[JUSTIFY]زنو شوهر به خاطر خود و سعادت فرزندانشان، لازم است يك سلسله مسائل اخلاقىرا، كه قرآن مجيد و روايات بر آن تأكيد فراوان دارند رعايت نمايند.رعايتاخلاق حسنه، و خوددارى از زشتى هاى اخلاق كار طاقت فرسائى نيست.بكارگيرىواقعيات اخلاقى، و پرهيز از پليديهاى اخلاقى در مدتى اندك، رياضت قابلتحمّلى است، كه ره سپردن در اين راه الهى را بر انسان آسان، و پيوندزناشوئى را محكم، و محبت به يكديگر را استوارتر، و درسى عملى براى ديگرانبخصوص فرزندان خانواده است.اجراى حقايق اخلاقى نسبت به يكديگر، فضائى ازصفا و صميميت، پاكى و سلامت، راحت و امنيت، عشق و محبت بوجود مى آورد وزندگى را در تمام شئون، بر زن و شوهر از عسل شيرين تر مى كند.در رابطه باآراسته بودن به حسنات اخلاقى، و بكارگيرى آن، قرآن مجيد در آيات متعددىپيامبر بزرگوار را ستوده :فبما رحمة من الله لنت لهم و لو كنت فظّاً غليظالقلب لا نفضّوا من حولك . . . جلوه رحمت خداست كه بر مردم، نرمخو ومهربانى، اگر تندخوى و سخت دل بودى، مردم از حول محور وجود تو پراكنده مىشدند.و انَّك لعلى خلق عظيم. و همانا تو آراسته به خلق عظيم و بزرگىهستى.رسول حق (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود :اَلاِْسْلامُ حُسْنُالْخُلُقِ. اسلام اخلاق نيك است.حضرت مجتبى (عليه السلام) فرمود :اِنَّاَحْسَنَ الْحَسَنِ، اَلْخُلُقُ الْحَسَنُ. خوبترين خوبيها، اخلاق نيكاست.رسول الهى (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود :حُسْنُ الْخُلُقِ ذَهَبَبِخَيْرِ الدُّنْيا وَ الاْخِرَةِ. اخلاق نيك خير دنيا و آخرت را به همراهدارد.على (عليه السلام) فرمود :حُسْنُ الْخُلُقِ رَأْسُ كُلِّ بِرٍّ.اخلاق نيك سر همه خوبيهاست.امام ششم (عليه السلام) فرمود :لا عَيْشَاَهْنَأُ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ. زندگى و عيشى گواراتر از اخلاق نيكنيست.رسول حق (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود :مَنْ حَسُنَ خُلُقُهُبَلَّغَهُ اللّهُ دَرَجَةَ الصّائِمِ الْقائِمِ. كسى كه اخلاقش نيكوست،خداوند او را به پايه روزه دار، و قائم به عبادت در تاريكى شب مى رساند.ونيز آن حضرت فرمود :اَوَّلَ مايُوضَعُ فى ميزانِ الْعَبْدِ يَوْمَالْقِيامَةِ حُسْنُ خُلُقِهِ. اول چيزى كه در قيامت در ترازوى عبد مىگذارند، اخلاق نيك اوست.و آن حضرت فرمود :اِنَّ اَحَبَّكُمْ اِلَىَّ وَاَقْرَبَكُمْ مِنّى يَوْمَ الْقِيامَةِ مَجْلِساً اَحْسَنُكُمْ اَخْلاقاًوَ اَشَدُّكُمْ تَواضُعاً.محبوبترين شما نزد من، و نزديكترينتان به من درقيامت، خوش خلق ترين شما، و آن كسى است كه داراى شديدترين تواضع باشد.