نويسنده : مقدمي، معاونت آموزشي دادگستري كل استان زنجان
مقدمي، معاونت آموزشي دادگستري كل استان زنجان



مواد248 تا 256 قانون آيين دادرسي مدني به قرار معاينه محل و تحقيق محلياختصاص يافته است و برابر آن دادگاه مي تواند رأساً يا به درخواست هريك ازاصحاب دعوا قرار معاينه محل را صادر نمايد.موضوع قرار و وقت اجراي آن بايدبه طرفين ابلاغ شود. قرار معاينه محل از جمله قرارهاي اعدادي است؛ يعني بااجراي اين قرار، پرونده آماده صدور رأي مي شود و دادگاه مي تواند از آنعدول كند. اين قرار اغلب در مواردي صادر مي شود كه دعوا متوجه اموالغيرمنقول باشد. با اين حال گاهي در مورد اختلاف در اموال منقول نيز ممكناست قرار معاينه محل صادر شود. دادگاه در صدور قرار معاينه محل آزاد است واجراي اين قرار براي به دست آوردن اماره -كه مستند رأي دادگاه قرار خواهدگرفت- صورت مي گيرد. ماده 1321 قانون مدني اماره را چنين تعريف مي كند:<اماره عبارت از اوضاع و احوالي است كه به حكم قانون يا در نظر قاضيدليل بر امري شناخته مي شود.> اماره بر 2 گونه است؛ نخست، امارهقانوني و دوم، اماره قضايي. درجه ارزش اماره قضايي را قانون به نظر دادرسواگذار كرده است تا چنانچه از اوضاع و احوال موجود در خارج، حقيقت امر رابه دست آورد، به استناد آن حكم دهد. اين امر برخلاف اماره قانوني است كهبرابر ماده 1322 قانون مدني، قانون آن را دليل بر امري قرار داده و نظردادرس در اين اماره تأثيري ندارد.(1) اين قرار در پرونده هاي مهم واختلافات ملكي كارساز بوده و به بسياري از مجهولات پاسخ مي دهد و دايرهتحقيق دادرس را از قانون و چهارديواري دادگاه به تحقيقات ميداني و طبيعتمي برد و بر استحكام رأي دادگاه مي افزايد. راستي حركت در ناهمواري هايطبيعت و معاينه آن و تحقيق پيراموني راه را مي گشايد و هموار مي نمايد.اين قرار از اهميت بسياري برخوردار مي باشد كه قانون گذار در ذيل ماده 250قانون آيين دادرسي مدني به آن اشاره كرده است؛ مگر اين كه مبناي رأيدادگاه، معاينه و تحقيقات محلي باشد. در اين صورت، اجراي قرارهاي مذكوربايد توسط قاضي صادركننده رأي صورت گيرد يا گزارش مورد وثوق دادگاه باشد.در برخي دعاوي، دادرس امور موضوعي را با مشاهده و بررسي شخصي و مستقيم خودبهتر و دقيق تر درك مي نمايد تا از طريق آگاهي ها و توضيحاتي كه ديگران دراختيار او قرار مي دهند. از سوي ديگر، در برخي دعاوي براي تشخيص درستي يانادرستي ادعا، لازم است دادگاه از وضعيت عيني و ملموس موضوع آن آگاهيداشته و آن را لحاظ نمايد.(2) در معاينه محل بايد صورت جلسه اي دقيق كهمطلعان، طرفين و دادرس آن را امضا كرده باشند، تنظيم گردد. اين قرار باحضور طرفين كه از قبل وقت و محل قرار به آنان ابلاغ شده، اجرا مي گردد وعدم حضور يكي از آنها مانع اجراي قرار دادگاه نمي باشد؛ اما چنانچه طرفيندعوا و يا يكي از آنها از وقت اجراي قرار آگاه نباشند، قرار اجرا نخواهدشد.(3) اطلاعات حاصل از تحقيق و معاينه محل از امارات قضايي محسوب ميگردد كه ممكن است موجب علم يا اطمينان قاضي دادگاه يا مؤثر در آن باشد.اگرقرار معاينه محل كه توسط دادرس دادگاه اجرا مي شود، با حضور كارشناسمربوطه انجام پذيرد و دادرس نظريات كارشناس را نيز اخذ نمايد و توضيحات ويرا بشنود، بر استحكام تحقيق مي افزايد. پينوشتها:1- امامي، سيد حسن؛حقوق مدني، جلد ششم، ص 2432- شمس، عبدالله؛ آيين دادرسي مدني، جلد سوم، ص3523- مهاجري، علي؛ شرح قانون آيين دادرسي مدني، جلد دوم، ص 23