شکارچیان سکوت
با وجود گذشت سال ها از اتمام جنگ سرد همچنان افسانه های تازه ای از این دوران پراضطراب برای گفتن وجود دارد .
دورهای که همواره از آن با عنوان جنگ سرد یاد می شود از اواخر دهه 40 میلادیآغاز و تا 1991 میلادی و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به طول انجامید . ازاین دوران می توان به عنوان بزرگ ترین دوران نبرد اطلاعاتی بین ابرقدرتهای شرق و غرب یاد کرد . ایالات متحده امریکا در دوران جنگ سرد پروژه هایمختلف اطلاعاتی را در مرزهای شوروی به اجرا گذاشت . در مطلبی که در پیخواهید خواند ، به یک مورد از محرمانه ترین عملیات های جاسوسی امریکا درفاصله دهه 60 تا 70 میلادی که از طریق مرزهای شمالی ایران انجام شدخواهیمپرداخت.
پروژه ژن سیاه
در طول سراسر جنگ سرد امریکا پروازهایشناسایی روزانه ای بر فراز مرزهای شوروی وکشورهای عضوپیمان ورشو بهمذکورشناسایی تجهیزات راداری ومکان سکوهای موشکهای سام به انجام می رساند.
اطلاعات به دست آمده به منظور کشف امن ترین مسیرهای هوایی برای بمبافکن های امریکا و ناتو ( پیمان آتلانتیک شمالی ) در صورت وقوع احتمالیجنگ سوم جهانی مورد استفاده قرار می گرفت . در نتیجه پیدا کردن نقاط کوررادارهای جستجوی هوایی شوروی یکی از اولویت های شناسایی بلوک غرب ، بهحساب می آمد .
در این زمان ایران یکی از طولانی ترین مرزهای زمینی رابا شوروی داشت از همین رو بسیار مورد توجه امریکا قرار گرفته بود . بهشکلی که در دکترین دفاع در برابر ارتش سرخ شوروی ، ایران به عنوان موج شکنو نوک پیکان بلوک غرب در برابر اولین تهاجم پیش بینی شده بود ، و از اینرو سیر گسترده تدارکات نظامی امریکا به ایران سرازیر شد . تا توان ارتشایران هرچه بیش تر برای چنین دفاعی تقویت شود . در واقع یکی از اصلی تریندلایل حمایت و پشتیبانی های نظامی امریکا ازایران درطول این سال ها ، راباید در همین توضیح ریشه یابی نمود . ( البته در واقع هیچ گاه ارتش ایرانبه تمامی توان برای دفع یک حمله کامل از سوی شوروی آن هم زمانی که شورویدر اوج قدرت خود نبود . )
در ان زمان امریکا با استفاده از روابطنزدیک خود با حکومت وقت تحت پوشش نیروهای نظامی ایران رادارهای دوربرد وپایگاه های گیرنده و پردازش اطلاعات ماهواره ای در طول مرزهای شوروی مستقرنمود. این پایگاه ها با پروازهای متناوب شناسایی ارتفاع پایین پشتیبانی میشد که اطلاعات بسیار کاملی از رخنه های راداری شوروی به دست می آورد و حتیاگر هواپیماهای شناسایی توسط پایگاه های موشکی سام دشمن رهگیری می شدند ،با استفاده از اطلاعات رهگیری مکان رادارها با کمک هواپیماهای بلندپروازELINT ( هواپیمای الکترونیکی جمع آوری اطلاعات ) سریعا کشف می گردید . کههمین موضوع از لحاظ اطلاعاتی بسیار با ارزش بود . در 1968 میلادی به دنبالعملیات موفقیت آمیز شناسایی مشترک بین امریکا و ایران ، 12 فروند جنگندهشناسایی RF-5A به عنوان اولین مشتری خارجی این هواپیما تحویل نیروی هواییایران گردید . ( این هواپیما ها از چهار دوربین KS-92 مجهز به خشاب 100فوتی بهره می برد . )
نكته جالب در مورد اين هواپيماها اين است كهدر حقيقت سريال واقعي اين جنگنده ها هرگز مشخص نشد ؛ چرا كه از همان ابتداسريال كليه جنگنده هاي توليدي از دفاتر شركت نورث ووپ گرومن پاك شده بود ،و عملا به اين ترتيب از روي كاغذ اين هواپيماها وجود نداشتند . در ابتدايسال 1971 ميلادي براساس پروژه ژن سياه جنگنده هاي شناسايي RF-5A با آرم ومشخصات نيروي هوايي ايران ولي با خلبانان نيروي هوايي امريكا پروازهايشناسايي خود را برفراز مرزهاي شوروي آغاز نمودند .
بعدها دو فروند ازاين جنگنده ها در داخل خاك شوروي سرنگون شدند و خلبانان امريكايي آن ها بااين ادعا كه در حال تعليم خلبانان نيروي هوايي ايران بودند ، اشتباها واردخاك شوروي شده اند ، به ايران بازپس داده شدند .
