TRIZ یک الگوریتم برای حل مشکلات فنی و تکنولوژیکیو حتی غیر فنی در زمینه های مختلف کسب و کار ، مدیریت کیفیت ، مدیریتخدمات ، مدیریت اداری و آموزشی و … است .

TRIZ برابر انگليسي آنعبارت Theory of Inventive Problem Solving (با مخفف TIPS) است كه بهمعناي نظريه حل ابداعانه مساله ميباشد . اين دانش در سراسر جهان تحتعنوان TRIZ شناخته ميشود و متداول شدن اين نام به اين علت است كهبنيانگذار آن ، دانشمند خلاقيتشناس روسي گنريچ سائولويچ آلتشولر (G.S.Altshuller) ميباشد .

دانش TRIZ با نامها و عنوانهاي توصيفگرمختلفي همانند نوآوري نظاميافته ، خلاقيت اختراعي ، فناوري خلاقيت ونوآوري ، روششناسي اختراع ، الگوريتم اختراع ، روششناسي حل مسالههايابداعي ، روششناسي حل ابتكاري و ابداعانه مساله ، مهندسي خلاقيت و نوآوري، روششناسي خلاقيت ، خلاقيتشناسي اختراع ، خلاقيتشناسي فناوري و مواردياز اين قبيل ناميده ميشود .


دانش TRIZ ميتواند در دامنهاياز يك طيف مفهومي و گسترهاي از تعاريف قرار گيرد كه يك انتهاي آن نوعيجهانبيني خلاق يا رويكردي جامع به علوم و فناوري و انتهاي ديگر آن انواعياز ابزارهاي حل خلاق مساله و فنون خلاقيت و نوآوري را شامل گردد .

آلتشولرTRIZ را تحت عنوان علم فناوري خلاقيت و نوآوري ميداند ؛ با نتيجهگيري ازديدگاه آلتشولر مي توان TRIZ را نوعي علم خلاقيتشناسي (Creatology) دانست.

يكي از دانشمندان برجسته TRIZ به نام سيمون ساورانسكي اين دانش را چنين تعريف كرده است :

TRIZ ، يك دانش انسانگراي مبتني بر روششناسي نظاميافته براي حل ابداعانه مساله است .

همچنين برخي صاحبنظران TRIZ را اين چنين تعريف ميكنند :

TRIZ عبارت است از نوعي رويكرد الگوريتمي براي حل ابداعانه مسائل فني و فناورانه .

تاريخچه دانش TRIZ به چه زماني باز ميگردد ؟

آلتشولركه به پدر TRIZ شهره است در سال 1926 در روسيه متولد گرديد ؛ وي كه ازهمان دوران نوجواني نسبت به ابداعات و اختراعات كنجكاوي و علاقه خاصي داشتو اولين اختراع خود را در سن چهارده سالگي انجام داد ، در اداره ثبتاختراعات مشغول به كار شد .

كار او كمك به مخترعين براي ثبتاختراعاتشان بود ؛ او در حين كار ، گاهي به حل مسائل فني آنان كمك ميكرد. در اين دوران بود كه او دريافت حل مسائل فني كه منجر به اختراع و نوآوريميشود به اصول و روشهايي فراتر از تكنيكهاي خلاقيت شناختهشده تا آنهنگام نياز دارد . آلتشولر در طي مطالعات خود به اين نتيجه مهم رسيد كه يكنظريه اختراع بايستي داراي چند ويژگي اصلي از جمله موارد زير باشد :

شامل يك فرايند گامبهگام و نظاميافته باشد .
بتواند از ميان گسترهاي از راهحلها ، مستقيما به بهترين راهحل (راهحل ايدهآل يا كمال) منجر گردد .
داراي ويژگي تكرارپذيري باشد .
بتواند ساختاري براي دانش ابداع ارائه نمايد .
آلتشولربيش از بيستهزار اختراع ثبت شده (Patent) را مورد بررسي قرار داد تامتوجه شود اختراعات به عنوان مسالههاي ابداعي (يعني مسالههايي كه راهحلآنها مشخص نيست و بايستي آن را با روشهاي خلاق و ابداعي چگونه حل شده اند.) كشف نمود.

