[JUSTIFY]
دانشمندان با استفاده از دي.ان.اي كامل 12 موجود منقرضشده، آنها را دوباره به صحنه گيتي بازميگردانند

بهنوشخرمروز: دستور ساخت هر موجودي در دي.ان.اي او نوشته شده است. بر هميناساس، در نوامبر گذشته، وقتي نسلشناسان توانستند توالي دي.ان.ايماموتهايي را كه ساليان پيش منقرض شده بودند، تقريبا بهطور كامل منتشركنند؛ اين پرسش مطرح شد كه آيا ممكن است بتوانيم اين موجودات عظيمالجثهرا به زندگي برگردانيم؟

به وجود آوردن موجودي زنده كه نفس بكشد،آن هم از دي.ان.اي و با استفاده از نقشهاي ژنتيكي كه تنها روي حافظهكامپيوتر موجود است، در حال حاضر ممكن نيست؛ اما به پيشبيني استفانشوستر، زيستشناس مولكولي دانشگاه پارك ايالت پنسيلوانيا و يكي از افرادموثر در پروژه ژنوم ماموت، مطمئنا روزي كسي آن را امتحان خواهد كرد.

اماغير از ماموتها، ممكن است چه موجودات منقرضشده ديگري را به زندگيبرگردانيم؟ خب، اين كار تنها در مورد موجوداتي امكانپذير خواهد بود كهبتوانيم به نقشه ژنوم كاملشان دست يابيم. بدون حتي يك ژن، شانسي در مياننيست.

معمولا وقتي جانوري ميميرد، دي.ان.اي موجود در بخشهايدستنخورده جسد بهسرعت در معرض حمله باكتريها قرار ميگيرد يا براثرنور خورشيد از بين ميرود. با اين حال شرايطي وجود دارند كه دي.ان.ايميتواند در آنها محفوظ بماند. اگر نمونه شما در سرزميني باير و منجمد،مثل سيبري يخ بزند؛ يا براي مثال در غاري تاريك يا منطقهاي واقعا خشكبميرد؛ احتمال پيدا كردن بخشي دستنخورده از دي.ان.اي بسيار بالاتر خواهدبود.

حتي در شرايط ايدهآل، احتمال باقيماندن اطلاعات ژنتيكيپساز 1 ميليون سال وجود ندارد بنابراين دايناسورها از دور خارجند. تنهاممكن است از باقيماندههاي موجوداتي بسيار جوانتر، دي.ان.اي با كيفيتبالا برجا مانده باشد.

شوستر ميگويد: «در واقع، تنها نمونههاي باعمر كمتر از صد هزار سال ارزش مطالعه دارند.» علاوه بر ماموتها، ژنومگونههاي منقرضشده متعدد ديگري نيز بدست آمده است. اما بازگرداندن اينموجودات به زندگي ساده نخواهد بود.

سوانت پابو، عضو موسسهانسانشناسي تكاملي مكسپلانك در لايپزيگ آلمان ميگويد: «سخت است كهبگوييم چيزي هرگز ممكن نخواهد شد. اما اين كار نياز به فناوريهاييبهمراتب فراتر از حال حاضر دارد كه من نميتوانم تصور كنم چگونه خواهدبود.»

پنجاه سال پيش، چه كسي باور داشت كه در اين زمان بتوانيمدستورالعملي براي توليد انسانها، درمان بيماريهاي ارثي و كشت سلولهايپستانداران داشته باشيم و به ايجاد زندگي مصنوعي نزديك شويم؟

دراين مقاله با فرض اين كه بتوانيم به فناوري لازم دست يابيم، 12 موجودمنقرضشدهاي را كه ممكن است روزي زنده شوند، انتخاب كردهايم. انتخاب ماهم بر اساس امكانپذير بودن و هم برجسته بودن آن جانور در محيط زندگياشاست. واقعا كه پيشبيني زندهكردن اين موجودات چقدر هيجانانگيز است.

البتهبرگرداندن موجودات منقرضشده به زندگي، مشكلات اجرايي متعددي را هم به بارميآورد، مثلا اينكه كجا زندگي خواهند كرد، غذايشان چگونه فراهم شود وپرسشهايي از اين دست؛ اما بياييد اين تفريح را خراب نكنيم...

