موضوع: مقالات کشاورزی و تکنولوژی گیاهی

مهمترین آفات و بیماری های چغندر قند


بيماريهاي مهم چغندرقند هم عبارتند از:
بيماريهايقارچي(سفيدك سطحي، سفيدك داخلي، زنگ چغندر، لكه گرد چغندر، پوسيدگيقهوهاي ريشه ، پوسيدگي بنفش ريشه) بيماريهاي ويروسی ( موزائيكچغندرقند ،زردي چغندرقند) و بيماريهاي باكتريايي(پوسيدگي ريشه و سرطان چغندرقند).
تنككردن و مبارزه با علفهاي هرز






درمناطقي كه براي توليد چغندرقند از بذر معمولي(چندجوانهاي) استفاده ميگرددلازم است پس از آنكه نباتات سبز شدند بوتههاي اضافي از خاك خارج شوند تاتراكم بوتهها به حد مطلوب برسد تا بوتههاي باقيمانده بتوانند به مقدارلازم از فضاي كافي، آب، مواد غذايي و بقيه شرايط استفاده كنند، به رشدادامه دهند و محصول كافي با كيفيت لازم توليد نمايند. موقعي كه بوتههاقوي شده و تعداد برگ هر بوته به 2 يا 3 عدد رسيد اولين مرحله تنك بايدانجام شود. در اين مرحله هر چه در تنك كردن تأخير شود مقدار محصول و درصدقند كمتر شده و ريشهها نميتوانند به اندازه كافي رشد كنند. براي نيل بهنتيجه بهتر بايد مزرعه چغندر را در دو مرحله تنك نمود. بطوري كه پس از ايندو مرحله تعداد بوتههاي باقيمانده در هر هكتار 100000 تا 120000 و حداقل75000 تا 80000 عدد خواهد بود.
تنككردن اغلب در اكثر مزارع كشور مابه وسيله دست انجام ميگيرد اما در كشورهايي اروپايي براي اين كار ازماشينآلات مخصوص آن استفاده ميكنند كه بوتههاي اضافي را از زمينخارج نموده و فواصل گياهان باقيمانده را تنظيم ميكند.

مبارزه با علفهاي هرز

در مناطقي كه اين گياه كشت ميشود انواع علفهاي هرز در طول دوره رشد و نمو رشد ميكنند كه براي رشد چغندرند بسيار مضر هستند
و باعث كم شدن ميزان محصول و راندمان آن ميشوند. در اوايل دوره رشد چون سرعت رشد علفهاي هرز بيشتر از گياه اصلي است
بنابراينخسارت اين دوره نيز بيشترين حد خسارت نسبت به ساير مراحل طول دوره رشد راشامل ميشود بنابراين لازم است تا زماني كه برگهاي چغندرقند
بخوبي رشدنكردهاند و سطح زمين توسط برگهاي اين گياه اشغال نشده(70-60روزبعد ازكشت) نسبت به دفع علفهاي هرز توجه بيشتري شود. زيرا در صورتي كه
برايدفع اين علفها به دقت و به موقع اقدام نگردد مانع رشد كامل چغندرقندخواهند شد.براي از بين بردن علفهاي هرز مزارع چغندرقند دو روش شيميايي وزراعي وجود دارد و اما برخي از علفهاي مهم هرز چغندرقند كه در اغلب نقاطكشورمان پراكندهاند عبارتند از:

تاجخروس(Amaranthus SP.)

تلخه( Acroptilon repenes L.)

كاسني(Cichorium intybus L.)

گل گندم(Centaurea SP)

گاو چاق كن(Lactuca SP.)

شيرينبيان(Glycyrrhiza glabra L.)

ترشك(Rumex crispus L.)

تاجريزي(Solanum nigrum L.)

قياق(Sorghum halepense L.)

خرفه(Portulaca oleracea L.)

مرغ(Cynodon dactylon L.)،

سوروف(Echinochloa crus-galli beav.)

ازمك(Lepidium draba L.)

خارشتر(Astragalus SP.)

گاورس(Setaria viridis L.)

يولاف(Avena ludoviciana Durieu.)

سلمك(Chenopodium album L.)

پيچك(Convolvulusarvensis L.)

خارخسك(Tribulus terrestris L.).

