گزارش تحليلي فارس از چرايي بحران مالي جهان

ديروز جمعه سياه اقتصاد آمريكا و جهان نام گرفت

خبرگزاري فارس: در شرايطي كه بحران مالي جهان عميق تر شده فارس طي گزارشيسعي دارد به اين پرسش پاسخ دهد كه چگونه اين بحران پديد آمد و به كجا ميرود؟


به گزارش خبرنگار اقتصادي فارس از فرانكفورت تا مسكو، از ابوظبي تا بمبئيو از توكيو تا سيدني، سرمايهگذاران و فعالان اقتصادي به طور جدي دردي راكه از وال استريت برخاسته است، احساس ميكنند. با بينتيجه ماندن اقداماتضربتي اقتصادهاي بزرگ جهان براي جلوگيري از تشديد بحران مالي، ديروز بهجمعه سياه اقتصاد جهان تبديل شدكه طي آن شاخص بورسهاي مهم دنيا از 4 تا 10درصد كاهش يافت.


*شاخص داوجونز آمريكا به كمتر از 8600 واحد رسيد

به دنبال ناكامي طرح 700ميليارد دلاري بوش در جلب اعتماد سرمايهگذاران شاخص سهام داو جونز آمريكا با افت 2250واحدي طي شش روز به كمترينرقم طي 5 سال اخير رسيد.
شاخص سهام داو جونز آمريكا در روز گذشته با بيش از 679 واحد كاهشمعادل 3/7 درصد به كمتر از 8600 واحد رسيد كه اين رقم طي 5 سال اخير بيسابقه بوده است.
بر اساس اين گزارش در يكي از شلوغ ترين روزهاي كاري بورس نيويورك ،ارزش 1754 سهم كاهش يافت و تنها 87 سهم با افزايش ارزش روبرو شد . به نظرمي رسد طرح 700 ميليارد دلاري بوش هنوز نتوانسته اعتماد از دست رفته نسبتبه بازارهاي مالي اين كشور را باز گرداند .
شاخص سهام داو جونز روز گذشته در مدت كمتر از 90 دقيقه بيش از 679واحد كاهش يافت و به كمتر از 8600 واحد رسيد . طي شش روز گذشته شاخص سهامداو جونز با كاهش 8/2251 واحدي روبرو شده است .
ارزش سهام شركتهاي نفتي اگزون موبيل و شورون آمريكا با كاهش چشمگير12 درصدي روبرو شده است . ارزش سهام جنرال موتورز نيز با افت 12 درصديمواجه شد . اين در حالي است كه قيمت جهاني نفت نيز به شدت كاهش يافت و بهكمتر از 83 دلار در هر بشكه رسيد .
در ژاپن نيز شاخص نيكي با افت 10 درصدي روبرو شد . شاخص بورس هنگ كنگنيز با افت 7 درصدي روبرو شده است . سرمايه گذاران آمريكايي از ترس افتشديد ارزش سهام به سرعت در حال خارج كردن سرمايه هاي خود از بازار بورساين كشور هستند .

