اصولا" ما انسان ها در زندگي ِ خودمان به شکل هاي مختلفي فکر مي کنيم ، تصميم مي گيريم و عمل مي کنيم. چيزي که باعث مي شود به فکر و رفتارمان نمره خوبي بدهيم و به خودمان بگوييم "آفرين، گل کاشتي ! " نتيجه مثبتي است که از اقدام خود به دست آورده ايم. براي اينکه به نتيجه قابل قبول برسيم، ابتدا بايد راهي براي رسيدن به نتيجه پيدا کنيم.
انتخاب راه يک جريان پيچيده است ولي بر اثر تکرار به نوعي برايمان عادت شده و فقط در برخي مواقع که موضوع برايمان بزرگ و حساس است متوجه پيچيدگي ِ پديده انتخاب مي شويم.
انتخاب راه، شايد هم چاه !

اينکه هر کدام از ما چگونه راه خود را انتخاب مي کنيم و از چه شيوه هايي در انتخاب راه کمک مي گيريم به عوامل مختلفي بستگي دارد. مثلا" به ذهنيت ، طرز فکر و نوع نگاه ما، به شيوه تربيت در خانواده و شايد به شکل مختصر و مفيد بتوانيم بگوييم به "فرد و محيط پيراموني اش" بستگي دارد. محيط پيراموني يعني آنچه در اطراف ما است و مي تواند بر ما تاثير بگذارد. خانواده ، فاميل ، دوست و آشنا، مدرسه ، معلم ها و همکلاسي ها، محيط کار، همکاران و ...

در واقع انتخاب راه يک جريان پيچيده است ولي بر اثر تکرار به نوعي برايمان عادت شده و فقط در برخي مواقع که موضوع برايمان بزرگ و حساس است متوجه پيچيدگي ِ پديده انتخاب مي شويم.

چگونه راه انتخاب مي کنيد؟

معمولا" همه ما سعي مي کنيم کوتاه ترين راه را انتخاب کنيم چون با اين کار در وقت، انرژي و هزينه صرفه جويي مي شود و سرعت ما در رسيدن به نتيجه بالاتر مي رود. به مرحله مهمي رسيده ايم همان چيزي که دنياي ما به شدت درگير آن است؛ سرعت. تحولات سريع علمي ، پيشرفت هاي شتابان صنعتي و ... پس مي توانيم بگوييم سرعت در کارها و رسيدن به مقصد خيلي اهميت دارد. مراحلي که در موردش با هم گفتيم:

1- انتخاب هدف

2- انتخاب راه

3- پيمودن راه با سرعت

4- رسيدن به هدف

يک مثال. ترافيک خيابان وحشتناک است. حسن در تاکسي پشت ترافيک و چراغ قرمز مانده . ساعت 40/3 دقيقه بعدازظهر. ساعت 4 جلسه مهمي دارد. بايد به موقع خود را به جلسه برساند(هدف: به موقع در جلسه حاضر شدن). بايد زودتر آماده مي شد و به راه مي افتاد، اما خواب دلچسب بعد از ظهر نگذاشت. راننده حوصله اش از ترافيک سر رفته. حسن از او خواهش مي کند از خيابان نزديک چهار راه برود. راننده : "آقا، ورود ممنوعه!" حسن : "داداش ، خواهشا" ، خيلي ديرم شده" راننده به سرعت وارد خيابان ِ ورود ممنوع مي شود (انتخاب راه). با چراغ زدن سريع خيابان را مي رود (پيمودن راه با سرعت). حسن پياده مي شود. ساعت 05/4 دقيقه حسن در اتاق جلسه است (رسيدن به هدف).
معمولا" همه ما سعي مي کنيم کوتاه ترين راه را انتخاب کنيم چون با اين کار در وقت، انرژي و هزينه صرفه جويي مي شود و سرعت ما در رسيدن به نتيجه بالاتر مي رود.
در مثال بالا به راحتي مي توان مراحل رسيدن از مقصد به هدف را مشخص کرد، همين طور عوامل موثر در طي شدن مسير از خانه تا محل جلسه را که شامل "خواب بعد از ظهر"، "اصرار حسن بر ورود ممنوع رفتن راننده" و " بي حوصلگي راننده از ماندن در ترافيک" است. نکته مهمي که در تمام اين مراحل نقش بازي مي کند ذهنيت و هنجارهايي است که هر کدام از ما براي خودمان داريم و در انتخاب مراحل کار، فعاليت و زندگي ما نقش بسيار موثري را بازي مي کند که به علت دروني بودن آنها در ما، وجودشان را احساس نمي کنيم.
ريشه هاي ذهنيت چيست؟

