استراتژي نت كارخانه كليدي براي افزايش سود دهي


نگهداريو تعميرات مناسب از تجهيزات كارخانه مي تواند بطور قابل ملاحظه اي باعثكاهش هزينه كلي عمليات و افزايش بهره وري كارخانه شود . هرچند از ديدبسياري از پرسنل مديريتي عمليات نگهداري و تعميرات پر هزينه به نظر مي رسد، ولي با يك نگاه خوش بينانه و مثبت مي توان نشان داد كه اين گونهفعاليتها باعث سود دهي بيشتر مي شود . كليد اين نگاه صحيح در قالب يك دورنماي جديد و با نام روش نگهداري و تعميرات پرواكتيو (نت فوق فعال) جايدارد. با بازنگري راههاي مشابه و متداول نگهداري و تعميرات ، مي توان نترا به حالتهاي پيشگيرانه ، پيشگويانه و پرواكتيو (فوق فعال) تقسيم بندينمود .

در اغلب سازمانها جهت اجراي نگهداري و تعميرات ، روشيمحتاطانه و متكي به روشهاي معمولي و مرسوم نت را در پيش مي گيرند و جهتپرهيز از مشكلات پيچيده و مشكلات احتمالي از اجراي روشهاي جديد امتناع ميورزند. از اين رو يك رويكرد جديد به وظيفه نت ، نه تنها نت را براينگهداري ، بلكه براي بسط فرايند سيستم عملياتي كارخانه منظور مي كند ،بنابراين بيش از بازسازي يا سعي به برگرندان تجهيزات به كاردهي اوليه ، يكطراحي مجدد ميتواند با هدف بسط فرايندها و كاردهي كارخانه ، تجهيزات و ياهر سيستم ، مطرح شود . اين مقاله در مورد گزينه اي ديگر از نگرش بر وظيفهتعميرات و نگهداري و تعميرات و اينكه چگونه مي توان فعاليتهاي نت را انجامداد تا سبب افزايش سوددهي گردد ، بحث مي كند. اين نگرش و ايده مي تواندمتفاوت با ديگر فلسفه هاي رايج نت باشد ، ولي اين نگرش مي تواند به عنوانيك طرز فكر با ارزش براي چشم اندازي به هزاره جديد مطرح باشد ...


مقدمه :

تعريفنگهداري و تعميرات (نت) اغلب بعنوان مجموعه فعاليتهايي كه انجام مي شوندتا قابليت اعتماد و يا كاركرد صحيح يك تجهيز را تضمين نمايند ، مطرح است.از ديد و منظر بسياري از مردم نت فعاليتي است كه در يك سازمان انجام ميشود تا قابليت كاركرد سازمان را براي انجام وظايف محموله تضمين نمايد و يادر هنگام خرابي هر دستگاه و يا تجهيز آنرا تعمير نمايد و يا تجهيزاتي كهمشغول به كار و توليد هستند را در وضعيت عملياتي نگه دارند و در نهايت هرتجهيزي را به شرايط عملكرد اوليه خود بازگرداند . سالهاست كه راهبردهايجديد و متعددي به اجرا گذاشته شده است و از جمله آنها مي توان بهراهبردهاي نت كه براي حل مسائلي كه موجب شكست(از كار افتادن) تجهيزات ميشود ، اشاره نمود . برخي از اين راهبردهاي نت رايج را مي توان به شرح ذيلبيان نمود :


1 - نگهداري و تعميرات (نت) اضطراري :

اينروش يكي از اولين روشهاي نگهداري و تعميرات (نت) است كه در صنايع انجام ميشود .در اين روش كه كاملا خنثي (غيرقابل برنامه ريزي) است و فقط در هنگامخرابي تجهيزات اينگونه نت نقش ايفا مي كند . اين راهبرد داراي وظايف دائمينگهداري و تعميرات (نت) نيست و همچنين با نام راهبرد نت غير برنامه ايقابل نامگذاري است و براي بهتر شدن وضعيت كارخانه و توليد ، نت اصلاحي برروي تجهيزات انجام مي شود .بنابراين ، اينگونه فعاليتها مي تواند مجموعهاي از فعاليتهاي تعمير ، بازسازي و جايگزيني مجموعه ها باشد . اين راهبردبراي اعمال فعاليتهاي نت اصلاحي و هنگامي كه فقط جهت رفع يك خرابي و رفعتوقف كار يك دستگاه مورد نظر باشد ، كاربرد دارد .