*بحران فعلي در چه وضعيتي است؟
وضعيت فعلي بازارهاي مالي جهان را نميتوان بحراني دانست كه يك طرف آنبرندگان و طرف ديگر آن بازندهها قرار دارند؛ همه اقتصادهاي بزرگ و كوچكدنيا به تدريج در حال چشيدن بحراني هستند كه از خيابان منهتن نيويوركآمريكا سرچشمه گرفته است، يعني از واقعه 11سپتامبر در مقر مركز تجارتجهاني در نيويورك.
بحران مالي اخير آمريكا از آن بحرانهايي است كه به قول آلن گرينسپن،رئيس سابق بانك مركزي آمريكا، هر قرن يا حداكثر هر نيم قرن يك بار اتفاقميافتد. اكنون ديگر همه اقتصادهاي بزرگ از سقوط نظام بانكي آمريكا وآشفتگي وال استريت (مركز بزرگترين مراكز اقتصادي ايالات متحده آمريكا وچند بورس مهم اقتصادي اين كشور از جمله بازار بورس نيويورك، بازار بورسنزدَك، بازار بورس آمريكا، بازار بورس تجاري نيويورك و ميز بازرگانينيويورك) سهمي بردهاند. اليگارشهاي روسي براي حفظ منافع خود به تقلاافتادهاند، سرمايهگذاران سنگاپوري در دفاتر بيمه ورشكسته آمريكايي(اي.آي.جي) به صف شدهاند تا حسابهاي خود را ببندند و سهچهارم فرانسويانهم كه معمولاً به تحولات وال استريت بيتفاوت بودند، اكنون شديداً نسبت بهآينده اقتصادي مملكت خود نگرانند.
البته بحران مالي كنوني، تمامي كشورها و بخشهاي اقتصادي را به يكاندازه تحت تاثير قرار نميدهد و هنوز مشخص نيست كه اين بيماري مسري چهزماني متوقف ميشود، اما تاكنون از سراسر جهان، نشانههاي مشابهي ازپيامدهاي اين بحران عظيم، نمود يافته است.
لندن كه ساليان سال است با نيويورك براي كسب لقب پايتخت مالي جهان،رقابت ميكند به اندازه نيويورك زيان ديده است، چرا كه اقتصاد آن كاملا بهبازارهاي مالي، وابسته است. اما بزرگترين بازنده بينالمللي تاكنون، مسكوبوده است كه بورس آن به تعطيلي كشيده شده و 1200 بانك روس نيز به كمارفتهاند.
تحليلگران سالها بود كه ادغام و يكپارچه شدن نظام بانكي بينالملليرا پيشبيني ميكردند و اكنون اين واقعه به حقيقت پيوسته است: اوضاع وخيممالي بانكهاي بزرگ موجب شده كه آنان براي ادامه حيات، چارهاي جز ازدواجبا يكديگر (ادغام) نداشته باشند. قويترين بانكهاي تجاري جهان شاملاچ.اس.بي.سي انگليس، سانتاندر اسپانيا، بي.ان.پي فرانسه، يوني كرديتايتاليا و ليودز تي.اس.بي انگليس چند روز پس از ورشكسته شدن رقيب بزرگآمريكايي خود يعني لمن برادرز، رقيب ديگر در آستانه ورشكستگي يعنياچ.بي.او.اس را خريدند. در چند ماه اخير، دو ادغام بزرگ هم در شبكه بانكيآلمان رخ داده است.
بورسها و بازارهاي اوراق بهادار پرشتابترين اقتصادهاي جهان هم ازبحران اخير شديداً لطمه ديدهاند: شاخص بورس شانگهاي چين در سال جاريميلادي 50درصد سقوط كرده است، بازار مالي برزيل رو به ويراني نهاده وروسيه هم از ترس، بازار مالي خود را بسته است. تنها نقطه اميد اقتصادجهاني اين است كه چين و روسيه و برزيل همچنان رشد بالاي اقتصادي خود راحفظ كردهاند و در صورتي كه اقتصاد اين 3كشور هم مانند آمريكا و اروپادچار ركود شده بود، اقتصاد جهاني مطمئناً رو به زوال ميرفت. بعلاوه،سرمايهگذاران اقتصادهاي نوظهور از اين پس به دنبال بازارهاي مالي جديديبراي سرمايهگذاري خواهند بود و اين فرصت بينظيري براي اقتصادهايي است كهاز مهلكه بحران اخير، جان سالم به سر برند.