1- ببر شمشيردندان(Smilodon fatalis)
انقراض: حدود دههزار سال پيش؛ دي.ان.اي محفوظ:5/3؛ جانشين مناسب: 5/3

اينجانور افسانهاي با ويژگيهاي سگ مانند مافوق طبيعياش تماشايي خواهد بود.چند نمونه تماشايي از شمشيردندان در گودالي قيرگون در لابري لسآنجلسباقي مانده كه وجود قير، خارجكردن دي.ان.اي را مشكل كرده است. به هميندليل كسي نتوانسته است به توالي كاملي از دي.ان.اي اين موجود دست يابد. بااين حال، نمونههاي منجمد ميتوانند منبع بهتري براي دي.ان.اي باشند. اگربه يك ژنوم برسيم، نزديكترين خويشاوند زنده شمشيردندان، شير آمريكايي؛اعطاكننده اسپرم و مادر جانشين خوبي خواهد بود. اهالي كاليفرنيا مراقبباشند!

2- انسان غارنشين (Homo Neanderthalensis)
انقراض: حدود 25هزار سال پيش ؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/1 ؛ جانشين مناسب:5/5

امسالبايد پيشنويسي از ژنوم انسان غارنشين منتشر شود. سوانت پابو ميگويد:«داشتن يك ژنوم باكيفيت كه با شامپانزه قابل مقايسه باشد، 2 سال ديگر يابيشتر كار ميبرد.» او و همكارانش اميدوارند اين ژنوم، بينشي منحصربهفردرا از تفاوت ما انسانها و خويشاوندان اسرارآميزمان ارايه كند. به علاوهاز اين ژنوم ميتوان به طور خاص براي احياي غارنشينان استفاده كرد. بهخاطر پيشينه مشترك بسيار نزديكمان، انسانها ميتوانند اسپرمدهنده ومادر جانشين مناسبي باشند. در گذشته دانشمندان روسي يك بار سعي كردهاندموجود دورگهاي از انسان و ميمون توليد كنند. اما امروز وارد شدن به چنينمحدوده ممنوعي حتي براي ديوانهترين دانشمندان هم متصور نيست. پابوميگويد: «به نظر من ايده احياي انسان غارنشين آنقدر مضحك است كه فكركردن به مادر جانشين غيرضروري به نظر ميرسد. حداكثر كاري كه پژوهشگرانممكن است انجام دهند، اين است كه در سلولهاي در حال رشد در يك محل كشت،برخي ژنهاي آدمي را با نسخه غارنشينان جايگزين كنند تا تاثيرات آن رامشاهده كنند.»

3- خرس كوچكچهره (Arctodus simus)
انقراض: حدود يازدههزار سال پيش؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/3 ؛ جانشين مناسب: 5/2

بزرگترينجانور گوشتخوار زمين، خرس قطبي در برابر اين جانور بلندقامت، كوتولهايبيش نيست. خرس كوچكچهره در حالت ايستاده احتمالا 3 برابر بلندتر از خرسقطبي بوده و وزنش به بيش از يك تن ميرسيده است. از آنجاييكه نمونههايياز اين جانور در مناطق منجمد محفوظ مانده، دستيابي به دي.ان.اي آن بايدامكانپذير باشد. نزديكترين خويشاوند زنده كوچكچهره، خرس نمايشيآمريكاي جنوبي است. اين 2 گونه فقط حدود 5 ميليون سال پيش از هم جداشدهاند، اما متاسفانه خرس نمايشي با داشتن تنها يك دهم جثه خرسكوچكچهره، در عمل نميتواند مادر جانشين خوبي باشد.

4- ببر تاسماني (Thylacinus cynocephalus)
انقراض: 1936 ؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/4 ؛ جانشين مناسب: 5/1

آخرينببر تاسماني يا تيلاسين – كه بنجامين ناميده مي شد- در سال 1936 درباغوحش هوبارت مرد. وجود بافتهاي باقيمانده با عمري كمتر از يك قرن بهاين معناست كه نسلشناسان بايد بتوانند دي.ان.اي باكيفيتي بدست آورند وتوالي كاملي از ژنوم تيلاسين را در زمان كمي توليد كنند. احيايكيسهداراني مانند تيلاسين سادهتر از اغلب ديگر پستانداران خواهد بود. دركيسهداران بارداري به طور معمول چند هفته بيشتر طول نميكشد و تنها جفتيساده شكل ميگيرد. اين، بدين معناست كه خطر ناسازگاري جنين و مادر جايگزينكمتر از ساير گونههاست. مادر جانشين براي تيلاسين، شيطان تاسماني (نوعيجانور بومي تاسماني) خواهد بود. بعد از تولد، ميتوان جنين را در كيسهايمصنوعي با شير، بزرگ كرد.