اثر و مشخصات گاز دهي اوزون برروي ذرت انبار شده

هرساله مقدار زيادي غله انبار مي شود و حشرات و قارچها مشکلات کيفيتي جدي رادر دانه هاي انبار شده ايجاد ميکنند و خسارتهاي زيادي به دولت ها وارد ميکنند . تنها راه حذف کردن آفت ها بطور کامل از يک غله خوراکي بدون باقيگذاشتن اثري از آفت کش ، فوميگاسيون (گاز دهي ) مي باشد. از دو گاز ثبتشده براي مواد غذايي انبار شده متيل برومايد و فسفين ، هم اکنون فسفين بهعنوان تنها گاز پذيرفته شده و مورد استفاده براي غلات انبار شده ميباشد.اما متاسفانه بعضي از حشرات محصولات انبار شده نسبت به بعضي مقاديرفسفين مقاومت نشان مي دهند.
افزودن O که بوسيله تخليه الکتريکي درهوا توليد ميشود و اخيرا در صنايع پزشکي براي ضد عفوني کردن در برابرويروسها و ميکروارگانيسم ها و هم چنين به عنوان کاهنده بو و براي از بينبردن مزه ، رنگ و آلودگي هاي محيطي و در کاربردهاي صنعتي استفاده ميشود.
جنبه قابل توجه اوزون اينست که سريعا ( نيمه عمرm 50-25 ) به مولکولهاي اکسيژن ، بدون بر جاي گذاشتن بقايايي تجزيه مي شود.
همچنين اثر سميت گاز اوزون براي حشرات توده دانه ذرت از طريق گازدهي مخازنغلات ثابت شده است بطوري که استفاده از اوزون به غلظت ppm 50 براي مدت سهروز باعث نابودي 100 درصدي سوسک بالغ آرد ، شپشه ذرت و لارو مي شود.



مواد و روشها :
1- توليد اوزون:
اوزونبطور الکتروستاتيکي بوسيله ژنراتور توليد ميشود که در بالاترين ولتاژدستگاه اوزوني با غلظت بين ppm 50-20 توليد مي کند. (019/0-054/0 – m3/s).
سرعت ظاهري عبوري از روي دانه بصورت جريان هواي کل (m³/s) تقسيم بر سطح کف ساختمان انبار(m² ) تعريف ميشود.

2- ميزان نفوذ اوزون در توده دانه :
درزمينه مطالعه : توليد کننده اوزون بوسيله لوله اي به بالاي مخزن استيلگالوانيزه دانه به ظرفيت 7/12 تن متصل مي شود . در حين عبور گاز به طرفپايين توده توسط لوله هايي که در سطح و در فضا و در عمق هاي 3/ ، 81/0 ،5/1 و 8/1 متري از سطح دانه قرارگرفته اند عمل نمونه گيري از گاز صورتگرفته و نمونه ها به آناليز کننده اوزون منتقل مي شود که با دقت ppm70-001/0 اوزون را اندازه گيري مي کند.

3- نفوذ اوزون به توده دانه:
درزمينه مطالعه ازمايشگاهي :شامل يک ستون (m 3 × m57 قطر) از جنس استيل ميباشد. ژنراتور به بالاي ستون از طريق درب آن منتقل شده است. آناليز کنندهاوزون در اينجا بيشتر توسط لوله هايي از جنس تفلون در 3/0 متري ديواره ودر عمق هاي 3/0 ، 1/0 ، 5/1 ، 1/2 و 7/2 متري عمل نمونه گيري از اوزون واندازه گيري آن را انجام مي دهد.

حشرات و قارچها :
سه نوع ازحشرات محصول انبار شده (ذرت) شامل شپشه ذرت ، سوسک قرمز آرد و لارو بهصورت جداگانه اي در قفسهايي که حاوي تقريبا 100 هسته کامل ذرت خوراکي استقرار داده شدند و هم چنين اسپرژيلوس پارازيتيکوس رقيق شده بروي دانه هاپاشيده شده و جمعا ده قفس براي گونه حشرات و آسپرژيلوس در مخزن کنترل و دهنمونه در مخزن تيمار اوزون قرار داده شدند.
آزمايش سه بار بصورت ppm50 اوزون براي 3 روز و ppm 25 براي 5 روز تکرار شد. بعد از آن تعداد حشراتزنده و مرده و کلني هاي رشد يافته(که از محيط PDA استفاده ميشود) شمارشميشوند.
در نهايت پس از بررسي تفاوتهاي قابل توجها در نابودي حشرات و تعداد CFU قارچ در بين نمونه تيمار و کنترل مشاهده شد.
نتيج و بحث ها :
1- اثر اوزون برروي حشرات
مدتدو تا سه روز براي کامل شدن گاز دهي غلات با فسفين نياز است و مطالعاتنشان مي دهند که ppm 50 اوزون براي سه روز حشرات بالغ موجود در غلات انبارشده را مي کشد بطوري که تحت شرايط آزمايش ، گازدهي با اوزون در غلظت ppm50براي سه روز و ppm 25 براي 5 روز بطور قابل توجهي مرگ و مير سوسک قرمز آرد، شپشه ذرت و لارو را در مقايسه با نمونه کنترل افزايش مي دهد . همچنيننابودي بالاي 90% براي لارو در ذرت تيمار شده در ppm 25 براي 5 روز مشاهدهمي شود.
در صورت شکسته بودن دانه ها بدليل کاهش جريان هوا در اثرافزايش مقدار ذرات ريز يا محل هاي واکنش بيشتر ، مقدار نابودي حشرات درمقايسه با دانه کامل کاهش مي يابد.