بخش مهمي که هميشه در انتخاب راه و رسيدن به اهداف به ما کمک مي کند، ذهنيت ، حافظه تاريخي و در کل تجربيات ما است. يعني در انتخابهايمان به دانسته ها و تجربياتمان، آنچه در ذهنمان است، مراجعه مي کنيم ، منافع و ضررهاي حرکت و انتخاب خود را مي سنجيم، بعد راهي که به نظرمان براي رسيدن به هدف بهتر است انتخاب مي کنيم. نقطه ديگر تجربه و دانسته هاي ذهني ما، ريسک کردن است، اينکه ما بر خلاف دانسته ها، ذهنيت ، تجربه و شناختمان عمل کنيم و راه پر خطر را براي رسيدن به هدف انتخاب کنيم. شايد به طور فرضي بتوانيم چنين منابعي را براي انتخاب راهها نام ببريم.
سنت ها شامل مجموعه آداب و سنن، اعتقادات، ارزش ها و تمامي تجربيات يک مردمند و راههاي آزموده حيات اجتماعي به حساب مي آيند.
منابع ذهني انتخاب راه

1- براساس تجربه هاي شخصي

2- بر اساس سنت هاي جامعه

3- براساس ريسک

موارد فوق برخي از منابعي هستند که به ما کمک مي کند بهترين راه را براي رسيدن به هدف انتخاب کنيم. حال ببينيم تعريف هر کدام از اين منابع ذهني چيست؟

1- تجربه هاي شخصي

آنچه در طول زندگي و بر اثر تکرار برايمان مسجّل و قطعي شده است. مثلا" وقتي در کودکي دستمان به اتو خورده يا کبريت آتش زديم و فرش يا لباسمان را سوزانده ايم يعني بر اثر تکرار ، آزمون و خطا برايمان قطعي شده که در صورت انجام اين کارها، به خودمان و اثاثيه زندگي آسيب مي زنيم.

2- سنت هاي جامعه

آنچه که در طول ساليان دراز و تجربه هاي نسل هاي قبلي براي ما به جا مانده. اين نوع شيوه هاي انتخاب راه از آداب ، رسوم و ارزش هاي جوامع به دست آمده است. "... سنت ها شامل مجموعه آداب و سنن، اعتقادات، ارزش ها و تمامي تجربيات يک مردمند و راههاي آزموده حيات اجتماعي به حساب مي آيند" (1) در اکثر جوامع، معتقدات مذهبي تاثير زيادي بر سنت ها گذاشته به طوري که عقايد ديني ، جزئي از سنت ها ، آداب و رسوم شده است. در جامعه ما، همين قضيه مشاهده مي شود و سنت هاي ما بسيار با معتقدات مذهبي عجين شده است.

غير متعارف بودن کار، بخاطر آن است که با سنت هاي جامعه مغايرت دارد و با تجربيات و ذهنيت فرد نيز سازگاري و مطابقت کمي دارد.

3- ريسک

معمولا" اقدامات و کارهاي غير متعارف و معمول ما جزء موارد ريسک دار و پرخطر حساب مي شوند. غير معمول بودن اين کارها از آن جهت است که افراد خيلي کمي را ديده ايم که چنين کاري را انجام دهند. در مورد انتخاب راه هم همين طور است. در انتخاب راه براساس ريسک، افراد کمي بوده اند که چنين راهي را انتخاب کرده اند. غير متعارف بودن کار، بخاطر آن است که با سنت هاي جامعه مغايرت دارد و با تجربيات و ذهنيت فرد نيز سازگاري و مطابقت کمي دارد. در واقع، راهي که انتخاب کرده ايم تا حدود زيادي برايمان ناشناخته و مبهم است. اگر فرد در حالت عادي ، در زمان انتخاب راه ، دچار شک، ترديد، اضطراب، نگراني و دلهره شود، اين حالات نشان مي دهد که در انتخاب راه تا حدودي دچار ريسک شده است. البته در مواقعي که فرد هيچ حالت نگراني و دلشوره ندارد ممکن است متوجه ريسک کردن خود نشده باشد يا رسيدن به هدف به قدري برايش مهم باشد که خود را گول بزند و به خود اطمينان کاذب بدهد که انتخاب راهش صرفا" براساس ريسک نبوده است و به اين وسيله به خود آرامش بدهد.

نکته آخر

منابع ذهني ِ انتخاب راه که به آنها اشاره شد همه منابع نيستند، شيوه هاي انتخاب راه بسيار متعددند. موارد فوق دسته بندي کلي از شيوه هاي انتخاب مي تواند باشد. آنچه باعث برتري شيوه ها نسبت به يکديگر مي شود اين است که با استفاده از آن شيوه چگونه راه رسيدن به هدف پيموده مي شود، به طوري که کمترين درصد خطا و بروز مشکل را داشته باشد. در اين بحث درنظر نداشتيم که بر منبع اتخاذ راه معيني تاکيد کنيم و آنرا بر ديگري برتر بدانيم، صرفا" در مورد برخي از منابع که بر انتخاب راه ما موثرند اشاره کرديم اين ما هستيم که بايد براي رسيدن به اهدافمان بهترين و کم خطرترين راهها را انتخاب کنيم.

جامعه و سياست

مهرزاد پزش پور