رسولحق به اميرالمؤمنين فرمود : ترا به شبيه ترينتان به اخلاق خودم خبر دهم؟عرضه داشت آرى ; فرمود :اَحْسَنُكُمْ خُلُقاً، اَعْظَمُكُمْ حِلْماً، وَاَبَرُّكُمْ بِقَرابَتِهِ، وَ اَشَدُّكُمْ مِنْ نَفْسِهِ اِنْصافاً. خوشخلق ترين شما، بردبارترين شما، نيكوكارترينتان به نزديكانش، و شديدترينشما در انصاف دهى به ديگران از جانب خودش.مكارم اخلاق و حسن خلق آنچنانباارزش و والاست كه رسول باكرامت اسلام آن را علّت بعثت خود اعلام فرموده:اِنَّما بُعِثْتُ لاُِتَمِّمَ مَكارِمَ الاَْخْلاقِ. اين است و جز ايننيست كه مبعوث شدم تا مكارم اخلاق را كامل كنم.اِنَّما بُعِثْتُلاُِتَمِّمَ حُسْنَ الاَْخْلاقِ. مبعوث شدم تا حسن خلق را كاملنمايم.مكارم و حسنات اخلاقى شعاع صفات حق، و حالات انبياء و امامان معصوم(عليهم السلام) ، و موجب خير و بركت براى دارنده آن است.سيئآت اخلاقى،حالاتى ابليسى و شيطانى، و علت تلخى زندگى و به هم خوردن عيش و عشرت، وباعث ناامنى و تفرقه و جدائى و نفرت مردم از يكديگر و خرابى دنيا و آخرتاست.من به آنچه رعايتش در خانه از جانب زن و شوهر لازم است، و موجباستحكام زندگى، و تداوم صفا و صميميت است در حدى كه لازم باشد اشاره مىكنم، و از حضرت حق مى خواهم كه همه ما را به حسنات اخلاقى آراسته، و ازسيئات اخلاقى دور بدارد.
محبت و اعلام آن
اصل محبت و علاقه و عشقرا، حضرت حق در قلب زن و شوهر نسبت به يكديگر قرار داد، و آن را از نشانههاى وجود خود دانست، و اين حقيقت نمايشگر عظمت و بزرگى مسئله محبت زن ومرد، بخصوص عشق و علاقه مرد به زن است.و من آياته ان خلق لكم من انفسكمازواجاً لتسكنوا اليها و جعل بينكم مودَّة و رحمة انَّ فى ذلك لآيات لقوميتفكّرون. از نشانه هاى وجود خداوند اين است كه براى شما از جنس خودتانهمسرانى آفريد، تا در كنار آنها بياسائيد، و بين زن و مرد دوستى و مهربانىبرقرار كرد، در اين برنامه نشانه هائى براى مردم انديشمند است.اين محبت وعشق و علاقه در ابتداى ازدواج، و حتى قبل از عقد، شكوفا مى شود، و بهنهايت مى رسد، بر مرد و زن است، كه اين نعمت باطنى، و اين حالت عالى قلبىكه موجب خوشى در زندگى و عيش و عشرت، و صفا و پاكى است، به توسط جانبدارىاز هم، و گذشت و عفو، و خوش اخلاقى و تعاون، و توقع به اندازه از يكديگر،و حفظ شخصيت و شئون طرفين، و پرهيز از بگو و مگوهاى بى قدر و قيمت حفظكنند، و از عللى كه باعث ضربه خوردن به عشق و محبت است بپرهيزند، كه حفظبناى عشق عبادت، و خراب كردن خانه محبت بدون ترديد گناه و معصيت و موجبعقاب الهى در قيامت، و باعث عذاب در زندگى دنيائى است.
