یکه تازی جومونگ و سوسانا در عصر بی الگویی کودکان ایرانی


خبرگزاریمهر- گروه اجتماعی: حالا نوبت جومونگ و سوساناست. در روزگار بینماد ونشانه کودکان ایرانی هزاره سوم خبری از چهرههای ملی نیست. آنها به جایآنکه قهرمانان اساطیری نیاکانشان را بشناسند حاضرند دفتری داشته باشند کهبه اسپایدرمن و دسپرکس مزین باشد.

به گزارش خبرنگار مهر، عناصر وشخصیتهای کارتونی سالهاست که میهمان لباس و وسایل التحریر دانش آموزاناست. شخصیتهایی که بسته به شرایط جامعه تغییر می کنند و جای خود را بهدیگری می دهند.

این پدیده در جامعه ما اصلا تازگی ندارد. آغازشاز کجاست؟ از آمدن جعبه جادویی به کانون خانواده های ایران؟ یا ورود پردهنقره ای به این مرز و بوم؟ غربت اساطیر ایرانی و ملی و مذهبی در ساختارفکری کودکان ما از کجا و کی و چگونه رقم خورد؟ از دهه سی؟ چهل؟ کسی پاسخاین سئوال را نمی داند.

با این همه قریب به اکثر جامعه شناسان وکارشناسان امور اجتماعی نیک می دانند نبود مهندسی فرهنگی و فقدان جامعیت وانسجام مدیریت فرهنگی و اجتماعی در این سرزمین از آغاز ایام مواجه بافرهنگ و تمدن غرب ما را با این چالش برنده و خاموش روبرو کرده است.

کودکان دهه 60 کودکان دهه جنگ

هنوزهم که هنوز است نسل دوم و سوم انقلاب یادشان هست که در دهه 60 شخصیت هاییکارتونی چون تناردیه، ژان وارژان، بوفی، خانواده دکتر ارنست، بچه هایمدرسه آلپ، واتو واتو، سمباد، پینوکیو و... بنا به زمان پخش کارتون ازتلویزیون روی وسایل التحریر دانش آموزان جا خوش می کرد. دوقلوهای افسانهای، خاله ریزه، کلاه قرمزی و...دفتر و مداد و پاک کن، سرمداد، جامدادی، خطکش، برچسب دفتر، کیف و... کودکان و نوجوانان را احاطه کرده بود. با اینهمه برای کودکان بزرگ شده در دهه 60 مهمتر از این نماد و نشانه ها رهبران13 ساله شان در جبهه های جنگ تحمیلی بود و پدرانی که برای حفظ وجب وجب خاکاین دیار در خاکریزهای جنگ سینه را سپر گلوله دشمن کرده بودند. برایکودکان رشد یافته در آن روزها زیستن در شرایط دشوار جنگی و آژیر قرمز وتاریکی و موشکباران و ترس و دلهره بمباران موضوعات مهمتری بود تا نماد ونشانه های کارتونی.

نگاهی به وسایل التحریر دهه 70

دهه 70که رسید. همه به فکر سازندگی بودند. ساختن دوباره وطن نماد و نشانه هایاقتصادی و صنعتی بیشتر طلب می کرد تا ساختن فرهنگی که سرگردان میان گذشتهغرب زده اش و روحیات و نشانه های مذهبی و ایرانی گرفتار آمده بود. شاید بههمین خاطر بود که کودکان پرورش یافته در این ایام شخصیتها و نمادهایدیگری را برگزیدند. شخصیتهایی که کودکان و نوجوانان ماهها با آنها همذاتپنداری کرده اند و آنها را از تلویزیون دیده بودند. البته امکان خرید اینوسایل لوکس برای همه دانش آموزان فراهم نبود و تنها عده ای امکان دسترسی وخرید آن را داشتند.

اکثر مردم طی آن دو دهه وسایل التحریرفرزندانشان را از وزرات بازرگانی که در تعاونی ها و فروشگاههای زنجیره ایعرضه می شد، تهیه می کردند. دفتر و خودکارای ساده ای که هیچ جذابیتی رانداشت.