2 - نگهداري و تعميرات (نت) پيشگيرانه :

اينراهبرد نگهداري و تعميرات (نت) بر پايه زمان استوار است و در آن براساسدوره هاي زماني از پيش تعريف شده ، تجهيزات از خط توليد خارج و موردبازرسي قرار مي گيرند . براساس بازرسي چشمي تعميرات لازم انجام و تجهيزاتدوباره به خط توليد باز برمي گردند . بنابراين براساس اين راهبرد نگهداريو تعميرات (نت) تعويض قطعات ، بازسازي و تعمير اساسي يك ماشين در دورهزماني قطعي بوده و صرف نظر از شرايط كاركردي دستگاه ، در زمان مقرر عملياتلازمه بر روي آن انجام مي شود . هرچند اين يك استراتژي مناسب بوده ولي حتييك خطاي پنج درصدي در برآورد زمان مناسب تعمير مي تواند باعث افزايش زيادهزينه هاي كارخانه گردد . با اين اوصاف برخي از اينگونه فعاليتهايپيشگيرانه همانند تنظيمات ، كاليبراسيون و بازرسيهاي سالانه (دو سالانه)ديگهاي بخار ضروري و جزء الزامات مي باشد .


3 - نگهداري و تعميرات (نت) پيشگويانه :

اينروش براساس توجه بيشتر به شرايط و وضعيت دستگاه استوار مي باشد كه در اينروش با استفاده از وسايل اندازه گيري دقيق ، شرايط دستگاه و تجهيزات رابررسي و زمان از كارافتادگي آن را پيش بيني مي كنند و سپس عمليات لازم رابراي جلوگيري از بروز اين حالت را انجام مي دهند .تكنيكهاي پيشگويانههمانند روش آناليز ارتعاشات ، تصاوير حرارتي مادون قرمز ، عيب يابيفراصوتي و مانند اينها ، پيش بيني شرايط دستگاه و تصميم بر تعمير لازم راممكن ساخته است . جداي از تكنيكهاي فني پيش گويي ، تكنيكهاي آماري پيشگويي ، مشاهده كاركردي تجهيز و يا به بيان ديگر حس انساني در تعريف شرايطدستگاه موثر است .


4 - نگهداري و تعميرات (نت) پرواكتيو(حرفه اي فعال) :

اينروش با سه روش قبلي كه بيان شد تفاوت داشته و مي تواند بعنوان يك راهبردجديد نگهداري و تعميرات (نت) مطرح شود . نت پيشگيرانه كه پايه آن بر اساسدوره هاي زماني استوار است و نت پيشگويانه كه پايه آن براساس مراقبت وضعيتاستوار است با نت پرواكتيو تفاوت داشته و اساس اينگونه روش با پايه مراقبتوضعيت و اصلاح ريشه اي عوامل خرابي تجهيزات تمركز دارد . همچنين راهبرد نتپرواكتيو براي افزايش عمر مفيد تجهيزات با رسيدن به حداكثر دقت در عملياتطراحي شده است .


انواع راهبردهاي نگهداري و تعميرات (نت ):

بغيراز اين راهبردها ، راهبردهاي ديگر نگهداري و تعميرات (نت) وجود دارند كهبا توجه به فرايند كارخانه ها طراحي شده اند . در سالهاي اخير به سرعتعلاقه زيادي در مورد نگهداري و تعميرات (نت) مبتني بر قابليت اعتماد RCMبويژه در صنايع هوايي ايجاد شده است . RCM يك فرايند ساختاري براي شناساييراهبردهاي نگهداري و تعميرات (نت) تجهيزات است و اين راهبرد براي سامانههاي فيزيكي كه داراي عملكرد پيوسته و مطمئن هستند ، مورد نياز مي باشد .پس بنابر اين هدف RCM

، تشخيص تجهيزات حساس و بحراني در هر فرايندمي باشد. همچنين اين راهبرد متكي به اطلاعات فني بوده و با لحاظ نمودنراهبردها و خروجيهاي نت پيشگيرانه و پيشگويانه در سازمان ، عمل مي نمايد.خروجيهاي سامانه RCM باعث صرفه جويي قابل ملاحظه منابع ، زمان و انرژي درسازمان مي گردد .