2- تاثير اوزون بر عليه آسپرژيلوس پارازيتيکوس
تعدادکونيدي آسپر ژيلوس پارازيتيکوس داراي قابليت رشد بروي سطح دانه ، زمانيکهدر معرض اوزون با غلظت ppm 50 قرار گرفتند، به ميزان 63% کاهش مي يابد درحاليکه غلظت ppm 25 براي 5 روز کاهش قابل توجهيي ايجاد مي کند.

تاثير اوزون بر قابليت رشد ( زنده ماندن ) اسپرژيلوس پارازيتيکوس

غلظت اوزون (ppm) زمان در معرض گذاري (d ) تعداد قفس (Cage ) تعداد کلني هاي شکل يافته ( 105× )
کنترل تيمار
25 5 30 a 1/3±5/51 a 9/4± 7/43
50 3 30 b 2/2 ±43 b 2/2 ± 1/16


3- قابليت نفوذ اوزون به توده دانه
سطوحاوزون مورد استفاده با غلظت ppm 50 در 9/8 تن ذرت براي مدت 20 روزپايدارند . که بعد از آن غلظت هاي 10 و 5/1 ppm در 5/1 و 8/1 متري عمقتوده بدست آمدند.
اوزون در محيط توده ذرت سريعتر از مرکز آن نفوذ مييابد.و وارد کردن اوزون از بالاي مخزن بهتر مي باشد زيرا انواع حشرات درسر فضا و 2 متري بالاي توده مي باشند. هم چنين سطح توده محل مناسب برايصدمه ديدن از قارچها زيرا در معرض آب کندانس و بخارات مي باشد.
مطالعاتنشان مي دهند که گازدهي با اوزون داراي دو فاز مجزا مي باشد در فاز اولذرتهايي که قبلا با اوزون تيمار نشده اند داراي محل هاي ذاتي بروي سطحهستند که طي گازدهي مقدماتي با اوزون با آن واکنش مي دهند. اوزون با واکنشبا اين محل ها تنزل يافته وآنها را حذف مي کند، که اين پديده تحت عنوانمتوسط نياز اوزون تعريف مي شود . اما در فاز دوم سرعت تجزيه اوزون کاهش مييابد که بدليل اشباع شدن اين نقاط واکنش دهنده مي باشد.
کاهش زمانگازدهي طي فاز يک از طريق يافتن اپتيمم سرعت قابل دسترسي مي باشد . سرعتهاي مورد استفاده شامل m/s 02/0- m/s 03/0 – m/s 04/0 مي باشد . که بااندازه گيري اثر و ميزان ماندگاري اوزون با اين سرعت ها در شرايط گازدهيذکر شده در اين مطالعه بهترين سرعت اپتيمم مورد نياز جهت ضد عفوني m/s03/0 مي باشد.

منابع :
1-(Stephen A.Kells, Linda J. Mason ,Dirk E. Maier , Charles P. Woloshuk.) , Efficacy and fumigationcharactrestics of ozone in stored maize. Journal of stored productsresearch.

مگس سفيد يا عسلك پنبه

معرفي آفت
Aleyrodiadaeدر لاتين به معناي آرد مانند مي باشد. از نظر ميزبان دامنه وسيعي ازگياهان زراعي، باغي، علفهاي هرز و گياهان زينتي را مورد حمله قرار مي دهد.در دنيا اينحشره از روي 507 ميزبان گياهي كه به 74 خانواده تعلق دارندگزارش گرديده است. بيشترين تعداد ميزبانها به ترتيب در خانوادةLeguminoseae، Compositae، Malvaceae، Solanaceae، Euphorbiaceae قراردارد. در بين گياهان زراعي، پنبه، گوجه فرنگي، زيست شناسي:
زمستان رابه صورت مراحل مختلف رشدي از تخم، پوره تا حشره كامل مي گذراند. طولدوران رشد بستگي به درجه حرارت محيط دارد. طول يك نسل در حدود 15 روز طولمي كشد و ممكن است تا 15 نسل در سال داشته باشد. پوره ها و حشرات كامل اينآفت قطعات دهاني خود را در بافتهاي زير برگ فرو برده و از شيره گياهيتغذيه مي كنند و بطور مستقيم و غير مستقيم موجب زيان اقتصادي مي گردند.خسارت مستقيم آنها از طريق تغذيه از شيره گياهي و ضعف شديد بوته ها وهمچنين آلوده كردن برگها و ساير اندامهاي گياهي با عسلك و رشد قارچ دوده وجلوگيري از عمل فتوسنتز مي باشد و خسارت غير مستقيم آن انتقال بيش از 19بيماري ويروسي بر روي 50 گونه ميزبان است كه توسط حشره كامل صورت مي گيرد.

