر نوع كه ديپلمات در خاكدولت پذيرنده و خارج از وظايف رسمي خود به آن اشتغال دارد.

همچنین ماده 42 كنوانسيون وين تصریح دارد که:

«شخصديپلمات نميتواند در قلمرو دولت پذيرنده به فعاليت حرفهاي يا تجاري بهقصد انتفاع شخصي بپردازد. بديهي است در صورت عدم رعايت اين قاعده،برخورداري از مصونيت منتفي ميگردد كه در بند يک (ج) ماده 31 کنوانسيونوين 1961 صريحاً بدان اشاره شده است.»

البته باید گفت: مصونيت مطلقمأمور ديپلماتيك از تعقيب جزایي در كشور پذيرنده به (impunity) يا فرار ازمجازات نميباشد بلکه براي اين منظور دو رويه در كنوانسيون 1961 وين،پيشبيني شده است كه عبارتند از:

ـ تعقيب جزایي در كشور فرستنده و سلب مصونيت مأمور ديپلماتيك در كشور پذيرنده.

همچنیندر بند 4 ماده 31 كنوانسيون 1961 درباره حقوق دیپلماتیک، بر امكان تعقيبجزایي مأموران ديپلماتيك توسط كشور فرستنده تصريح شده است. در اين مادهآمده است:

ـ مصونيت قضائي مأمور ديپلماتيك در دولت پذيرنده او را از تعقيب قضائي دولت فرستنده معاف نخواهد داشت.

باتوجه به مواردی که گفته شد، مشخص میشود هرچند دیپلمات آرژانتینی به کشورشعزیمت کرده است، اما با پیگیریهای دقیق و حقوقی امکان پیگیری وی وجوددارد، به ویژه که این احتمال هست که این دیپلمات آرژانتینی، در هفت سالیکه در ایران مأموریت داشته، در دفعات پیشین نیز اقدامات مشابهی صورت دادهباشد.

این گزارش همچنین میافزاید: در همین باره قوانین بینالمللیموجود به ما میگوید: جديت و پيگيري موضوع در رابطه با اِعمال صلاحيتقضائي درباره جرایم ارتكابي مأموران ديپلماتيك در كشور فرستنده، بستگي بهماهيت و موضوع مورد بررسي دارد. براي مثال، در سال 1978 در پايان يك اقدامگروگانگيري در سفارت عراق در پاريس و به هنگام انتقال فرد گروگانگير بهداخل ماشين پليس، بر اثر تيراندازي از داخل سفارت، دو نفر از جمله يك پليسكشته شدند و به دنبال اين رخداد، دولت فرانسه، سه ديپلمات عراقي را اخراجو خواستار محاكمه آنان در عراق شد. با وجود پرداخت خسارت به خانواده پليسمقتول توسط دولت عراق، هيچ نشانهاي دال بر اقدام جزایي عليه ديپلماتهايمذكور وجود ندارد. در مقابل در سال 1973 دولت آمريكا اقدامات قضائي شديدعليه كاردار اين كشور در گينه استوایي كه يك عضو اين سفارت را به قتلرسانده بود، انجام داد.

نکته دیگر آن که هرچند در بحث بازرسي گمركيدیپلماتها به معافيت از آن به هنگام خروج مأموران ديپلماتيك از کشورپذيرنده اشاره نشده و اينكه موضوع معافيت بازرسي تنها به موارد ورودمأموران مذكور مربوط است يا هنگام خروج را هم شامل ميشود؛ به عبارتديگر، مشخص نيست چنانچه مأموران ديپلماتيك در پايان مأموريت خود و يا دردوران خدمتش در كشور پذيرنده، قصد خارج ساختن كالاها و يا اقلامي را داشتهباشند، همانند واردات كالا از معافيتهاي گمركي برخوردارند يا خير؟!

اماكنوانسيونهاي وين، هيچ حقي در زمینه صادرات براي مأموران مذكور قایل نشدهو عليالاصول براي ديپلماتها معافيتي در نظر گرفته نشده است. به علاوه،از عملکرد دولتها چنين مستفاد ميشود که قاعده كلي رعايت مقررات و قوانينكشور پذيرنده درباره خروج كالا از اين كشور باید به مورد اجرا گذارده شود.

البتهدر بسياري از كشورها، خروج آثار تاريخي و فرهنگي ممنوع است كه مأمورانديپلماتيك و كنسولي باید اين مقررات را رعايت كنند؛ براي مثال در سال 1989پليس تانزانيا، سفير اندونزي را به هنگام بازگشت به كشورش در فرودگاه بهطور موقت به دليل خروج غيرقانوني محموله عاج به وزن بيش از سه تن و بهارزش سیصد هزار پوند بازداشت کرد.

در پایان، این گزارش اشارهدارد: بیان این مسأله و همچنین استنادات حقوقی درباره آن با این هدف صورتپذیرفته که با شفاف سازی ابعاد موضوع و اقدامات انجام شده از سوی مسئولانامر، تأکید شود که با کنکاش در این موضوع به دلیل تخلفات دیپلمات یاد شدهو مشکوک بودن همکاری و یا اطلاع سفارت آرژانتین از اقدامات ایشان، امکانپیگیری حقوقی برای کشورمان میسر است و به نظر میرسد جدیت در پیگیری اینمورد سبب خواهد شد دیگر دیپلماتها نسبت به پیامدهای چنین کارهایی آگاه ومتنبه شوند.



[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]