از بين اين تعداد آلتشولر چهارهزار اختراع مهم وبرجسته و به عبارتي راهحلهاي خلاق و ابداعي اصلي را مورد مطالعه عميقترقرار داد . براساس نتايج حاصل از اين نوع مطالعات خلاقيتشناسي تحليلي ،آلتشولر به كشفيات بسيار مهمي دست يافت و اصول ، مفاهيم و روش هاي TRIZ رابه عنوان يك علم نوين و بسيار باارزش به جهان ارائه نمود .

البتهاين خلاقيت و نوآوري فوقالعاده مهم آلتشولر متاسفانه همانند بسيار ازكشفيات و اختراعات كوچك و بزرگ تاريخ در ابتدا درك نشده و با انواعمخالفتها ، مقاومتها و بيمهريهاي تاسفبرانگيز (آنچه كه در خلاقيتشناسيتحت عنوان اينرسي خلاقيت و نوآوري ناميده ميشود .) مواجه شد و آلتشولرهمانند بسياري از دانشمندان و مخترعين سختيها و مرارتهاي بسيار زيادي رامتحمل گرديد كه مطالعه آن حاكي از اراده والا و تلاش و پشتكار شگفتانگيزآنان است .

چنانكه در حال حاضر درباره TRIZ به عنوان يك دانش تخصصيتحقيقات وسيعي به عمل ميآيد و اصول و مفاهيم آن توسط بسياري از دانشمندان، پژوهشگران ، مديران ، مهندسان و كارشناسان رشتههاي مختلف علمي در جهتحل مسائل و ايجاد نوآوريها به كار گرفته ميشود و همچنان به سرعت در حالگسترش و تكامل است .

بزرگترين خلاقيت و نوآوري آلتشولر به عنوان يكدانشمند علوم و مهندسي ، يك دانشمند خلاقيتشناس و نيز به عنوان يك مخترع، خلاقيت و نوآوري او درباره خود موضوع خلاقيت و نوآوري بود .


TRIZ چيست ؟

واژه TRIZ برگرفته شده از حروف اول كلمات در عبارت روسي زير ميباشد :

Teoriya Resheniya Izobrototelskikh Zadatch

كهبرابر انگليسي آن عبارت Theory of Inventive Problem Solving (با مخففTIPS) است كه به معناي نظريه حل ابداعانه مساله ميباشد . اين دانش درسراسر جهان تحت عنوان TRIZ شناخته ميشود و متداول شدن اين نام به اين علتاست كه بنيانگذار آن ، دانشمند خلاقيتشناس روسي گنريچ سائولويچ آلتشولر(G.S. Altshuller) ميباشد .


دانش TRIZ با نامها و عنوانهايتوصيفگر مختلفي همانند نوآوري نظاميافته ، خلاقيت اختراعي ، فناوريخلاقيت و نوآوري ، روششناسي اختراع ، الگوريتم اختراع ، روششناسي حلمسالههاي ابداعي ، روششناسي حل ابتكاري و ابداعانه مساله ، مهندسيخلاقيت و نوآوري ، روششناسي خلاقيت ، خلاقيتشناسي اختراع ، خلاقيتشناسيفناوري و مواردي از اين قبيل ناميده ميشود .

دانش TRIZ ميتوانددر دامنهاي از يك طيف مفهومي و گسترهاي از تعاريف قرار گيرد كه يكانتهاي آن نوعي جهانبيني خلاق يا رويكردي جامع به علوم و فناوري و انتهايديگر آن انواعي از ابزارهاي حل خلاق مساله و فنون خلاقيت و نوآوري را شاملگردد .

آلتشولر TRIZ را تحت عنوان علم فناوري خلاقيت و نوآوريميداند ؛ با نتيجهگيري از ديدگاه آلتشولر مي توان TRIZ را نوعي علمخلاقيتشناسي (Creatology) دانست .

