وقتی یک شهاب آسمانی-ریزه های بین سیاره ای-به جو زمین وارد می شود خطی ازنور در آسمان تولید میکند که شهاب نام دارد. شهاب ها اندازه شان از ذراتغبار تا اجرامی به اندازه ی سیارکهای کوچک متغیر است . شهاب هایی با ایناندازه شکافهای بزرگی روی زمین از جمله حفره ی برنجرو ی آریزونا بجایگذارده اند . وقتی یک شهاب به جو زمین بر خورد می کند در اثر سرعت زیاد آناصطکاک هوا به گرما تبدیل می شود.شهابهایی که به سرعت گرم می شوند نورسفید نشر می کنند و به چشم مرئی می شوند.شهاب های کوچک در چند ثانیهکاملا”می سوزند ولی آنهایی که چندین کیلوگرم یا بیشتر وزن دارند ، قادرندتا کاهش سرعت در رسیدن به زمین دوام بیاورند . قسمت بزرگ جرم این شهاب هادر طی سقوط بخار می شود .
● سرعت شهاب :
شهاب ها با سرعت ها یی درمحدوده ی ۱۲ تا ۷۲ km/s به جو زمین برخورد می کنند . شهاب ها به منظومه یشمسی تعلق دارند به طوری که سرعت آنها در مدار زمین نمی تواند از ۴۲ km/sکه سرعت فرار منظومه است ، تجاوز نماید . قبل از نیمه شب ، فقط آن شهابهایی که سریع تر از زمین حرکت می کنند (۳۰km/s ) می توانند از پشت به آنبرسند . سرعت نسبی سریع ترین این گونه شهاب ها ۱۲km/s است .
پس از نیمهشب همه ی شهاب ها به جز آنهایی که از زمین در امتداد مدارشان سریعتر حرکتمی کنند دیده خواهند شد . در این صورت ، سرعت ها با هم جمع می شوند و یکسرعت نسبی ماکزیمم ۷۲km/s می دهند . چون مسیر یک شهاب ثبت مختصری از تلاشجسم را فراهم می آورد ، ستاره شناسان قادر بوده اند که مدار و مشخصه هایکلی فیزیکی شهاب ها را تعیین کنند . اکثر شهاب ها ذرات شکننده ای هستند کهبه هنگام تماس با هوا به سرعت خرد می شوند . یک قطعه از ماده شهاب به حجم۱m در اثر وزن خودش خرد خواهد شد . زیرا از خاکستر یک سیگار قوی تر نیست .چیزی که شهاب ها ذر آن مشترکند این است که بعد از ادامه دادن یک مسیرآتشین در جو ، حرکت آنها در فضا با برخورد به زمین به آخر می رسد .
● منشا شهاب ها :
منبعاین ماده ی کم چگال ستاره های دنباله دار است . در خلا عبور موفقیت آمیزستاره ی دنباله دار از نزدیک خورشید ، سبب کاهش پیوسته مواد یخی از هسته یستاره ی دنباله دار می شود . گردوغبار و ذرات جامد پاشیده شده در یخ ورقهورقه شده و در یک صف در اطراف ستاره ی دنباله دار پخش می شوند . این قطعهکوچک جامد بسیار شکننده است و چگالی کمی دارد . ستاره ی دنباله دار هر چهمسن تر و تعداد دفعات عبورش از نزدیکی خورشید بیشتر باشد ، کاهش بیشتری درکل مواد یخی و آزاد شدن مواد شهاب آسمانی وجود دارد .
حدود ۹۹ درصد از کل شهاب ها از ستاره ی دنباله دار سرچشمه گرفته اند . احتمالا باقیمانده ها به سیارکها مربوطند .