5- گليپتودون (Doedicurus clavicaudatus)
انقراض: حدود يازدههزار سال پيش؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/2 ؛ جانشين مناسب: 5/1

اينگوركن غولپيكر با ابعاد يك فولكس و دم گرزمانند تيزش، اولين بار درزمينهاي آمريكاي جنوبي سر و صدا كرد. برخي ممكن است دوست داشته باشند آنرا دوباره ببينند. به دليل اينكه گليپتودون منجمد وجود ندارد، دستيابيبه دي.ان.اي قابل استفاده بستگي به يافتن بقاياي خوبي از اين موجود در يكغار خشك و خنك دارد. اما مشكل بزرگتري نيز وجود دارد؛ مناسبترين گونههابراي ميزباني يك جنين گليپتودون در حال رشد، يك گوركن بزرگ30 كيلوگرمياست كه بسيار كوچكتر از گليپتودون است. تفاوت در اندازه به اين معناستكه اين گوركن براي نگه داشتن خويشاوند منقرضشده خود تا زمان لازم مشكلخواهد داشت.

6- كرگدن پشمالو (Coelodonta antiquitatis)
انقراض: دههزار سال پيش؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/4 ؛ جانشين مناسب: 5/5

ازآنجا كه مقاديري از نمونههاي منجمد اين جانور همراه ماموتها وجود داردو مو، شاخ و سم آنها نيز در دسترس است، علاقه زيادي به احياي كرگدنپشمالو وجود دارد. قبل از استفاده از آنزيمها براي بدست آوردن دي.ان.ايتقريباً خالص كرگدن، ميتوان بافتها را با شامپو شست و براي زدودندي.ان.اي ميكروبها و قارچهاي آن، از مواد شيميايي استفاده كرد. بدينترتيب، احتمال دارد كه نسلشناسان، ژنوم كامل اين جانور پشمالو را به زوديمنتشر كنند. كرگدن پشمالو خويشاوندان نزديك زندهاي دارد كه ميتوانندجانشينهاي خوبي باشند، اما مشكل اينجاست كه تمام انواع كرگدنهاي معاصرهم خودشان در حال انقراضند! تا زمانيكه وضع چنين باشد، احياي كرگدنپشمالو در اولويت نخواهد بود.

7- دودو (Raphus cucullatus)
انقراض: 1690 ؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/1 ؛ جانشين مناسب: 5/3

درسال 2002، نسلشناسان دانشگاه اكسفورد اجازه دسترسي به بهترين باقيماندهدودو را كه با قفل و زنجير در موزه تاريخ طبيعي دانشگاه نگهداري ميشد،بدست آوردند. اين نمونه بينظير، يك استخوان پاي كامل همراه با پوست و پربود. بث شاپيرو، متخصص دي.ان.ايهاي قديمي كه اكنون در دانشگاه ايالتپنسيلوانيا مشغول به كار است، ميگويد: «اين يكي از ترسناكترين كارهاييبود كه ميبايست انجام ميدادم. البته تنها توانستيم خردههاي ريزي ازدي.ان.اي ميتوكندري دودو را بدست آوريم و نه بيشتر». از آن زمان به بعد،هيچ نمونه ديگري حتي نشانهاي از دي.ان.اي دودو نداشت، اما هنوز اين اميدوجود دارد كه روزي چيزي پيدا شود. شاپيرو ميگويد: «ما هنوز داريمميگرديم». اگر نمونهاي پيدا شود كه بتوان از آن توالي ژنومي بدست آورد،اين وظيفه پنگوئنها خواهد بود كه به برگرداندن خويشاوند مشهورشان كمككنند.