دفترهای ساده در انواع 40 برگ، 60 برگ، 100 برگ، 200 برگکه بوی کاغذ تازه شان حس شادی همراه با اضطراب شبهای طولانی مشق شب نوشتنرا به آنها منتقل می کرد و مدادها و تراشهای شمشیر نشان و گُلی، جامدادیهای پارچه ای یا آهنربایی، کیفهای قفلی ساده در رنگهای قهوه ای یا مشکی وسورمه ای از شاخص وسایل التحریر دانش آموزان آن دوران بودند.

وسایل التحریر دهه 80

دردهه اخیر اما وسایل التحریر دانش آموزان شکل جدیدی به خود گرفته است. نقشکارتونها، سریالهای خارجی و بازیهای رایانه ای بر تولید این محصولاتفرهنگی بی بدیل است. به طوری که تمام وسایل التحریر موجود در بازار راشخصیتهای کارتون های غربی و آسیای جنوب شرقی تشکیل می دهند.

یک سالشرک، سال دیگر اسپایدرمن، امسال هم جومونگ، سوسانو، وال، دسپرورکس و بالتو آپ شخصیت هایی که حتی کارتون برخی از آنها هنوز رسما وارد کشور نشده اندو برخی همچون آپ هنوز روی پرده سینماهای اروپاست. با گشتی بر بازار تهرانمی توانید انواع و اقسام طرح های این کارتونها و سریالها را بر روی وسایلالتحریر دانش آموزان ببینید. طرحهایی که در رنگها و سبکهای مختلف و باکیفیت بسیار بالا روی وسایل التحریر دانش آموزان حک شده است.

علیرضامودب فروشنده عمده وسایل التحریر در بازار بزرگ تهران است که سالها از اینطریق کسب درآمد می کند. او درباره نحوه تولید این وسایل می گوید: " هر سالتولید کنندگان وسایل التحریر در داخل کشور بازاریابی می کنند و طبق همانکیف، دفتر، جلد دفتر، مداد و برچسب و جامدادی و... تولید می کنند."

مودبادامه می دهد: " مثلا سه سال پیش شرک تمام وسایل التحریر بازار را احاطهکرده بود و پارسال تب یانگوم و اسپایدرمن شدت گرفت و یا امسال جومونگ رویهمه وسایل دانش آموزان است."

او درباره نظارت مراکز فرهنگی یاوزارت بازرگانی می گوید: "من 15 سال است که در این بازار مشغول به کارهستم تاکنون یکبار هم در این باره تذکر نگرفته ام یا کسی مانع ما نشدهاست. اینجا یک عرصه خصوصی است و ربطی به آنها ندارد."

محمد حسینیفروشنده یکی دیگر از فروشگاههای وسایل التحریر که خود تولید کننده هم هست،می گوید: "ما به این نکته توجه می کنیم که امسال چه شخصیت کارتونی اپیدمیشده است و مورد استقبال قرار گرفته تا همان را تولید کنیم. تقریبا هم دربازاریابی موفق هستیم چون هم شخصیتهای کارتونی پسران را لحاظ می کنیم و همدختران."

حسینی از میزان فروش راضی است و ادامه می دهد: "استقبالمردم هم از این وسایل خوب است. حتی در جاهایی پدر و مادرها از دیدن اینشخصیت ها بر روی وسایل التحریر ذوق می کنند و سریع آن را برای بچه هایشانمی خرند."

اعظم مرتضوی یکی از خریدارانی است که با پسر کوچکش مشغولخرید دفتر است. او می گوید: "زمان ما هرکسی توانایی خرید این دفتر وجامدادی و مداد و ... را نداشت. من همیشه حسرت داشتن یکی از این دفترها رامی خوردم به همین دلیل هر چیزی که پسرم بخواهد برای او تهیه می کنم."

پسربچه دفترهای اسپایدرمن و جومونگ را جدا می کند و از مادرش قول می گیرد که کیف جومونگی هم بخرند.