کنترل:
1-دشمنان طبيعي
الف-زنبور پارازتيوئيد:

(Hym.: Aphelinidae) Eretmocerus mundus
Encarsia formusa
Encarsia lutea
ب: شكارچي ها:
· Chrysopa Carnea (Neu.: Chrysopidae)
· Clitostethus arcuatus (col.: Coccinellidae) **اختصاصاً روی مگس سفید
· Coccinella septempunctata
· Exochomus nigripennis
· Hippodamia Variegata
2-از بين بردن بقاياي مزارع پنبه و سوزانيدن آنها بلافاصله بعد از برداشت محصول.
3-دور كاشتن زراعت پنبه از جاليز يا آفتابگردان و رعايت فاصله كافي.
4-تبديل روشهاي كرتي به خطي.
5-كاشت واريته هاي مقاوم.
6-از بين بردن علفهاي هرز.
7-در صورت امكان در اواخر فصل كاشت كود اوره به زمين ندهيم.
ج- کنترل شیمیایی:
1. پیریمیفوس متیل(اکتلیک) EC50% و1.5لیتر
2. آمیتراز(مایتاوک)EC20% و 3لیتر
3. پیری پروکسی فن(آدمیرال) EC10% و0.75لیتر
4. بوپروفزین(آپلاود)و 1.25 SC40% لیتر

كنجد، كنف، آفتابگردان اهميت بيشتري دارد

مورفولوژي داخلي در حشرات




دستگاه گوارش حشرات

- روده جلويي (Foregut)

- روده مياني (Midgut)

- روده عقبي (Hindgut)



بخش جلويي دستگاه گوارش

- دهان (Mouth)

- گلو (Pharynx)

- مري (Oesaphagus)

- چينهدان (Crop)

- پيش معده (Proven triculus)



رودهجلويي از دستگاه گوارش در حشرات داراي ساختمان کوتيکولي است و سطح داخليآن کاملآً سخت و داراي زوايدي است که براي خرد کردن مواد غذايي مورداستفاده قرار ميگيرد.



در روده مياني دستگاه گوارش که درواقع معده است عمل هضم و جذب مواد غذايي انجام ميگيرد. در اين قسمتلولههاي کور (Gastric caecum) قرار دارند که به افزايش حجم معده کمکميکنند و بخش عقبي دستگاه گوارش شامل روده کوچک و بزرگ است كه نهايتا بهمخرج ختم ميشود. دستگاه گوارش در حشرات داراي ساختمانهاي متفاوتيميباشند.



چه تفاوتي بين دستگاه گوارش حشراتي مثل شتهها که از مقادير زيادي مواد مايع تغذيه ميکنند با دستگاه گوارش ملخها وجود دارد؟

درحشراتي شتهها، دستگاه گوارش به گونهاي تنظيم شده بخش جلويي دستگاه گوارشبوسيله يک پيچش به بخش عقبي متصل شده. وقتي مقادير زيادي آب که در مايعگياهان توسط اين شتهها استفاده شود، از بخش جلويي دستگاه گوارش مستقيماًوارد بخش عقبي آن شده و از بدن خارج ميشود. در حاليکه در حشراتي مانندملخ مواد غذايي وارد بخش مياني دستگاه گوارش ميشود تا عمل هضم و جذب درآنجا صورت بگيرد.

دومين بخش از دستگاه داخلي بدن حشرات سيستم تنفسياست. سيستم تنفسي در حشرات شامل لولههايي بنام تراشه (Trachea) و تراشاُل(Tracheole) است که مستقيمآ به اکسيژن بيرون ارتباط دارند. در واقع ازطريق منافذي بنام استراک که در قسمتهاي مختلف بدن حشرات بر روي شکم وقفسه سينه قراردارد اکسيژن هوا وارد لولههاي تنفسي ميشود. نهايتا اينلولهها در محلهايي اكسيژن را مستقيما به بافتهاي مختلف بدن ميرسانند.



