در سال 1839 م (1218) گاز ازن توسط C.F.Schonbein دانشمند آلماني كشف شد.

نكتههاي برجسته در تاريخچه ازن





· در سال 1839 م (1218) گاز ازن توسط C.F.Schonbein دانشمند آلماني كشف شد.

· در سال 1860 م (1239) صدها ايستگاه، اندازهگيري گاز ازن را در سطح زمين آغاز كردند.

·در سال 1880 م (1259) ويژگي جذب پهناي گستردهاي از پرتوهاي خورشيدي، درگستره طول موجهاي 200 تا 320 نانومتر، در لايههاي بالايي جو توسطHartley دانشمند انگليسي عنوان شده، اين منطقه ازنوسفر ناميده شد.

· در سال 1913 م (1292) با اندازهگيري پرتوهاي فرابنفش خورشيدي ثابت شد كه بيشتر مقدار گاز ازن در استراتوسفر جاي دارد.

· در سال 1920 م (1299) نخستين اندازهگيريهاي كمي در باره ظرفيت كل گاز ازن انجام گرفت.

·در سال 1926 م (1305) براي اندازهگيري كل ضخامت لايه ازن، شش دستگاهبينابسنج نوري (اسپكتروفتومتر) گاز ازن، دابسون، در نقاط گوناگون جهاننصب شد.

· در سال 1929 م (1308) با كشف روش Umkehr، (اندازهگيريبرپايه پژواك)، براي اندازهگيري قائم مقدار گاز ازن، مشخص شد كه بيشينه(ماكزيمم) اين مقدار در زير ارتفاع 25 كيلومتري قرار دارد.

· در سال 1930 م (1309) فرضيه نور-شيمي (فتوشيميايي) تشكيل ازن در استراتوسفر، بر پايه شيمي اكسيژن خالص مطرح شد.

·در سال 1934 م (1313) با اندازهگيري مقدار ازن جو بالا، به وسيله بالن(ازن سوند-ازن سنج) مشخص شد كه بيشينه اين مقدار در ارتفاع حدود 20كيلومتري قرار دارد، اين محدوده را لايه ازن ناميدند.

· در سال 1955 م (1334) فرضيه تباهي ازن توسط بنيانهاي HOx عنوان شد.

·در سال 1957 م ( 1338) سازمان جهاني هواشناسي WMO مسئول مشاهده و بررسييكنواختي لايه ازن در سطح جهان معرفي شد و سيستم جهاني لايه ازن را منتشركرد.

· در سال 1965 م (1344) فرضيه نور-شيمي لايه ازن و نابودي آن توسط بنيانهاي HOx مطرح شد.

· در سال 1966 م (1345) نخستين اندازهگيري لايه ازن توسط ماهواره انجام شد.

· در سال 1971 م (1350) نابودي ازن توسط فرايند NOx مطرح شد.

· در سال 1974 م (1353) بررسي شيميايي ClOx به عنوان فرايند تباه كننده ازن آغاز شد.

· در سال 1974 م (1353) مواد كلرين CFC كه توسط انسان استفاده ميشوند، منبع و سرچشمه كلرين در لايه استراتوسفر شناخته شد.

· در سال 1975 م (1354) نخستين نشست بينالمللي وضعيت جهاني ازن توسط سازمان جهاني هواشناسي WMO برگزار شد.

· در سال 1977 م (1356) نقشه دگرگونيهاي لايه ازن، توسط UNEP با همكاري سازمان جهاني هواشناسي WMO ترسيم شد.

· در سالهاي 1994-1981 م (1373-1360) بررسيهاي علمي تغييرات لايه ازن، توسط WMO، UNEP و سازمان ملي پژوهش چاپ و منتشر شد.

·در سال 1984 م (1363) براي نخستين بار كاهش غيرطبيعي لايه ازن (حدود 200ميلياتمسفر سانتيمتر) در Syowa، جنوبگان، در تايخ اكتبر 1982 (شهريور1361) در نشست جهاني كمسيون Halkidiki مطرح شد، اما بررسي اين مساله بهسال بعد موكول شد.

· در سال 1985 م (1364) در كنوانسيون وين، برايحفاظت و نگهداري لايه دربردارنده ازن و دادههاي ايستگاه Hally، بر مبنايوجود شكافي در لايه ازن در طي فصل بهار نيمكره جنوبي بر فراز جنوبگان توسطبريتانيا انجام شد.

· در سال 1986 م (1365) بررسيهاي مؤسسهمونتسوري پاريس (Montsouris) در دوره زماني 1910-1873 م (1289-1252) نشانداد كه در سده پيشين، مقدار گاز ازن در سطح زمين، كه آلاينده بسيارخطرناكي است، نصف مقدار كنوني بوده است.

· در سال 1987 م (1366)تحت نظر UNEP، توافقنامه (پروتكل) مونترال، بر مبناي عوامل تباهكنندهلايه ازن تشكيل شد و اساسنامه ازن فراملي توسط IOTP نوشته شد.

· درسال 1988 م (1367) بر اساس گزارش سازمان ناسا، غلظت لايه ازن دراستراتوسفر پاييني، كاهش يافته است. علت آن فعاليت تركيبات دوتايي كلر وبرم است كه به وسيله فعاليتهاي صنعتي بشر ايجاد شده و منشا ايجاد شكافبهاري در لايه ازن بر فراز جنوبگان بوده است.

· در سال 1990 م(1369) براي استحكام توافقنامه مونترال، لايحه لندن، ميني بر توقف مرحلهبه مرحله كليه فعاليتهاي ايجادكننده و مصرفكننده CFC تاپايان سال 2000 م(1379) تدوين شد.

· در سال 1991 م (1370) بررسيهاي WMO و UNEPنشان داد كه لايه ازن نه تنها در زمستان-بهار جنوبگان، بلكه در تمامي جهانبه جز منطقه حاره، به سرعت رو به تباهي ميرود. اندازهگيري غلظت ClO درشمالگان، توان بالقوه نيرومندي براي نابودي هرچه بيشتر لايه ازن را نشانداد.

· در سال 1992 م (1371) قطعنامه كپنهاگ براي تقويت هرجه بيشترتوافقنامه مونترال مبني بر توقف توليدات CFC تا پايان سال 1995 م (1374)و كنترل شديد بر تركيبات ديگر آن ارائه شد.

· در سال 1994-1992 م(1373-1371) در طي بهار جنوبگان، كاهش غلظت لايه ازن (تا 100 ميلي اتمسفرسانتيمتر) و به پهناي حدود 24 متر در كيلومتر مربع، كشف شد. همچنينكمترين غلظت لايه ازن در زمستان-بهار نيمكره شمالي به همراه افزايش توانويرانگر تركيبات كلر و برم در استراتوسفر همراه بوده است.

· در سال1995 م (1374) بر روي سيبري و پهنه گستردهاي از اروپا، در طي ماههايژانويه تا مارس ( دي تا اسفند) كاهش لايه ازن تا حدود 25% ميانگين دورهطويل اندازهگيري آن گزارش شد.

جعفر سپهری

سازمان انرژی اتمی ایران، کارشناسی ارشد هواشناسی و مهندسی برق


منبع Earth
نویسنده جعفر سپهری


[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]