يكي از دانشمندان برجسته TRIZ به نام سيمون ساورانسكي اين دانش را چنين تعريف كرده است :

TRIZ ، يك دانش انسانگراي مبتني بر روششناسي نظاميافته براي حل ابداعانه مساله است .

همچنين برخي صاحبنظران TRIZ را اين چنين تعريف ميكنند :

TRIZ عبارت است از نوعي رويكرد الگوريتمي براي حل ابداعانه مسائل فني و فناورانه .

تاريخچه دانش TRIZ به چه زماني باز ميگردد ؟

آلتشولركه به پدر TRIZ شهره است در سال 1926 در روسيه متولد گرديد ؛ وي كه ازهمان دوران نوجواني نسبت به ابداعات و اختراعات كنجكاوي و علاقه خاصي داشتو اولين اختراع خود را در سن چهارده سالگي انجام داد ، در اداره ثبتاختراعات مشغول به كار شد .

كار او كمك به مخترعين براي ثبتاختراعاتشان بود ؛ او در حين كار ، گاهي به حل مسائل فني آنان كمك ميكرد. در اين دوران بود كه او دريافت حل مسائل فني كه منجر به اختراع و نوآوريميشود به اصول و روشهايي فراتر از تكنيكهاي خلاقيت شناختهشده تا آنهنگام نياز دارد . آلتشولر در طي مطالعات خود به اين نتيجه مهم رسيد كه يكنظريه اختراع بايستي داراي چند ويژگي اصلي از جمله موارد زير باشد :

· شامل يك فرايند گامبهگام و نظاميافته باشد .

· بتواند از ميان گسترهاي از راهحلها ، مستقيما به بهترين راهحل (راهحل ايدهآل يا كمال) منجر گردد .

· داراي ويژگي تكرارپذيري باشد .

· بتواند ساختاري براي دانش ابداع ارائه نمايد .

آلتشولربيش از بيستهزار اختراع ثبت شده (Patent) را مورد بررسي قرار داد تامتوجه شود اختراعات به عنوان مسالههاي ابداعي (يعني مسالههايي كه راهحلآنها مشخص نيست و بايستي آن را با روشهاي خلاق و ابداعي چگونه حل شده اند.) كشف نمود.

از بين اين تعداد آلتشولر چهارهزار اختراع مهم وبرجسته و به عبارتي راهحلهاي خلاق و ابداعي اصلي را مورد مطالعه عميقترقرار داد . براساس نتايج حاصل از اين نوع مطالعات خلاقيتشناسي تحليلي ،آلتشولر به كشفيات بسيار مهمي دست يافت و اصول ، مفاهيم و روش هاي TRIZ رابه عنوان يك علم نوين و بسيار باارزش به جهان ارائه نمود .

البتهاين خلاقيت و نوآوري فوقالعاده مهم آلتشولر متاسفانه همانند بسيار ازكشفيات و اختراعات كوچك و بزرگ تاريخ در ابتدا درك نشده و با انواعمخالفتها ، مقاومتها و بيمهريهاي تاسفبرانگيز (آنچه كه در خلاقيتشناسيتحت عنوان اينرسي خلاقيت و نوآوري ناميده ميشود .) مواجه شد و آلتشولرهمانند بسياري از دانشمندان و مخترعين سختيها و مرارتهاي بسيار زيادي رامتحمل گرديد كه مطالعه آن حاكي از اراده والا و تلاش و پشتكار شگفتانگيزآنان است .

چنانكه در حال حاضر درباره TRIZ به عنوان يك دانش تخصصيتحقيقات وسيعي به عمل ميآيد و اصول و مفاهيم آن توسط بسياري از دانشمندان، پژوهشگران ، مديران ، مهندسان و كارشناسان رشتههاي مختلف علمي در جهتحل مسائل و ايجاد نوآوريها به كار گرفته ميشود و همچنان به سرعت در حالگسترش و تكامل است .