سيستم تنفسي در حشرات آبزي به چه صورت است؟

دربسياري از حشرات آبزي مثل يک روزهها، افمروپترا (Ephemeroptera) و طيارهمانندها، پورههايشان در قسمتهاي مختلف بدن زوايدي بنام پيوستهاي تنفسييا گيل دارند. جدار اين زوايد بسيار نازک است و اکسيژن محلول در آب ازطريق اين زوايد وارد سيستم تراشهاي ميشود و همچنين اکسيژن محلول در آباز طريق اين پيوستها وارد بدن ميشود.



از ديگر اندامهايداخلي در حشرات، سيستم توليد مثل است که در حشرات ماده شامل يک جفت تخمدانيا اواري (Ovary) است. هر تخمدان از تعدادي اواريول (Ovariole) تشکيل شدهاست که در گروههاي مختلف حشرات تعداد اواريولها يا لولههاي تخم متفاوتاست. عمل کامل شدن تخم در داخل اين لولهها صورت ميگيرد و در نهايتلولههاي تخم به مجارياي بنام اوي داکت (Oviduct) متصل ميشوند. و سپس بهمجاري عمومي بنام کمونو اويداکت (Common oviduct) متصل شده كه نهايتاً تخمرا از طريق مجراي تخمگذاري خارج ميكند.



در دستگاه توليدمثل حشرات ماده مخازني بنام اسپرماتکا (Spermatheca) وجود دارد که در اينكيسهها يا مخازن اسپرماتوزوئيد ذخيره ميشود. و در طي زندگي حشرات مادهبراي تلقيح تخمهايي که تبديل به افراد ماده ميشوند، مورد استفاده قرارميگيرند.

دستگاه توليد مثل در حشرات نر شامل يک جفت (Testis)مجاري باريکي بنام (Vas defferens) و اکسيسوري گلند (Accessory gland) ياغدد ضميمه است که نهايتاً به لولهاي بنام اژاکالاتوري داکت (Ejaculatoryduct) يا مجراي اسپرم انداز متصل ميشود.





سيستم عصبي در حشرات سيستم نسبتاً پيچيدهاي است در حشرات مغز شامل قسمتهاي زير است:

۱- مغز اول يا پروتوسربروم (Protocerebrum)

۲- مغز دوم يا دوتوسربروم (Deutocerebrum)

3- مغز سوم يا تريتوسربروم (Tritocerebrum)



کهاز طريق يک کانکتيو (Connective) يا رابط به غده زير مري يا گره عصبي زيرمري بنام سابواِسو فاژآل گانگليون (Suboeso phageal ganglion) ، کبد دوممتصل ميشود. اين غده بوسيله يک جفت طناب عصبي و گرههاي عصبي کوچکتر تاانتهاي بدن امتداد پيدا ميکند.



از ديگر اندامهاي داخلي درحشرات چشم هاي مرکب است که واحدهاي بينايي آن در داخل سر قرار دارند.واحدهاي بينايي در حشرات، اوماتيدي (Ommatidia) ناميده ميشوند. تعداد اينواحدهاي بينايي در چشمهاي مرکب حشرات متفاوت است.

مثلاً درآسيابکها تعداد اوماتيدها يا واحدهاي بينايي هر چشم مرکب بسيار زياد است.بعد از اينکه تخم در حشرات تفريق ميشود از داخل آن لارو يا پوره خارجميشود. استحاله يا دگرديسي تغييراتي است که لارو يا پوره پيدا ميکند تابه حشره کامل تبديل بشود.





بر اين اساس حشرات را به دو گروه تقسيم ميشوند :

۱- حشرات با دگرديسي ساده

۲- حشرات با دگرديسي کامل

درحشرات با دگرديسي ساده، تغييراتي که مراحل مختلف پوره پيدا مي کند خيليزياد نيست و عمدتاً مربوط به رشد بالها است. انواع مختلفي از لارو درحشرات با دگرديسي کامل وجود دارند که به بعضي از آنها اشاره ميشود.



۱-لاروهايي (Eruci form) که در پروانهها وجود دارند. پاهاي قفسه سينهاي وپاهاي کاذب شکمي دارند در حاليکه در نوع ديگري از لارو بنام (Scarabaeiform) که در سوسکها ديده ميشود پاهاي قفسه سينهاي وجود دارد ولي پاهايکاذب شکمي وجود ندارد.



2- لاروهاي ورمي فرم (Vermi form) هستند که در تعداد زيادي از دو بالان مخصوصاً زير راسته (Brachycera) ديده ميشود.





انواع شفيره در حشرات

انواع مهم شفيره در حشرات عبارتند از :

1- شفيره ابتکت (Obtect) که پيوستههاي بدن کاملاً به بدن چسبيده است که در پروانهها عموماً ديده نميشود.