اين فرايند در هنگامي كه براساس دستورالعملهايمرجع فني عمل مي نمايد وقت و هزينه فراواني را مي طلبد . راهبرد ديگري كهمتكي به تحليل سابقه خرابي است RCFA نام داشته و پايه آن بر تحليل ريشه ايعوامل خرابي ها استوار است . RCFAبراساس نوع خرابي تجهيزات ، عملياتاصلاحي خاص و معيني را مطرح مي نمايد. مهمترين هزينه ها در اين فرايندمرتبط با زمان انجام فعاليتهاي بازديد و نت توسط پرسنل تعميراتي مي باشد.پس بنابراين RCFA زماني عيوب تكراري زمانبر و پرهزينه در فرايند توليدوجود دارد مي تواند گزينه مناسبي جهت سيستم نت باشد . در RCFA صرف هزينههاي آموزشي جهت بالا بردن مهارت و دانش فني پرسنل نت و همچنين صرف هزينهجهت جمع آوري و پردازش اطلاعات فني و تعميراتي توصيه مي گردد.


محدوده تغييرات نگهداري و تعميرات (نت) :

درساليان اخير، نت اهميت روز افزوني در صنايع پيدا نموده است و نقش نت درعمليات كارخانه جايگاه ويژه اي پيدا كرده است . امروز ديگر مديران ارشدنقشي بالاتر از وظيفه سرپا نگهداشتن تجهيزات و يا تعمير آنها را در زمانمورد لزوم ، براي نت متصور هستند . امروزه بيشتر مديران به نت بعنوان يكفاكتور مهم تاثيرگذار روي تمامي پارامترها همانند اثربخشي سيستم بازرگاني، ملاحظات زيست محيطي ، بازده انرژي ، كيفيت محصولات و خدمات ارائه شده ،خدمات پس از فروش و ... مي باشد و نه تنها به عنوان هزينه ها و ملاحظاتداخلي كارخانه به نگاه مي كنند ، بلكه با تغيير شرايط رقابتي و بازرگاني وميزان نياز به عمليات نت را نيز مجددا برنامه ريزي مي كنند . در حالت كليسير تكاملي نت در سه • نسل اول (دهه 1930 الي1940 ميلادي) ،


• نسل دوم (بين دهه هاي 1950 ال 1970 ميلادي) • نسل سوم ( از سال 1980 تاكنون) قابل دسته بندي است .


سيرتكاملي نت تابع تحولات صنعت بوده است . نسل اول مربوط به روزهاي آغازينصنعت كه سطح مكانيزه بودن صنعت كم بوده است مي باشد . تجهيزات كارخانجاتساده و تعمير آنها در زمان كم امكان پذير بود . لذا زمان از كار افتادنماشينها ناچيز بوده فلذا موضوع نت براي مديران ارشد از اهميت قابل ملاحظهاي برخوار نبوده است . پيچيده تر شدن تجهيزات و طراحي كارخانجات وگرفتارهاي مرتبط با اين موضوعات سبب پيدايش نسل دوم گرديد . با درخششبيشتر مكانيزاسيون در صنايع ، تجهيزات پيچيده و پيچيده تر شدند . لذاتعمير و نگهداري ماشين آلات و تجهيزات به مهارت و زمان بيشتري نياز داشت .با افزايش اين وابستگي ، اهميت زمان از كار افتادگي ماشين آلات و تجهيزاتبراي مديران واضح تر گرديد . پرسنل درگير با ماشين آلات نيز پذيرفتند كهبايد به گو نه اي از پيشامد اين عيوب جلوگيري كرد و تمام اين موضوعات سببگرديد كه زمينه نت پيشگيرانه فراهم شود . با افزايش هزينه هاي تعميرات ونيز زمان اجراي عمليات نت ، علاقه زيادي بر برنامه ريزي نت و ديگرسيستمهاي كنترلي ايجاد گرديد . در شروع دهه 1980 ميلادي ، با رشدمكانيزاسيون و اتوماسيون در كارخانه ها ، بوجود آمدن يك خرابي ناچيز درتجهيزات پيچيده ، تمام عمليات يك كارخانه را تحت تاثير مي گذاشت . اينموضوع به اين مفهوم بود كه هر خرابي ناخواسته مي تواند تاثير جدي بر رويقابليت اعتماد و قابليت دسترسي كل قسمتهاي يك كارخانه داشته باشد . برايناساس تفاوتهاي اساسي مابين نسل اول ، نسل دوم و نسل سوم عبارتند از :