مزيت ديگر استفاده ازهواپيماهاي RF-5A امكان تبديل سريع اين هواپيماها از مدل شناسايي به مدلجنگنده بود . كه در اين صورت سريعا مي توانست عمليات پيشگيرانه اي عليه هرهدفي در نزديكي مرزها به انجام رساند . با مشخص شدن موفقيت اطلاعاتيجنگنده هاي شناسايي RF-5A در سال هاي بعد و همچنين علاقه نيروي هواييايران به فانتوم در اوايل سال 1347 شمسي دو فروند RF-4C فتوفانتوم نيرويهوايي امريكا موقتا در اختيار نيروي هوايي ايران قرار گرفت ، در واقع هدفاصلي استفاده از پوشش نيروي هوايي ايران براي شناسايي مرزهاي شوروي بود .كمتر از شش ماه بعد ايران رسما سفارش شش فروند RF-4E ارائه داد . البتهنهايتا به طور رسمي 16 فروند از اين هواپيماها تحويل ايران داده شد . وليبه طور غير رسمي دست كم 22 تا25 فروند هواپيما در ايران موجود بود ، كه درهيچ كدام از اسناد رسمي شماره توليدي آن ها ثبت نشد .
مصادف با 1971ميلادي نيروي هوايي امريكا عمليات شناسايي گسترده اي را با در اختيارگرفتن شش فروند RF-4C آغاز نمود . خلبانان جنگنده ها را زبده ترين خلباناننيروي هوايي امريكا ، با همراهي خلبانان نيروي هوايي ايران ، انتخاب شدهبودند . به تمامي خلبانان تفهيم شده بود ، در صورت ساقط شدن هواپيماهايشانبر فراز مرز شوروي ، پرواز را صرفا يك پرواز آموزش ناوبري معرفي نمايند ،كه به دليل بدي هوا و گم كردن مسير وارد حريم هوايي شوروي شده اند . كميبعد اين اتفاق به وقوع پيوست.دو فروند از RF-4C نيروي هوايي ايران توسطجنگنده هاي ارتش سرخ با سانحه سرنگون گرديدند . ( اين جنگنده ها در اصل ،جنگنده هاي نيروي هوايي امريكا بودند كه موقتا براي انجام پروژه مذكور دراختيار ايران قرار گرفتند . )
اولين جنگنده در سال 1973 ميلادي وجنگنده دوم سه سال بعد ، يعني در سال 1976 ميلادي ساقط شد . اطلاعات كميدر مورد برخورد سال 1973 موجود است . اطلاعات تائيد شده در همين حد بودهكه ، مصادف با 28 نوامبر 1973 ميلادي ، يك فروند RF-4C نيروي هوايي ايران، با خلبان ايراني و افسر رادار امريكايي ، زماني كه با سرعت 4/1 ماخ درحال عبور از مرز بوده اند ، توسط يك MIG-21 شوروي رهگيري مي شوند.MIGمذكور تلاش نموده تا موشك هاي گرماياب R-3Sخود را روي جنگندهRF-4C ايرانيقفل نمايد ، با وجود تلاش خدمه فانتوم نهايتا موفق مي شود روي فانتوم قفلنمايد . اما فانتوم سرعت خود را كم كرده و از قفل رادار MIG-21 خارج شود .سرسختي خلبان شوروي باعث برخورد هواپيمايش با انتهاي RF-4C شده و در نهايتخلبان MIG كشته مي شود . البته RF-4C ايراني نيز سقوط كرده و خدمه آن اجكتمي كنند و توسط ارتش سرخ شوروي اسير مي شوند . اين حادثه تا مدتها از سويدو طرف ( شرق و غرب ) بسيار محدود در رسانه ها مطرح گرديد .
از اوايلدهه 70 ميلادي ، شوروي نيز با استفاده از مدل شناسايي جنگنده هاي تيزپرواز MIG-25 (موسوم به RBS ) پروازهاي شناسايي گسترده اي را بر فراز شمالايران آغاز نمود . با توجه به سرعت و ارتفاع پروازي اين هواپيماها ،رهگيري آن ها توسط جنگنده هاي نيروي هوايي بسيار سخت و ناممكن بود .
درسال 1976 ميلادي ، يك فروند F-4E نيروي هوايي ايران موفق به رهگيري و آسيبرساندن به يك فروند MIG-25RBS گرديد . البته MIG مذكور با استفاده ازبرتري سرعت خود از برد F-4 گريخت . با اين وجود موفقيت هاي جنگنده هايفانتوم در برابر فاكس بت ها بسيار ناچيز بود .
در نهايت در سال 1978ميلادي پروژه ژن سياه ، با تلفات مجموعا 4 هواپيما ( 2 فروند RF-5A و 2فروند RF-4C/E ) به پايان رسيد . حال آن كه با گذشت بيش از 30 سال از آنتاريخ همچنان بسياري از اطلاعات پروژه مذكور همچنان اعلام نشده و محمرمانهباقي مانده است .
گردآورنده : سجاد پيام
منبع : ماهنامه جنگ افزار – شماره 40
به تاريخ : 1/1387