2- شفيره (Exarate) است که پيوستهاي بدن آزاد است، عمدتاً در زنبورها ديده ميشود.



3- کوركتات (Coarctate) است که شفيرهي اکسارات (Exarate) است و در داخل پوششي بنام پوپاريوم قرار دارد.

مورفولوژي خارجي در حشرات

مقدمه

در اين بحث حشرات را بطور علمي و دقيق بررسي کرده و تفاوت آنها را با کنهها و ساير عنکبوتها بيان ميكنيم.


حشره

حشرهموجودي است که بدن آن از سه قسمت سر، قفسه سينه و شکم تشکيل شده است. درقسمت سر حشرات، چشمهاي ساده و مرکب، شاخکها و قطعات دهاني از اهميت زياديبرخوردارند. در قسمت قفسه سينه پاها و بالها قرار دارند و در قسمت شکمتخم ريز، سرسيها و آلت جفتگيري مشاهده ميشود.


شكم (Abdomen)

- تخم ريز

- سر سيها

- آلت جفتگيري


بدن حشرات

- سر (Head)

- قفسه سينه (Thorax)

- شكم (Abdomen)


قفسه سينه (Thorax)

- پاها

- بالها


سر (Head)

- چشمهاي مركب و ساده

- شاخكها

- قطعات دهاني





سر در حشرات از درزها و نواحي مختلفي تشکيل شده که مهمترين اين درزها عبارتند از :

درزيكه بين پيشاني و لب بالا قرار گرفته است که به آن درز اپيستومال(Epistomal ) گفته ميشود. طرفين اين درز، درزهاي زير گونهاي (Subgenalsuture ) هستند. در قسمت بالاي پيشاني و در قسمت زير چشمهاي مرکب، گونه(Gena ) ديده ميشود. فرق سر و لب بالا و ناحيهاي که بين پيشاني و لببالا قرار دارد کليپئوس (Clypeus) گفته ميشود.


از نظر طرز اتصال سر به بدن در حشرات سه وضعيت ديده ميشود :

1- اورتوگناتوس (Orthognathous ) حشراتي هستند که جهت سر به سمت پائين بوده و داراي يک زاويه ۹۰ درجه با بدن است؛


2-پروگناتوس (Prognathous ) حشراتي هستند که قطعات دهانيشان در امتداد محورطولي بدن قرار دارد مثل سوسکهاي زميني خانواده کارابيده (Carabidae)؛


3-اوپيستوگناتوس (Opisthognathous ) حشراتي هستند که قطعات دهاني به سمتزيرين سر قرار دارد و يک زاويه حاده بين اين قطعات دهاني سر، با محورطولي بدن وجود دارد. از جمله اجزاي حسي مهم در قسمت سر شاخک بوده که درحشرات داراي انواع مختلف است مثلاً شاخکها ممکن است مويي باشد که بهآنها ستاسئوس (Cetaceous ) گفته ميشود نظير شاخک در آسيابکها .

شاخکممکن است نخي يا فيليفرم (Filiform ) باشد مثل سوسکهاي خانواده کارابيده(Carabidae) شاخک تسبيحي در موريانهها، شاخک چماقي در کفشدوزکها، شاخکارهاي و شآنهاي و پروش و شاخک آريستايي در گروههاي مختلف حشرات ديدهميشوند.



قطعات دهاني در حشرات عبارتند از :

- يك لب بالا (Labrum)

- دو آرواره بالا (Mandibles)

- دو آرواره پائين (Maxillae)

- يك لب پائين (Labium)

- يک عضو چشايي (Hypopharynx)


قطعاتدهاني نشان دهنده نحوه تغذيه در گروههاي مختلف حشرات است و بر اساس نوعتغذيه قطعات دهاني دچار تغييراتي ميشوند. در حشراتي که داراي قطعات دهانيسائيده هستند مثل ملخها آروارههاي بالا کاملاً رشد کرده و حالت سائيدهدارند. آروارههاي پائين و قسمتهايي که مربوط به لب پائين هستند رشدچنداني نکردهاند. در حاليکه در حشراتي مثل سنها که داراي قطعات دهانيزننده و مکنده هستند و از شيره گياهان تغذيه ميکنند، و همچنين در پشههايخانواده کوليسيده (Culicidae) مشاهده ميشود که آروارههاي بالا و پائينتبديل به زايدههاي سوزن مانندي شده که وارد پوست بدن ميشود و از طريقمجاري كه در کابينهاي فانيکس قرار دارد عمل مكيدن صورت ميگيرد.