1. امروزه علاوه بر دسترس بودن و آماد بكار بودن تجهيزات ، توجه زيادي بر روي قابليت اعتماد وجود دارد.


2. عاملي براي كاهش به سمت صفر زمان از كار افتادگي تجهيزات وجود دارد .


3. براي تحقق اهداف نگهداري و تعميرات (نت) بايستي از ابزارهاي در دسترس و كليدي همانند FMEA , RCFA , TPM , RCM بهره برد .


بااجراي اصول نگهداري و تعميرات (نت) نسل سوم در بسياري از سازمانها خرابيها تا حد صفر كاهش پيدا نمود و اهداف سيستم نت تا حد زيادي تحقق يافته است. به هر حال ، هيچكدام از انواع سيستمهاي نت نمي تواند حذف كامل بروزهرگونه خرابي را تضمين نمايد (احتمال بسيار ناچيز برخي از خرابي هايناخواسته ، همچنان وجود دارد ) ، فلذا پس يك روند واقع گرايانه مي تواندمنجر به حداقل حذف كامل و يا كاهش تكرار عيوب تكرار مي شود . نسل چهارمنت؟ در اثر تغييرات سريع در توسعه تجهيزات و فرايندها ، عمدتا با بكارگيريرايانه هاي سريع ، قوي و پيشرفته بوجود مي ايد . در نسل چهارم مهمترينموضوع زمان مي تواند باشد . با توجه به توضيحات قبل توجه نسل سوم در حالگذر از موضوعات نگهداري و توجه به ديگر موضوعات است .با اين توضيح كهامروزه در طراحي پروسسه توليد كارخانجات احتمال خرابي خطوط توليد غير قابلقبول است و اين احتمال را تقربيا به حد صفر مي رسانند ، از اينرو اصول مهمنسل چهارم سيستمهاي نت كه مي توانند مورد انتظار باشند ، براساس مشخصاتنسل سوم امكان دارد به صورت زير بيان گردد :


• در هنگام بررسي ميزان ريسك در سطوح بالاي سازمان ، به طرز رفتار ، برنامه ريزي و راهبردهاي سيستم نت توجه خاصي دارند .


• ارتباط بين تقاضا ، طراحي محصول و نت كارخانه مي تواند بسيار بيشتر از وضعيت فعلي باشد .


• توسعه سريع در تكنولوژي اطلاعات براي تشخيص ، پيش بيني و جلوگيري از خرابي هاي احتمالي .


بااين تغييرات ، احتمالا تمركز نت تغيير خواهد نمود و محتمل است ماموريتجديدي براي سازمانهاي نت چيزي فراتر همانند پشتيباني و خدمات پس از فروشخوب به مشتريان باشد و اين امر بواسطه كاهش سطح نگهداري اتفاق بيفتد .پارامتر ديگري كه مي تواند بسيار در نظام نسل چهارم موثر باشد ، افزايشكاربرد رايانه در موضوعات مدل سازي و راهبردهاي نگهداري و تعميرات (نت)است .با توسعه سريع تكنولوژي در صنايع ساخت و بهبود رايانه بويژه هوشمصنوعي و سيستمهاي خبره ، مدل سازي و شبيه سازي رايانه اي ، شايد ابزارپيش گويي خوبي در اينده فراهم سازد . وظيفه اين رايانه ها نه تنها درزمينه هاي جمع آوري ، نگهداري داده ها مي باشند بلكه به كمك آنها بهتر عللاصلي خرابي تجهيزات را مي توانيم درك نموده و آنها را اصلاح نمائيم .هزينه هاي نگهداري و تعميرات (نت) : در ساليان اخير ، رابطه زيادي مابيناهداف بهره وري نت و هزينه هاي مرتبط با آن ايجاد شده است .