بزرگترين خلاقيت و نوآوري آلتشولر به عنوان يكدانشمند علوم و مهندسي ، يك دانشمند خلاقيتشناس و نيز به عنوان يك مخترع، خلاقيت و نوآوري او درباره خود موضوع خلاقيت و نوآوري بود .

اجزاي اصلي دانش TRIZ كدامند ؟

مهمترين آنها :

×قانون افزايش سطح ايدهآل بودن (قانون كمال) : به اين معني كه نظامهاي فنيهمواره به سمت افزايش درجه ايدهآل بودن يا كمال خود پيش ميروند .ايدهآلي يا سطح ايدهآل بودن عبارت است از نسبت مجموع كليه جنبههاي مثبتو مفيد سيستم به مجموع كليه جنبههاي منفي و مضر سيستم

× سيستم چهار مرحلهاي حل مساله :

· شناخت مساله .

· فرمولبندي مساله .

· جستجوي مسائل قبلا حل شده . (استفاده از سيونه پارامتر مهندسي)

· استفاده از الگوهاي راهحلهاي كشف شده . ( بكارگيري چهل اصل اختراع)

× سطوح پنجگانه حل مساله و نوآوري :

· راهحلهاي مشخص .

· بهبودهاي كوچك .

بهبودهاي بزرگ .

· مفاهيم جديد .

· كشفهاي بنيادي .

× تحليل ماده-ميدان (تحليل (Vepol :

با استفاده از اين تحليل مسائل به طور كلي به دو دسته تقسيم ميشوند :

· مسائل آشنا (مانوس) ، تحت عنوان مسائل استاندارد .

· مسائل ناآشنا (نامانوس) ، تحت عنوان مسائل غير استاندارد .

× قوانين هشتگانه تحول و تكامل نظامهاي فني (قوانين پيشرفت فناوري)

هفتادوشش راه حل ابداعانه استاندارد :

مسائل استاندارد شناخته شده با تحليل Vepol ميتوانند با استفاده از اين هفتادوشش راهحل ابداعانه استاندارد ، حل شوند .

· ماتريس تناقضها :

در نظريه TRIZ از مساله ابداعي تحت عنوان تناقض تعبير ميشود كه معناي آندو موقعيت متضاد يا دو كيفيت متعارض است ؛ يعني افزايش سطح كيفيت يكي موجبكاهش سطح كيفيت ديگري ميشود و حل ابداعانه مساله ، كشف راه حل اين تناقضميباشد .

× چهل اصل براي اختراع و نوآوري

× مجموعه اي از تاثيرات علمي اساسي

شامل تاثيرات فيزيكي ، شيميايي ، هندسي و زيستشناختي

× روش ARIZ الگوريتم حل ابداعانه مساله :

ARIZ يك دستورالعمل نظاميافته براي شناسايي راهحل مسائل غيراستاندارد با استفاده از قابليتهاي فنون و روشهاي خلاقيت ميباشد .

از فوايد و كاربردهاي TRIZ بيشتر بدانيم !

با استفاده از دانش TRIZ ميتوان به نتايج و دستاوردهاي متعددي يافت كه در ذيل به شماري از آنها اشاره مينماييم :

· دستيابي به نوعي نگرش جامع علمي به ابداعات و اختراعات

· شكلگيري جنبههاي بسيار مهمي از علم خلاقيتشناسي

· دستيابي به نوعي جهانبيني خلاق

· كشف انواعي از راهحلها براي مسائل ابداعي يعني مسائلي كه با روشهاي معمولي و متداول ، راهحل آنها به دست نميآيد

· دستيابي به بهترين و موثرترين راهحلها براي انواع مسائل علمي ، فني ، انساني و اجتماعي

· پيشبيني روند ابداعات و اختراعات در آينده . (خلاقيتشناسي آيندهشناختي)

· ارائه آموزشهاي نوين مبتني برخلاقيت TRIZ در مدارس و دانشگاهها .

· تسهيل و تسريع روند رشد و توسعه علوم و فناوري