درپروانهها که داراي قطعات دهاني مکنده هستند بخشي از لب پائين بنام گالئا(Galea) تبديل به خرطوم شده و ساير قسمتهاي قطعات دهاني مثل آروارههايبالا و پائين در اکثر پروانهها از بين رفته و تنها بخشي از لب پائينتبديل به زايده خرطوم مانندي شده که به وسيله آن شهد گياهان را ميمکند.در حشرات ليسَنده مثل ديپ ترا (Diptera) بخشي از لب پائين تبديل به يک عضواسفنج مانندي ميشود كه در سطح آن شيارهايي وجود دارد. آب در داخللولههاي مويين جريان پيدا ميکند و از طريق اين مجرا، وارد مجراي غذاييميشود. در قسمت قفسه سينه پاها قرار دارند.


قسمتهاي مختلف پا در حشرات

- پيشران (Coxa)

- پيران (Trochanter)

- ران (Femur)

- ساق (Tibia)

- پنجه (Tarsus)

- ناخنها (Claws)


اختلافبين بندپايان و حشرات در اينست که در بعضي از بندپايان مثل کنهها يک عضوديگر به نام پاتهلا که در واقع دومين قسمت پيران است، وجود دارد ولي درحشرات اين قسمت مشاهده نميشود.


رگبالهاي طولي بال حشرات

- رگبال کناري (Costa)

- رگبال زير کناري (Subcosta)

- رگبال شعاعي (Radius)

- رگبال مياني (Media)

- رگبال بازويي (Cubitus)

- رگبال آنال (Anal veins)

- رگبال ژوگال (Jugal veins)


البتهممکن است در همه گروههاي مختلف حشرات، رگبالها را نبينيم، ولي بر اساستفاوتهايي که در رگبالهاي حشرات وجود دارد آنها را گروهبندي ميکنيم.


آيا پا در حشرات گياه خوار يا شکارگر تفاوت دارد؟

پادر حشرات داراي انواع مختلفي است. پاهاي رونده، پاهاي دونده و يا پاهايشكاري. حشراتي مانند مانتيدها داراي پاهاي شکاري هستند که در اين پاها رانو ساق رشد بسيار زيادي کرده است که زوائد خار مانندي در سطح دروني خوددارد که بوسيله آن ميتواند ميزبانهاي خود را که عموماً گونههاي آفتهستند را شکار بکنند. در حاليکه در حشرات آفت، پاها از نوع رونده و دوندههستند.

جايگاه حشرات و كنهها در شاخه بندپايان


شاخه بندپايان يا آرتروپودا (Arthropoda) به چهار زير شاخه تقسيم ميشوند :

1- تريلوبيتا (Trilobita)

2- کراستاسهآ (Crustaceae)

3- کليسراتا (Chelicerata)

4- آتلوسراتا (Atelocerata)





تريلوبيتا (Trilobita)

تريلوبيتاکه اولين بندپايان هستند در درياها زندگي ميکردند و حدود 500 تا 600ميليون سال قبل بيشترين فراواني را داشتند و در حال حاضر تعدادي ازگونههاي آنها بصورت فسيل شناسايي شدهاند .





کليسراتا (Chelicerata)

دراين بندپايان که فاقد شاخک هستند بدن از دو قسمت تشکيل شده است. قسمت اولسفالوتوراکس (Cephalothorox ) و قسمت دوم آبدومن (Abdomen ) است . در قسمتسفالوتوراکس 6 پيوست وجود دارد که پيوستهاي اول بنام کليسر ( Chelicer )است که در واقع اندامهاي تغذيهاي آنها را تشکيل ميدهد .

پيوستهاي دوم به اعضاي حسي بنام (Pedipalp ) تبديل شده است و 4 پيوست ديگر براي راه رفتن مورد استفاده قرار ميگيرد .

اينزير شاخه بطور کلي شامل سه رده است که در بين آنها رده عنکبوتها مانندآراکنيدا (Arachnida) از اهميت بيشتري برخوردار است و در منابع مختلف شامليازده راسته بوده بعضي از آنها به شرح ذيل است:



- راستهعقربها يا اسکورپيوز (Scorpiones) است در اين بندپايان شکم بصورت عريض بهقفسه سينه يا سفالوتراکس متصل ميشود و از دو قسمت تشکيل شده است، قسمتابتدائي عريض (Mesosoma) و قسمت انتهايي (Metasoma) که به نيش ختم مي شودکاملاً باريک است. عقربها موجوداتي هستند که داراي فعاليت شبانهاند،روزها در محيطهاي مختلفي مخفي ميشوند و عموماً از حشرات و ساير بندپايانتغذيه ميکنند.



