علاقه مندان به نجوم می توانند این برنامه را بهصورت انفرادی یا جمعی در نقش گروه های نجومی برگزار كنند. برخی از برنامههای پیشنهادی شامل موارد زیر است:
• نمایش خورشید
رصد عمومی خورشیدبا تلسكوپ: این كار به چند روش ممكن است. تلسكوپ خود را به صافی خورشیدی(كه در دهانه تلسكوپ نصب می شود) مجهز كنید تا مردم لكه های خورشیدی راببینند. درباره خورشید و ماهیت لكه های آن به شركت كنندگان توضیح دهید.اندازه بزرگترین لكه ها را در مقایسه با قطر سیاره زمین بیان كنید. روشدیگر رصد خورشید، انداختن تصویر بر كاغذ یا پرده سفید بزرگی در مقابل چشمیتلسكوپ است. مزیت این روش این است كه گروه پُرتعدادی در كنار هم می توانندتصویر را ببینند و شما روی تصویر توضیح دهید، اما مشكلاتی هم دارد:
مراقبباشید كه حین كار، شخصی به سراغ چشمی تلسكوپ نرود. یك نگاه ساده ممكن استآسیب جدی به بینایی او وارد كند. پرده سفید را حتماً باید در سایه نصبكنید تا قرص خورشید مشخص باشد. روش دیگر استفاده از چشمی الكترونیك یادوربین ccd و یك مانیتور بزرگ یا حتی دستگاه ویدئو پروژكتور است. در اینحالت تصویر تلسكوپ از طریق ابزار الكترونیكی نصب شده به نمایش دهنده منتقلمی شود كه اگر یك دستگاه ویدئو پروژكتور باشد، می تواند به صورت تصویریبزرگ از سطح خورشید روی پرده بیفتد.
از هر ابزاری كه استفاده می كنید،به شركت كنندگان توضیح دهید كه رصد مستقیم خورشید با ابزار اپتیكی چقدرممكن است برای بینایی خطرآفرین باشد و حتماً استفاده از صافی های مناسبضروری است.
رصد ماه در هنگام روز: اگر ماه در وضعیت رصدی مناسبی باشد(نزدیك به تربیع)، منتظر طلوع آن در آسمان بعد از ظهر باشید و با تلسكوپیا دوربین دوچشمی ای كه روی پایه نصب شده است دریاها و دهانه های بزرگ ماهرا به مردم نشان دهید و علت پیدایش این لكه های تیره روی ماه (دریاها) ومنشأ گودال های آن را توضیح دهید.
مفاهیم نجوم را با ماكت هایی توضیحدهید: نمونه ای از این موضوع یك مدل ساده منظومه شمسی با رعایت مقیاسفاصله ها و اندازه ها است. به جای سیارات می توانید از تندیس های ساده،علائم خیابانی یا تابلوهایی كه با یك مقوا و پایه چوبی ساخته اید و یا حتیاز اعضای گروهتان (در نقش سیارات) استفاده كنید. مفاهیم مانند اهله ماه،دایره البروج و حركت سالانه خورشید در آسمان، پیدایش فصل ها و... را نیزمی توان با ماكت ها و ابزارهای بسیار ساده توضیح داد.
مسابقه های نجومیبرگزار كنید: مخاطبان اصلی چنین برنامه ای كودكان و نوجوانان هستند.مسابقه نقاشی های نجومی كودكان یا پرسش های ساده نجومی می تواند برای شركتكنندگان بسیار لذتبخش باشد.
نمایش فیلم، اسلاید و سخنرانی های جذاب بهزبان ساده: می تواند بسیار تأثیرگذار باشد. سعی كنید موضوعات جدید را مطرحكنید. مثلاً مأموریت های تازه فضایی یا تصاویر تازه تلسكوپ هابل و یااشتباهاتی كه مردم و رسانه های عمومی در مورد خبرهای نجومی و گاهی پدیدههای ساده آسمان شب دچار می شوند. برای این برنامه ها اگر سخنران مناسبی راسراغ ندارید به نمایش تصاویر و پاسخگویی به سئوالات ساده شركت كنندگانبسنده كنید. فراموش نكنید هرگز بدون آمادگی و دانش كافی دست به اجرای چنینبرنامه هایی نزنید.
روز نجوم را كجا برگزار كنیم؟
این برنامه را میتوانید در مراكز نجومی، فرهنگی و حتی كاملاً عمومی برگزار كنید. در برخیموارد كه قصد دارید این كار با تلسكوپ خودتان در یك خیابان پر رفت و آمدیا محل عمومی دیگری مانند یك پارك انجام دهید، بهتر است آن را با شخصمسئول هماهنگ كنید. شاید مثال هایی از مراكز برگزاری روز نجوم در شهرهایایران طی سال های گذشته به شما در شناخت این موضوع كمك كند:
رصدخانهزعفرانیه تهران، فرهنگسراها و برخی از پارك های تهران، مركز علوم و ستارهشناسی تهران، برخی پارك های مشهد، شیراز و رشت، محل انجمن نجوم ادیباصفهان در مدارس و حتی در محل اقامه نمازجمعه سعادت شهر فارس، نمایشگاهبین المللی كتاب و جشنواره مطبوعات و... .
* ویراستار ماهنامه نجوم و مدیر سایت نجوم



باشگاه اندیشه