* ريشه بحران كجاست؟
بيشتر موسسات مالي كه اخيرا در آمريكا دچار مشكل شدهاند موسسات ماليسرمايهگذاري و بيمهاند و طبيعي است اگر بازارهاي مالي آسيب جدي ببينندكل اقتصاد آسيب جدي خواهد ديد.
آخرين بار كه بحراني با اين وسعت و عمق در بازارهاي مالي رخ داد سال1929 بود كه پيامد آن، ركود عظيميبود كه نزديك به 10سال ادامه يافت وتوليد ناخالص آمريكا و دنيا را به شدت كاهش داد.
اكثريت قريب به اتفاق آمريكائيان براي خريد مسكن، وام ميگيرند. ارزشوام مسكن هم گاهي تا 95درصد ارزش آن است، البته هر مقدار سهم وام بانك ازقيمت خانه، بيشتر باشد نرخ بهره آن نيز بيشتر محاسبه ميشود.
وقتي كه فرد وامگيرنده به هر دليل قادر به پرداخت اقساط خريد ملكنيست، بانك وام دهنده ملك وي را به جاي طلب وامش، تصاحب ميكند. قاعدتاًزماني كه نرخ بهره افزايش يابد احتمال بازپرداخت اقساط وام به علت بارمالي بيشتر آن براي وامگيرنده، كاهش مييابد و احتمال مصادره خانه بهوسيله بانك افزايش مييابد.
بعد از حمله به برجهاي تجارت جهاني و شوك اقتصادي ناشي از آن، بانكمركزي آمريكا (فدرال رزرو) با هدف مقابله با اين شوك اقتصادي و رونقبخشيدن به اقتصاد كشور، نرخ بهره بين بانكي را كاهش داد به طوري كه نرخبهره از حدود 6 درصد در مدت كوتاهي به يك درصد كاهش يافت.
با كاهش نرخ بهره بانكي، تقاضا براي وام (مخصوصا براي خريد مسكن)افزايش پيدا كرد. يعني چيزي شبيه آن چه كه طي 3سال اخير در بازار مسكنايران رخ داد. در ايران از 3سال پيش با افزايش حجم نقدينگي در كشور، مردمبا سابقهاي كه از سود ده بودن سرمايهگذاري در املاك داشتند، اقدام بهخريد خانه كردند كه رشد حبابي قيمت مسكن را به دنبال داشت. همين مسئله دراقتصاد آمريكا نيز بروز كرد و در نتيجه، تقاضا براي خريد مسكن در اين كشورافزايش يافت. از سوي ديگر افزايش تقاضا و عدم واكنش سريع عرضه باعث افزايشقيمت مسكن در آمريكا شد.
طبيعي است زماني كه قيمت خانه در حال افزايش است بانك وامدهندهنگران بازپرداخت اقساط وام توسط خريدار خانه نيست زيرا بانك مطمئن است درصورت عدم بازپرداخت اقساط وام، ميتواند ملك خريداري شده را مصادره كند وبفروشد و زياني هم نصيبش نشود.
وامگيرنده (همان خريدار ملك) هم خيالش راحت است كه به علت افزايشچشمگير قيمت مسكن، هر زمان كه بخواهد ميتواند با فروش آن علاوه بربازپرداخت كل وام بانك، مبلغي هم سود كند. به همين دليل و از سال 2003 تا2005 بانكهاي آمريكايي با شرايط بسيار آساني اقدام به اعطاي وام خريدمسكن به شهروندان بهويژه آن دسته از افراد كماعتباري كه در شرايط عاديقادر به دريافت وام نبودند، كردند. از سوي ديگر، سرمايهگذاران خارجي نيزبا توجه به افزايش قيمت مسكن در آمريكا در سالهاي اخير، براي خريد مسكنبه بازار اين كشور هجوم آوردند و به آتش افزايش قيمت مسكن، دميدند.
بدين ترتيب بحران كم كم شروع شد.افزايش قيمت مسكن به تدريج و با كميتاخير عرضه مسكن را در آمريكا افزايش داد. ساخت و ساز مسكن به تدريج بهحدي افزايش يافت كه از سال 2006 به تدريج از تقاضا براي مسكن بيشتر شد. درنتيجه انبوهي از خانههاي ساخته شده، بدون تقاضا ماندند و روي دستصاحبانشان باد كردند و آن موقع بود كه جرقه اوليه بحران مالي آمريكا زدهشد. بعد از اين واقعه، به محض آنكه اكثريت فعالان بازار متوجه اين حقيقتشدند كه قيمت خانه رو به كاهش خواهد گذارد، حباب قيمت مسكن در آمريكاتركيد و اين روند هنوز هم در آمريكا در جريان است.
با كاهش قيمت مسكن از اواسط سال 2006، خريداران (وام گيرندگان ازبانكها) كه با دريافت رقم بالاي وام بانكي اقدام به خريد خانه كردهبودند، زماني كه متوجه شدند قيمت كنوني خانهشان از كل وامي كه دريافتكردهاند، كمتر شده، ترجيح دادند كه خانه را رها كنند و اجازه دهند كهبانك وام دهنده خانه را به جاي وامش مصادره كند.
در اين حال، خريداران خانه ضرر كردند اما ضرر بيشتر نصيب بانكها شدكه قيمت املاكي را كه به جاي بازپرداخت وام، از مشتري تملك كرده بودند ازرقم وام پرداخت شدهشان كمتر بود.
بانكهاي سرمايهگذاري همچون لمن برادرز مهمترين قربانيان اين وضعيتبودند كه طي ماههاي اخير مجبور شدند به جاي دريافت اقساط وامهايپرداختي، خود املاك را تملك كنند و در نتيجه صدها ميليارد دلار زيانديدند. لمن برادرز حتي مجبور شد براي جبران اين زيان، 600 ميليارد دلار ازموسسات ديگر قرض كند اما در نهايت نتوانست دوام بياورد و ورشكسته شد.
زماني كه زيان بانك لمن برادرز علني شد و اين بانك مجبور به استقراضعظيم از ديگر بانكها گرديد، سهامداران بانك با سرعت هرچه تمامتر سعيكردند براي جلوگيري از زيان خود اقدام به فروش سهامشان كنند. از سويديگر، سپردهگذاران در بانك هم از ترس اين كه مبادا بانك ورشكسته شود، بهشعب آن هجوم آوردند تا پول خود را برداشت كنند و نتيجه آن شد كه شد: لمنبرادرز، چهارمين بانك بزرگ آمريكا ورشكست شد.
از آنجا كه اكثر سپردهگذاران عمده بانك لمن برادرز بانكها و موسساتمالي معتبر ديگري (حتي خارج از خاك آمريكا) بودند، با ورشكستگي اين بانك،ديگر بانكهاي مرتبط هم دچار كسري مالي عظيم شدند. به اين ترتيب مشكل يكبانك به بانكي ديگر و از اين بانك به يك بانك جديد ديگر و به سرعت به كلبازار سرمايه آمريكا و اروپا منتقل شد و بازار مالي را به صورت ناگهانيتحت تاثير قرار داد. در هفتههاي اخير موارد مشابه لمن برادرز، چندين بارتكرار شده است و بانكها و موسسات مالي بزرگ آمريكا در اثر همين بحران واممسكن دچار زيانهاي مالي گزاف شدند. سهامداران اين بانكها هم عمدتاًبانكهاي اروپايي و آسيايي بودند و اين بحران دامن آنها را هم گرفت. بازيان شديد اين بانكها، سهام آنها در بورسهاي كشورهايشان شديداً سقوطكرد و ساير بنگاههاي بزرگ اقتصادي كه از وام اين بانكها بهرهمند بودندبه نوبه خود دچار بحران شدند. بدين ترتيب، زبانه بحران مالي آمريكا روز بهروز وسعت بيشتري يافت و هماكنون در سراسر جهان، بورسها و بازارهاي ماليشديداً سقوط كردهاند و اقتصاد جهاني در آستانه ركود وحشتناك قرار گرفتهاست.