8- تنبل زميني غولپيكر (Megatherium americanum)
انقراض: حدود 8هزار سال پيش؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/2 ؛ جانشين مناسب:5/1

اينموجود غولپيكر در حالت ايستاده 6 متر ارتفاع و به طور تخميني بيش از 4 تنوزن داشته است. زمان انقراض نسبتا نزديك اين تنبل به اين معناست كهنمونههاي متعددي از اين جانور همراه با مو پيدا شده كه منبع عاليدي.ان.اي است. بنابراين آيا ممكن است انتشار ژنوم تنبل غولپيكر را شاهدباشيم؟ هندريك پوينار از دانشگاه مكمستر كانادا پاسخ ميدهد: «به طورقطع». وي توانسته است دي.ان.اي يك تنبل زميني غولپيكر را از فضولاتفسيلشدهاي كه از سيهزار سال پيش برجا مانده استخراج كند. يكي از مشكلاتاحياي هر موجود، فقدان جانشين مناسب است. نزديكترين خويشاوند زنده اينموجود، يعني تنبل درختي سهانگشتي، بسيار كوچكتر است. فراهم كردنتخمهايي كه با آنها بتوان يك جنين تنبل زميني غول پيكر ايجاد كرد،امكانپذير است؛ اما جنين بايد خيلي زود در خارج از بدن مادر جانشينش رشدكند.

9- موآ (Dinornis robustus)
دي.ان.اي محفوظ: 5/3 ؛ جانشين مناسب: 5/2

مقدارزيادي از دي.ان.اي موآ در استخوانها و حتي تخمهاي اين موجود كه درغارهاي اطراف نيوزلند به خوبي حفظ شدهاند وجود دارد؛ بنابراين رسيدن بهژنوم موآ بايد امكانپذير باشد. اما كدام گونه؟ رفتن به دنبال Dinornisrobustus عظيم كه در وضعيت ايستاده 3 متر قد داشته، وسوسهانگيز است؛ امااحتمالا شروع كردن با Megalapteryx didinus كه اندازه كوچكتري دارد،منطقيتر است. با اين كه اين موجودات دورادور با شترمرغ خويشاوندند، ممكناست بتوان ژنوم موآ را در تخم شترمرغ بهوجود آورد. از آنجاكه هنوز هيچپرنده اي كشت نشده، احتمالا ممكنترين راه، استفاده از مهندسي روي جنينشترمرغ است تا شبيه موآ شود.

10- گوزن شمالي ايرلندي (Megaloceros giganteus)
انقراض: حدود هفتهزار و هفتصد سال پيش؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/3 ؛ جانشين مناسب: 5/2

علاقهمندانبه شكار آهو حاضرند براي به كمين نشستن اين موجود عظيم پليستوسن (دورهچهارم زمينشناسي) كه در اطراف اروپا پيدا شده، هر كاري بكنند. يك گوزنشمالي نر معمولي در حال ايستاده، تا شانه بيش از 2 متر قد داشته و پهنايشاخهايش به 4 متر ميرسيده است. اين موجود در واقع بيشتر يك آهو است تايك گوزن شمالي و نزديكترين خويشاوند زندهاش نيز آهوي زرد است كه بسياركوچكتر است. اين دو گونه از لحاظ تكاملي حدود 10 ميليون سال پيش از همجدا شدهاند. فاصله بين دو گونه به اين معناست كه دريافتن چگونگي تبديلژنوم كامل به يك حيوان زنده كه نفس بكشد، دشوار است.

11- سگ آبي غولپيكر (Castoroides ohioensis)
انقراض: حدود دههزار سال پيش؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/2 ؛ جانشين مناسب: 5/1

وقتيبر سر باز گرداندن سگهاي آبي معمولي در كشورهاي مختلف مجادلات خشني درجريان است، تصور كنيد بر سر احياي سگ آبي غولپيكر 2.5 متري در آمريكايشمالي چه جنجالي به پا خواهد شد. هندريك پوينار ميگويد: «رسيدن به تواليژنوم اين جونده غولپيكر انتظار زيادي نيست». Capybara كه جثهاش نصف اينموجود است، با اين كه دورتر از آن است كه خويشاوند سگ آبي غولپيكر باشد،احتمالا مناسبترين جانشين براي آن خواهد بود.

12- گوريل (Gorilla gorilla)
انقراض: احتمالا يكي از همين روزها؛ دي.ان.اي محفوظ: 5/5 ، جانشين مناسب: 5/5

اولينگونهاي كه شانس بازگردانده شدن از انقراض را دارد، به احتمال زيادگونهاي خواهد بود كه امروز در قيد حيات است. طرفداران حفظ منابعطبيعي درحال منجمد كردن نمونههاي بافت گونههاي در خطر هستند تا اگر شرايط طبيعيمناسب زيست برايشان به وجود آمد، به كمك يك گونه جانشين نزديك احيا شوند.بهترين جانشين براي گوريل، شامپانزه خواهد بود.[/JUSTIFY]