براساستجربه برخي از سازمانها و شركتها ، سيستمهاي نت بزرگترين و بيشترين هزينههاي منفرد و قابل فهم مديريت در سطح كارخانه مي باشد . هرچه بسياري اعتقاددارند راهبردهاي سيستم نت همانند نت پيشگيرانه و نت پيشگويانه نشان دادهاست كه مي توان تا بيست و پنج درصد در هزينه هاي نت صرفه جويي شود .همچنين در مطالعات نشان داده شده كه هنوز يك سوم از اين هزينه ها را نيزمي توان كاهش داد . مثلا به دو گروه اصلي تفكيك شوند . گروه اول كه مربوطبه هزينه هاي مستقيم هستند و به راحتي قابل شناسايي ، محاسبه و قابل گزارشهستند . اين هزينه ها شامل هزينه نيروي انساني ، مواد اوليه ، سرويس ،خدمات و هزينه هاي بالاسري بوده و قابل دسته بندي مي باشند . گروه ديگرهزينه هاي نامريي و يا غير مستقيم مي باشند كه به راحتي قابل اندازه گيرينيستند . اين هزينه هاي نامريي سيستم نت به صورت شش ضايعه زير قابل بيانمي باشند :


1) ضايعات توقف برنامه ريزي نشده


2) ضايعات راه اندازي بسيار ، تغيير زياد اصلاحات


3) بيكاري و توقفهاي فرعي


4) راه اندازي تجهيزات با سرعت پايين


5) ضايعات نصب و راه اندازي


6) عيوب كيفي


بنابراينبراي سازمانها و شركتها بسيار مهم است كه سيستم نت خود را توسعه داده واستفاده بهينه از تجهيزات خود بنمايند و براساس يك كار مطالعاتي ، بهرهوري سازمانها و شركتهاي كه داراي سيستمهاي نت هستند بين بيست و پنج اليهشتاد و پنج درصد مي باشد .اين موضوع باعث مي شود كه بسياري از شركتهامشكلات كنترل كيفيت ، تيراژ توليد و برنامه هاي جانبي خود را بخاطر آنكهتجهيزات به طور مناسب نگهداري شده و آماد بكار هستند را برطرف كنند . بههر حال ، بهره وري سيستم نت مي تواند تا ميزان قابل ملاحظه اي برنامه ريزيو كنترل فعاليتهاي نگهداري و تعميرات (نت) را افزايش دهد . در بيست سالاخير ، بيشتر توليدكنندگان با هدف باقي ماندن در فضاي رقابتي بازار تجارتو توليد(بعنوان ارزان كردن هرچه بيشتر كالاهاي توليدشان) عمدتا به دنبالكاهش هزينه هاي توليد بوده اند . اين تلاش هرچند منافعي زود گذر را موجبگرديد وليكن بعلت عدم توجه كافي به سيستم نت ، آنها نتوانستند حداكثرمنافع مستمر را بدنبال داشته باشند . به طور واضح و يقين ، گنجاندن برنامههاي نت در دستور كار توسعه توسط اينگونه مديران از اهميت ويژه اي برخورداراست . ديگر اولويتي كه مي تواند سطح بهره وري سيستم نت را افزايش دهد ، بهكارگيري نيروهاي خارج از سيستم كارخانه (Outsourcing) است . از اين عواملمي توان در بالاترين سطوح فعاليتهاي نگهداري و تعميرات (نت) استفاده نمود. مزاياي استفاده از اين منابع خارج از سازمان جهت سيستم نت به شرح ذيل ميباشد :


• برآورد آسانتر و سهل تر فعاليتهاي قابل انجام و قابل گزارش .