● انواع شهاب ها :
شهابها را می توان بر حسب مدارشان به دور خورشید طبقه بندی کرد . شهاب های تکی: همان طور که از نامشان پیداست از جهات مشخصی نمی آیند . گروه دیگر شهابها آنهایند که با رگبارهای شهابی متغیر همراه هستند . این گروه به صورتنهر هایی از ذرات که در فضا گسترده می شوند و زمین در مدارش از میان آنهامی گذرد قرار دارند . عقیده بر این است که این جریان های شهابی باقی ماندهی دنباله دارهایی هستند که متلاشی شده و دیگر دیده نمی شوند . یخ موجود دردنباله دارها تبخیر شده و ذرات جامد را رها کرده است . وقتی که زمین به یکچنین نهری وارد می شود ، نمایش تماشایی از شهاب ها در آسمان پدیدار می شود. هر رگبار نقطه ی تشعشعی ویزه ی خود را دارد و آن نقطه ای است در آسمانکه به نظر می رسد شهاب های متغیر از آن جدا می شوند .این یک اثر منظر است. شهاب های نهر در مسیر های موازی حرکت می کنند . اما به همان دلیل که بهنظر می رسد خطوط موازی راه آهن در افق به هم می رسند ، ولی هر چه به چشمناظر نزدیک تر می شوند بیشتر از هم جدا می شوند ، آنها هم به نظر می رسندکه از هم دور میشوند . جهت نهر شهاب ها در هنگام تلاقی با مدار زمین جهتنقطه ی تشعشعی را مشخص می کند .
● دیدن شهاب ها :
اگر ناظری بهاندازه ی کافی تا دیر وقت بیدار بماند ، در خواهد یافت که بسامد شهاب هادر ساعات صبح بزرگتر از ساعات نیمه شب است . سرعت متوسط شهاب ها در مجاورتزمین ۴۱.۶km/s است . در خلال ساعات عصر ، ما نسبت به جهت حرکت زمین درمدارش به طرف رونده ی زمین سواریم و فقط آن شهاب هایی که در جهت مدار زمینحرکت می کنند می توانند از زمین سبقت بگیرند ، دیده خواهند شد .
در صبحبه طرف آینده ی زمین سواریم و شهاب ها از تمام جهاتی که ما می توانیمببینیم می آیند ، علا.ه بر آن می توان دید که شهاب های دیده شده در ساعاتصبح دارای سرعت های بالاتری هستند ، چون سرعت آنها در موقعی که به زمیننزدیک می شوند با سرعت زمین در مدارش جمع می شوند . به دلیل این سرعت ،دمای تولید شده بسیار بالاست . در نتیجه نور شهاب های دیده شده در صبح بهطور قابل توجهی آبی تر از نور شهاب های عصر است . در یک شب صاف بدون مهتابطی یک رگبار کامل ، معمولا دیدن ۶۰ شهاب در هر ساعت میسر است . لیکن درفرصت های نادر ، زمین از میان یک دسته از شهاب های فوق العاده متراکم میگذرد . برای مثال طی ساعت های اولیه ی بامداد ۱۷ نوامبر ۱۹۶۶ ، بیشتر از۲۰۰۰ شهاب در سر تاسر غرب ایالات متحده دیده شده است .
● چرا شهاب ها به رنگهای مختلفی دیده میشوند ؟
شهابها به رنگ های زرد ، آبی ، قرمز و سفید دیده میشود . دلیل این است کههنگامی که شهابواره ها با سرعتی ۱۰ تا ۷۵ km/s وارد جو زمین میشوند بر اثراصطکاک با جو به شدت داغ می شوند . دمای آنها به بیش از ۲۰۰۰ درجهسانتیگراد می رسد . این دمای بسیار زیاد باعث تحریک گازهای اطراف شهاب میشود . گازهای مختلف موجود در جو بر اثر این دمای زیاد داغ می شوند و میسوزند و به رنگهای مختلفی دیده می شوند . مثلا” رنگ سبز بیشتر شهاب ها ازمولکول های اکسیژن جو گسیل می شوند . نیتروژن رنگ آبی تولید می کند و سدیمرنگ زرد را . عموما” شهاب هایی با سرعت بالا به رنگ سفید دیده می شوند ،چون تمام این رنگ ها با هم مخلوط می شوند . ولی وقتی که سرعت شهاب ها کممی شود به رنگ قرمز در می آیند .