طیمدتی که در بازار وسایل التحریر هستم به این موضوع فکر می کنم که چرابازار این وسایل فرهنگی تمام و کمال از دسترس ما خارج است و کشورهای دیگرآن را احاطه کرده اند؟ چرا تولید کنندگان داخلی تولیدات خود را با برچسبخارجی تولید می کنند و به دنبال گرفتن ایده از کارتونهای آنها هستند؟ جایطرحهای بومی ایرانی و اسلامی کجاست و باید کجا باشد؟ و چرا مسئولان فرهنگیو آموزشی کشور کاملا نسبت به این موضوع بی توجه هستند مگر بازار این وسایلنباید جایی برای اشاعه فرهنگ بومی باشد؟

براییافتن پاسخ پرسشهای خود با چند تن از کارشناسان ارتباطی و جامعه شناسانصحبت می کنم. دکتر اردشیر انتظاری رئیس مرکز مطالعات آسیا و اقیانوسیه ودکتر علی گرانمایه پور استاد علوم ارتباطات از جمله آنها هستند.

اردشیرانتظاری رئیس مرکز مطالعات آسیا و اقیانوسیه درباره اشاعه این محصولات دربین دانش آموزان گفت: به نظر من وسایل التحریر به مثابه یک رسانه است کهحاوی پیامهایی هستند که در آن مستترند و باید در مورد آن حساس بود.
دکتراردشیر انتظاری افزود: به همین دلیل سازمانهای مسئول همچون آموزش و پرورش،وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت بازرگانی باید این محصولات را مدیریتکنند و بر آن کنترل داشته باشند که متاسفانه در کشور ما اصلا این اتفاقنمی افتد.

این جامعه شناس با بیان اینکه می توان از دو منظر به اینموضوع نگاه کرد اظهار کرد: یا باید به شکل سلبی با این محصولات برخوردکنیم و محدودیتهای قانونی را اعمال کرده و آنها را از بازار جمع کنیم و یابه شکل ایجابی برخورد کرده و شخصیت سازی بومی برای جایگزین کرده داشتهباشیم.

انتظاری تصریح کرد: اینکه هر از چندگاهی شخصیتی خارج ازمرزهای ما وارد دنیای مجازی می شود و مورد استقبال قرار گرفته و روی وسایلالتحریر حک می شود نشان می دهد که ما در نظام هنری خود با ضعف شدیدی مواجههستیم که ناشی از برخورد نامناسب مسئولان با حوزه هنر است.

امادکتر علی گرانمایه پور از تاثیرات بلند مدت و کوتاه مدت این طرحها بر ذهنکودکان و نوجوانان خبر داد و گفت: تاثیر کوتاه مدت آن این است که ذائقهفرهنگی و ارزشی کودکان و نوجوانان را تغییر می دهد و در بلند مدت هم الگوبه آنها ارائه می دهد.
گرانمایهپور با اشاره به اسطوره کودکان و نوجوانان در دهه های 50 و 60 گفت: در آندوران افرادی شخصیت می شدند که از لحاظ معنوی جایگاه بالایی داشتند مانندتختی ولی امروز مادیات جای خود را بر این ارزش اصیل ایرانی و اسلامی دادهاست و این نشان از ضعف شدید ما در حوزه شخصیت سازی برای کودکان و نوجوانانبر می گردد.

به گفته این استاد علوم ارتباطات در کشورهای مبدا،کارشناسان علوم مختلف انسانی همچون ارتباطات و رسانه، جامعه شناسی، آموزشیو هنری در کنار یکدیگر قرار می گیرند و شخصیتهای را برای کارتونها وسریالهایشان می سازند که تاثیر بی بدیلی در جهان دارد.

گرانمایهپور تاکید به مهر ، می کند: اما متاسفانه در کشور ما نه تنها این امر صورتنمی گیرد بلکه صدا و سیما، آموزش و پرورش، وزارت بازرگانی و سایر ارگانهایفرهنگی به شکل کاملا ناهماهنگی در حرکت هستند.

به هرحال امروزاسپایدرمن، شرک، جومونگ و بالت و وال و...همچون طوقی برگردن دانش آموزانما افتاده اند و فرصت چندانی برای زندگی با شخصیتهای نه چندان جذاب بومیهمچون دارا و سارا نمی دهند.


[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]