حضرت صادق (عليهالسلام) براى كسى كه هنر جلب محبت ديگران را نسبت به خود دارد دعا كرده:رَحِمَ اللّهُ عَبْداً اِجْتَرَّ مَوَدَّةَ النّاسِ اِلى نَفْسِهِ . . .خداوند رحمت كند انسانى كه دوستى مردم را به جانب خود جلب مى كند.تبديلمحبّت وعشق وعلاقه به كينه ونفرت وبغض ودشمنى در صورتى كه ملاك عقلى وشرعى در كار نباشد، تبديل نعمت حق به ناسپاسى است، و حفظ محبت و اعمال وسرايت دادن آن به يكديگر سبب خوشحالى در دنياو آخرت است.امام صادق (عليهالسلام) فرمود :وَيْلٌ لِمَنْ يُبَدِّلُ نِعْمَةَ اللّهِ كُفْراً، طُوبىلِلْمُتَحابّينَ فِى اللّهِ. واى بر كسى كه نعمت خدا را به ناسپاسى تبديلكند، و خوشبختى و نيكى باد بر آنان كه فى اللّه نسبت به يكديگر محبت مىكنند.اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود :اَفْضَلُ النّاسِ مِنَّةً مَنْبَدَأَ بِالْمَوَدَّةِ. برترين مردم از نظر احسان و نيكى، كسى است كه بهدوستى و محبت نسبت به طرف خود پيشى گيرد.انسان دستور دارد به همه كسانى كهمستحق عشق و دوستى و محبت و علاقه اند محبت داشته باشد چه رسد به نزديكترين افراد خودش كه همسر و فرزندان او هستند.در حديث قدسى آمده:اَلْخَلْقُ عِيالى فَاَحَبُّهُمْ اِلَيَّ اَلْطَفُهُمْ بِهِمْوَاَسْعاهُمْ فى حَوائِجِهِمْ.آفريده ها عيال من هستند، محبوبترين آنهانزد من، مهربانترين ايشان به آفريده من است، و آنكه در راه برطرف كردننيازشان سعى و كوشش بيشترى دارد.بر اساس مطالب گذشته، محبت در قلب زن نسبتبه مرد، و عشق در قلب مرد نسبت به زن از نشانه هاى وجود خدا، و از نعمتهاى خاص حضرت حق است، و بهترين علت براى برپائى عيش سالم و تداوم زندگى، وظهور صفا و صميميت در صحنه حيات است، روى اين حساب حفظ و ازدياد آن لازم،و دورى از علل نابودى آن واجب است.امام صادق (عليه السلام) فرمود :مِنْاَخْلاقِ الاَْنْبِياءِ حُبُّ النِّساءِ.محبت زنان از اخلاق انبياء خداونداست.رسول خدا (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود :جُعِلَ قُرَّةُ عَيْنى فِىالصَّلاةِ، وَ لَذَّتى فِى الدُّنْيَا النِّساءُ، وَ رَيْحانَتىاَلْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ.نور چشمم در نماز، و لذت و خوشيم در دنيا زنان،و گل خوشبويم حسن و حسين است.حضرت صادق (عليه السلام) فرمود : مردم لذّتىدر دنيا و آخرت بيش از لذّت از زن نمى برند و اين است قول حق .زيّن للنّاسحبّ الشّهوات من النّساء و البنين . . . سپس فرمود :اهل بهشت به چيزى ازبهشت لذيذتر از نكاح لذت نمى برند نه از خوراكى و نه از آشاميدنى رسولاسلام (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود :قَوْلُ الرَّجُلِ لِلْمَرْأَةِاِنّى اُحِبُّكِ لا يَذْهَبُ مِنْ قَلْبِها اَبَداً. گفتار مرد به همسرش :همانا من ترا دوست دارم، هرگز از قلبش محو نمى گردد.امام صادق (عليهالسلام) فرمود :اَلْعَبْدُ كُلَّما ازْدادَ لِلنِّساءِ حُبّاً اِزْدادَفِى الاْيمانِ فَضْلاً. هر چه محبت همسر در قلب شوهرش زيادتر شود، ايمانشزيادتر مى شود.البته بايد به اين حقيقت توجه كرد، كه عشق و محبت به زنجنبه افراط، به خود نگيرد، كه محبّت در حدّ افراط انسان را از پيمودن راهحق، و انجام عمل صالح، و خيرات و مبرّات باز مى دارد، بخصوص اگر زن ازطريق عشق مرد به خودش بخواهد بر مرد حكومت كند، و خواسته هاى اضافى خود رابر مرد تحميل نمايد.علاقه و محبت به زن و به هر چيزى بايد تابع ايمانانسان به حضرت حق و روز قيامت باشد، و مانع حركت انسان به سوى كمالات، وانجام اعمال صالحه نشود.اگر محبت به زن بخواهد بسترى براى معصيت و گناه، واسراف و تبذير، يا بخل و امساك، يا خوددارى از انجام فرائض حق گردد، بايدتعديل شود، كه اينگونه محبت، آميخته با حالت شيطانى، و بدور از رضا وخوشنودى حق است.