• نگهداري و تعميرات (نت) برنامه ريزي نشده توسط اين روش قابل انجام مي باشد .


• نگهداري و تعميرات (نت) بعنوان يك مزيت مورد توجه قرار مي گيرد .


• ارتباط مناسبي مابين مديريت كارخانه و پيمانكاران فعاليتهاي نت برقرار مي شود .


• فعاليتهاي نگهداري و تعميرات (نت) به بهترين شكل محقق مي شود .


باسنايوري كه شركتهاي متولي انجام فعاليتهاي نت جهت كيفيت و عملكردفعاليتهايش تعريف و تضمين مي كنند , پيوستگي فعاليتها , دسترسي راحت تر بهاهداف و اطمينان به رسيدن به اهداف توليدي شركت حاصل ميگردد. بنابراين ,شايد سوال ديگر اين باشد كه با چه دقت , برنامه هاي سيستم نت را آغاز كنيم؟ در روش سنتي سازماندهي تابعي از زمان و بودجه بوده است . اين ملاحظاتتيم تعميراتي مجبور به برآورد كلي هزينه ها مي نمايد . تناقضي در اين جاوجود دارد كه گروه متولي فعاليتهاي نت و اصول برقراري قابليت اطمينان درسطح كارخانه , تمام كوشش و توانايشان را بر روي تجهيزاتي مي گذارند كه نصبشده و در حال كار مي باشد و توجه خاص آنها بر آماده بكار بودن ماشين ,قابليت اعتماد بر كاركرد صحيح و جلوگيري از بيكاري و توقف ماشين مي باشد .در حالي كه انتخاب نوع خاصي از تجهيزات مي تواند از اهداف EPCC پشتيبانينمايد , در حالي كه اين موضوع در دستور كار و شرح وظايف تيم اجرايفعاليتهاي نت نمي باشد .فلذا پس شايد جواب بهتر روش تيمي و هم راستايكارشناسي باشد و شروع كار اين تيم كارشناسي هنگام طراحي خطوط كارخانه و درهنگام انتخاب و خريد تجهيزات باشد و بدين صورت نباشد كه وقتي دستگاه ازكار افتد و خراب شد از تيم كارشناسي نت درخواست رفع عيب كنند . نگهداري وتعميرات (نت) اثر بخش همانند آنچه كه در ادامه آمده است , تاثير زيادي برروي محاسبات كلي كارخانه خواهد داشت . با كاهش هزينه هاي مستقيم و غيرمستقيم و خرابي تجهيزات , مفهوم و معناي بهره وري , اثر بخشي و سوددهيبرنامه ريزي نت را مي توان به صورت زير بيان نمود :


(1 ) عايدي = برگشت ماشين


(2 ) حجم * قيمت = عايدي


(3 ) اثربخشي كلي تجهيزات * حداكثر ظرفيت = حجم نت اثربخش داراي اثر مثبت بر معادلات يك الي سه مي باشد .


نتتوسعه يافته به افزايش ROD با كاهش هزينه هاي بالا كمك مي كند . جمع بنديو نتيجه گيري : شرايط فرايند نگهداري و تعميرات (نت) مي تواند به طور قابلملاحظه اي از مفهوم قديمي خود (تعمير هنگام شكست) به يك روند پيچيده كهمستلزم لحاظ راهبرد نت و روند همه جانبه و گروهي است , تغيير نمايد .امروزه مديران مي دانند كه نگهداري و تعميرات (نت) جزيي از فرايند تصميمسازي تخصصي بودجه و اعتبارات است و فلذا پس از انگيزه مناسب براي تخصيصبودجه و اعتبارات جهت امر نگهداري و تعميرات برخوردار هستند و آنان ميدانند با لحاظ نمودن اينگونه اعتبارات , عوارض مالي ناشي از عدم برخوردارياز سيستم نت را متحمل نخواهند شد . هدف برنامه هاي نگهداري و تعميرات (نت)و همچنين تغيير و تسريع توسعه فناوري سبب بهره وري , اثربخشي و سوددهيبهتر است .