- راسته عنکبوتها يا آرانه(Araneae) است.شکم عنکبوتها باريک و به سفالوتراکس (Cephalothorax) متصل ميشود. شکمفاقد ساختمان حلقه حلقه بوده و يکپارچه بنظر ميرسد. اندامهاي حسيمخصوصاً در عنکبوتهاي نر رشد زيادي کرده و در انتها کاملاً متورم هستند واندام جفتگيري عنکبوتها در روي پيديپالپها قرار دارد.





عنکبوتها از چه موادي تغذيه ميکنند؟

عنکبوتهااز جمله مفيدترين بندپايان هستند که در اکوسيستم هاي طبيعي نقش بسيارارزندهاي در کاهش جمعيت گونههاي آفت دارند. در واقع همه آنها حشرهخواريا از ساير بندپايان تغذيه ميکنند.





- راسته آکاري(Acari) يا کنهها: بدليل اهميتي که تعدادي از کنهها مخصوصاً کنههايخانواده تترانيکيده (Tetranychidae) بعنوان آفات گياهان زينتي دارند درجلسات بعدي بطور مفصل توضيح داده خواهند شد.



- راستهرطيلها (Sulifugae): اندازه رطيلها بزرگتر از عنکبوتهاست. کليسرهايآنها رشد بسيار زيادي دارد و به آنها ظاهر ترسناکي داده است.




آيا رطيلها نيش ميزنند؟

برخلاف تصوري که در بين مردم وجود دارد رطيلها فاقد نيش و غده سمي هستنداگر چه ممکن است بعضي از رطيلها مانند مورچه گاز بگيرند ولي چونکليسرهايشان خيلي قوي است امکان آلوده شدنشان به ويروسها و باکتريهاوجود دارد و لذا در انسان ايجاد بيماري ميکنند ولي بطور کلي رطيلها فاقدنيش هستند.





كراستاسهآ (Crustaceae)

يکيديگر از شاخه سختپوستان کراستاسهآ (Crustacea) بزرگترين گروههايبندپايان را تشکيل ميدهند و تغييرات زيادي در قسمتهاي مختلف بدن آنهاديده ميشود .

در بين سخت پوستان رده مالاکستراکا (Malacotraca) از اهميت بسيار زيادي برخوردار است که شامل سه راسته بوده که عبارتند از :



- راسته آمفيپودا (Amphipoda ) که شامل انواع ميگوها ميباشد. از جنبه غذايي حائز اهميتاند.



-راسته ايزوپودا (Isopoda) يا مساويپايان که از جمله آنها خرخاکي است.خرخاکيها و بعضي از گونههاي آنها بنام پرسيلو اورناتوس (Porcelioornatus ) ممکن است تحت شرايطي تبديل به آفت شوند و از ريشههاي گياهانمختلف از جمله گياهان زينتي در شرايط گلخانهاي تغذيه کنند .



-راسته دکاپودا (Decapoda) همانند آمفيپودا مخصوصاً در کشورهاي خارجي ازجنبه تغذيه انسان فوقالعاده حائز اهميت هستند و انواع خرچنگها (Crabs)ولابسترها (Lobsters) را در بر ميگيرد.





آتلوسراتا (Atelocerata)

راستهديگر که فوقالعاده براي ما مهم بوده آتلوسراتا (Atelocerata ) ياشاخکداران هستند. اين زير شاخه در واقع بندپاياني هستند که داراي يک جفتشاخک هستند و به پنج رده تقسيم ميشوند که عبارتند از :



1- کيلوپودا (Chilopoda)

2- ديپلوپودا (Diplopoda )

3- سيمفيلا (Symphyla )

4- پائوروپودا (Pauropoda)

5- هگزاپودا (Hexapoda)



در اينجا فقط به بعضي از ردهها اشاره ميكنيم:

-رده ديپلوبودايا (Diplopoda) يا هزارپايان: ديپل به معناي دو و پودا بهمعناي پا است . (ِDiplopda ) يعني در هر حلقهاي از بدن داراي دو جفت پاهستند. اين بندپايان عموماً در سنگها و روي خزهها ديده ميشوند و ازانواع گياهان تغذيه ميکنند.



- رده کيلوپودا (Chilopoda)يا صدپايان: کيلو به معناي آرواره و پودا به معناي پا است. جفت اول پاهادر اين بندپايان به آرواره تبديل شده است. آروارههاي سمي اين بندپايان درزير سنگها و کنده درختان فعاليت ميکنند و از انواع حشرات و سايربندپايان تغذيه ميکنند.



- رده هگزاپودا (Hexapoda) ياحشرات (Insecta): موجوداتي هستند که داراي يک جفت شاخک و شش عدد پا هستندو بزرگترين رده جانوري در سطح کره زمين ميباشند و تاكنون متجاوز از يکميليون از آنها شناسايي شدهاند.