كم توقعى
هر مرد و زنى از نظر جسمى و روحى داراىقوت و قدرتى مخصوص به خود است، درك اين قدرت و قوت، بستگى به مدتى معاشرتو برخورد طبيعى و اخلاقى دارد.زن و شوهر پس از مدتى اندك، يكديگر را تااندازه اى درك مى كنند، و به موقف بدنى و موقعيت روحى همديگر آشنا مىشوند.زن و شوهر بايد به اين حقيقت الهيه توجه داشته باشند، كه حضرت حق، درمسئله بسيار مهم ارائه تكليف به انسان، دو واقعيت را منظور فرموده :آنچهرا كه مقدور انسان نبوده، و از تحمل و طاقتش بيرون بوده به انسانتكليفننموده، ثانياً تكـاليف و مسئوليت هاى شرعـى و اخلاقـى را با ملاحظه وسع،كه به فرموده محققين مرحله اى كمتر از دايره قدرت است بر دوش انسـان قرارداده.اين نيست مگر جلوه رحمت و لطف و عنايت او بر بندگان، و همه انسانهاتا روز قيامت.در سوره بقره آيه 233 و 286 و انعام آيه 152 و اعراف آيه 42و مؤمنون آيه 62 به اين حقيقت اشاره فرمود :لاَ تُكَلِّفُ نَفْسٌ اِلاّوُسْعَها.هيچ كس را تكليف جز به اندازه وسع نكنند.لاَ يُكَلِّفُ اللّهُنَفْساً اِلاّ وُسْعَها.خداوند احدى را جز به اندازه سعه وجوديش تكليفننمايد.روى اين حساب زن و شوهر، بايد در مسئله درخواستها و توقعاتشان ازيكديگر، اين اخلاق كريمانه، و صفت رحيميه حضرت حق را سرمشق و الگوى خودقرار دهند.اوّلاً خارج از قدرت و طاقت چه در امور مادى، چه در امور معنوىاز يكديگر چيزى نخواهند، كه تحميل خواسته، بيرون از حدّ قدرت، و درخواستكارى غير قابل تحمل ظلم است، و ظلم ظلمت روحى، و موجب عقاب الهىاست.ثانياً قدرت و توان يكديگر را در خواسته ها ملاحظه ننمايند، بلكهتوقعات، و خواسته هاى خود را به اندازه وسع و طاقت موجود قرار داده، وتكاليف طبيعى و روزمره را در حدى به يكديگر ارائه دهند، و از هم بخواهند،كه به شيرينى، و با شوق و اشتياق انجام بگيرد.اگر بتوانند، كه مى تواننداز يكديگر كم توقع باشند، كه كم توقعى اخلاق حق، و خوى انبياء و امامان، واز ويژگيهاى اولياء الهى است.پُرتوقعى گاهى همان ارائه تكليف بيش از حدطاقت است، و بدون شك وقتى خواسته پرتوقع از طرف همسر تحقق پيدا نكند، موجبكدورت، و رنجش دل، و در نهايت كينه و نفرت، و در نتيجه تلخ شدن زندگى، وخرابى ساختمان صفا و صميميت، و عشق و محبت است.پُرتوقعى صفتى ناپسند، ومحصول كبر و غرور، و يك بيمارى روحى و روانى، و برنامه اى خارج از محدودهانسانيت، و خصيصه اى زشت است.كم توقعى محصول وقار و ادب، و نتيجه معرفت وكرامت، و ميوه شيرين فروتنى و تواضع است.اگر بخواهيد زندگى شيرين تر ازعسل گردد، و هيچ گاه اختلاف مورد توجهى پيش نيايد، و همسر شما دچار رنجشنگردد، و تحقير شخصيت نشود، و اين رنجش و تلخى به اطرافيان سرايت نكند، درتمام امور زندگى نسبت به يكديگر كم توقع باشيد، و بدانيد كم توقعى چونجلوه رحمت حق در زندگى است، موجب جلب خوشنودى و رضايت حق نسبت به شما مىشود.