*اثرات اين بحران چه بوده است؟
اين بحران باعث كاهش رشد اقتصادي آمريكا شده و طبيعي است كاهش رشداقتصادي آمريكا به عنوان بزرگترين وارد كننده دنيا، اقتصادهاي مرتبط باآمريكا را هم متضرر خواهد كرد. اين مسئله موجب كاهش تقاضا براي نفت شده وسقوط قيمت آن را به دنبال داشته است. اما با سقوط بازارهاي مالي، هجومسرمايهگذاران به خريد ارز در اروپا و آسيا موجب افزايش قيمت ارزهاي معتبرشده است چرا كه ارزهاي معتبر هماكنون تنها منبع مطمئن سرمايهگذاري ومقاوم در برابر تغييرات شديد نرخ تورم هستند. در انگلستان واحد پول پوندشديداً خريد و فروش ميشود و ين ژاپن و طلا نيز با تقاضاي شديد مواجهشدهاند. بر اين اساس، انتظار ميرود قيمت ارزهاي معتبر و همچنين طلا دربحران كنوني روز به روز افزايش يابد.
در بحبوحه بحران مالي آمريكا، صندوق بينالمللي پول در گزارش جديد"چشمانداز اقتصاد جهاني" تمامي پيشبينيهاي قبلي خود درباره رشد اقتصادجهان و آمريكا را كاهش داد و اعلام كرد: رشد اقتصادي آمريكا به علت تداوماوضاع وخيم بازارهاي مالي اين كشور در سال آينده ميلادي به حدود صفر درصدسقوط خواهد كرد. صندوق بينالمللي پول پيشبيني كرده كه بدترين ركوداقتصادي جهان بعد از ركود دهه 1930 در پيش است.
بر اساس گزارش صندوق بينالمللي پول، رشد اقتصادي جهان كه سال گذشتهبه رقم قابل توجه 5درصد رسيده بود، در پايان سال جاري ميلادي به 9/3درصدكاهش خواهد يافت. از سوي ديگر، سقوط وحشتناكي در انتظار نرخ رشد اقتصاديآمريكاست به طوري كه در پايان سال 2008 به 5/1درصد و در پايان سال آيندهميلادي به 1/0درصد كاهش خواهد يافت. بر اساس گزارش صندوق بينالمللي پول،رشد اقتصادي كشورهاي فرانسه، انگليس، كانادا، ژاپن و بسياري از كشورهاي درحال توسعه نيز در سال جاري ميلادي نسبت به سال قبل، كاهش پيدا خواهد كرد.
به هرترتيب به نظر مي رسد بحران اقتصاد جهاني در سال 2009 نيز ادامهپيدا كند و ركود در فعاليت هاي اقتصادي،پايين بودن قيمت نفت ، كاهش ارزشسهام و ادامه موج ورشكستگي ها در بخش بانكي از جمله پديده هاي اين سالخواهد بود.

[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]