در هر صورتى زن و شوهر بايد نرمخو، باصفا، منبع عشق و محبت، و نسبت بهيكديگر امور زندگى را آسان بگيرند، كه اين آسان گرفتن بابى از ابواب معروفاست، و آنان كه اهل معروف، و پاك و پاكيزه از منكرات روحى و اخلاقى هستند،مورد توجه حق، و مستحق اجر و جزاى جميل از جانب پروردگارند.رسول خدا (صلىالله عليه وآله وسلم) فرمود :اَوَّلُ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَالْمَعْرُوفُ وَ اَهْلُهُ وَ اَوَّلُ مَنْ يَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ.معروفو اهـلش اول وارد بهشت و اوّل وارد بر من در كـنار حـوض كوثـر هستند.امامصادق (عليه السلام) فرمود :اِنَّ لِلْجَنَّةِ باباً يُقالُ لَهُ :اَلْمَعْرُوفُ، لا يَدْخُلُهُ إِلاّ اَهْلُ الْمَعْرُوفِ، وَ اَهْلُالْمَعْرُوفِ فِى الدُّنْيا هُمْ اَهْلُ الْمَعْرُوفِ فِى الاْخَرَةِ.براى بهشت درى هست به نام معروف، از آن در جز اهل معروف وارد نمى شوند، واهل معروف در دنيا، اهل معروف در آخرتند.رسول خدا فرمود :كُلُّ مَعْرُوفصَدَقَةٌ . . . هر معروفى صدقه است.قرآن مجيد مزد هر معروف و انجام هرحسنه اى را ده برابر اعلام نموده است :مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُعَشْرُ اَمْثالِها. كم توقعى نوعى معروف، حسنه اى از حسنات روحى، و صدقهاى از صدقات اسلامى، و داراى ده برابر مزد است، چرا زن و شوهر در اينتجارت پرسود شركت نكنند، و تا پايان عمر خود، از اين حقيقت الهيه بهره مندنگردند، كه ممنوع نمودن خويش از عنايت حق و رحمت دوست ظلمى سنگين و گناهىبزرگ و خسارتى غيرقابل جبران است.
[/JUSTIFY]
[JUSTIFY]گذشت و عفو
زنو شوهر ممكن است گاهى نسبت به يكديگر مرتكب خطا و اشتباه شوند، زن امكاندارد در مسئله خانه دارى، پخت و پز، توجه به فرزندان، رعايت حق شوهر دچارخطا گردد، مرد نيز ممكن است در رفتار و كردار، اخلاق و روش، كارگردانىنسبت به منزل، قضاوت در حق زن دچار اشتباه شود، اشتباه و خطائى كه از هردو طرف قابل گذشت و اغماض و عفو است، كه جاى گذشت و عفو هم در همين مورداست، در مواردى كه زندگى مسير طبيعى خودش را طى مى كند، موردى براى عفووجود ندارد، بر مرد لازم اخلاقى و شرعى است كه از همسر خود در موارد لازمگذشت كند، بر زن هم لازم اخلاقى و شرعى است كه از شوهر خود عفو كند، دراين زمينه كبر و سخت گيرى و خودپسندى و بى توجهى به شخصيت طرف، و روىگردانى از دستورات حق و انبيا و ائمه در مسئله گذشت و عفو امرى ناپسند، ودر بعضى از موارد حرام و موجب عقاب الهى است.عفو و گذشت از موارد احسان، وآراسته به احسان به فرموده قرآن محبوب خدا است :و العافين عن النّاس والله يحبّ المحسنين. عفو وگذشت به اندازه اى مهم است كه قرآن مجيد اجرعفوكننده را بر خدا مى داند :فمن عفا و اصلح فاجره على اللّه. كسى كه گذشتكند و اصلاح نمايد، اجرش بر خداست.امام صادق (عليه السلام) فرمود :ثَلاثٌمِنْ مَكارِمِ الدُّنْيا وَ الاْخِرَةِ : تَعْفُوا عَمَّنْ ظَلَمَكَ، وَتَصِلُ مَنْ قَطَعَكَ، وَ تَحْلُمُ اِذا جُهِلَ عَلَيْكَ. سه چيز از مكرمتهاى دنيا و آخرت است : گذشت از كسى كه بر تو ستم كرده، صله رحم با رحمى كهبا تو بريده، بردبارى نسبت به آنكه در حق تو به نادانى رفتار كرده.رسول حق(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود :اِنَّ اللّهَ عَفُوٌ يُحِبُّالْعَفْوَ.همانا خدا گذشت كننده است و گذشت را دوست دارد.و نيز فرمود:مَنْ اَقالَ مُسْلِماً عَثْرَتَهُ اَقالَ اللّهُ عَثْرَتَهُ يَوْمَالْقِيامَةِ. كسـى كه از لغـزش مسـلمانى بگـذرد، خـداوند در قـيامت ازلـغزش او خواهد گذشت. امام صادق (عليه السلام) فرمود :اِنّا اَهْلُ بَيْتمُرُوَّتُنَا الْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَنا. ما اهل بيتى هستيم كه جوانمردىما، گذشت از كسـى است كه بـر مـا سـتم روا داشته.رسول خدا (صلى الله عليهوآله وسلم) فرمود :تَجاوَزُوا عَنْ ذُنُوبِ النّاسِ يَدْفَعِ اللّهُعَنْكُمْ بِذلِكَ عَذابَ النّارِ. از خطاهاى مردم گذشت كنيد، خداوند بهاين خاطر عـذاب جهنم را از شـما دفع مى كند.اميرالمؤمنين (عليه السلام)فرمود :قِلَّةُ الْعَفْوِ اَقْبَحُ الْعُيُوبِ، وَ التَّسَرُّعُ اِلَىالاِْنْتِقامِ اَعْظَمُ الذُّنُوبِ. كم گذشتى زشت ترين عيب، و عجله درانتقام از بزرگترين گناهان است.و آن حضرت فرمود :شَرُّ النّاسِ مَنْ لايَعْفُو عَنِ الزَّلَّةِ وَ لا يَسْتُرُ الْعَوْرَةَ. بدترين مردم كسى استكه از لغزش طرف خود گذشت نكند، و عيب را نپوشاند.امام صادق (عليه السلام)مى فرمايد :عَفْواً مِنْ غَيْرِ عُقُوبَة، وَ لا تَعْنيف، وَ لا عَتَب.عفو بايد بدون جريمه و خشونت و نكوهش و سرزنش انجام بگيرد.بر اساس آياتقرآن و روايات : عفو محبوب خدا، اجر عفوكننده بر خدا، از مكارم دنيا وآخرت، موجب نجات از جهنم، و همرنگى با اهل بيت، و كم گذشتى نشان بيمارى وعيب باطن، و شرارت نفس انسان است.چرا زن و مرد در زندگى خود، به هنگام پيشآمدن خطا از يكديگر گذشت نكنند، تا محبوب خدا شده، از اجر الهى بهره مندگشته، و منبع مكارم دنيا و آخرت شناخته شوند، و با امامان معصوم همرنگىنشان داده، و جزء آنان محسوب گردند، اين همه محصول يك تجارت الهى و معنوىاست كه از دست دادنش عاقلانه نيست، و آراسته شدن به آن كارى سهل و آسان، وعملى ساده و بى زحمت است.مرد و زن اگر به وقت خطا عفو و گذشت را شيوه خودكنند، و اين حقيقت عرشى را مدتى كوتاه به تمرين بگذارند، در آنان قوّت مىگيرد، و پس از اندك زمانى به اين صفت ملكوتى آراسته مى شوند.
[/JUSTIFY]
[JUSTIFY]
[/JUSTIFY]
[JUSTIFY]بر گرفته از کتاب نظام خانواده در اسلام استاد حسین انصاریان [/JUSTIFY]