سهم ايران از بزرگترين كار علمي بشردر مركز تحقيقاتي «سرن»

جهان طيروز هاي اخير شاهد آزمايشي بود كه مي تواند با شبيه سازي لحظه آفرينش جهانبه بخشي از سؤالات اساسي درباره گوشه اي از راز خلقت پاسخ گويد.
در اينآزمايش كه در عمق صد متري زمين و در سيلندري دايره اي شكل به طول 27كيلومتر در مركز تحقيقات هسته اي اروپايي «سرن» انجام شد، زمينه اي برايبرخورد پرقدرت پرتوهاي پروتون اتم در يك «شتاب دهنده» هسته اي فراهم گرديد.
دراين آزمايش دانشمندان و فيزيكدانان توانستند نتيجه تحقيقات 20 ساله خود رابه آزمايش بگذارند و در اين ميان ايرانيان نيز توانستند بخشي از افتخاراين لحظه تاريخي را به نام خود به ثبت برسانند.
تيم ايراني مشاركتكننده در اين طرح در لحظه آزمايش در يكي از چهار ايستگاه آشكارسازي كه درنقاط مختلف اين تونل تعبيه شده بود قرار داشت و توانست از نزديك روندتحقيق را مشاهده و بررسي نمايد.
«نجيه جعفري» دانشجوي دكتراي فيزيكذرات بنيادي آزمايشگاهي دانشگاه صنعتي شريف كه براي انجام پايان نامهدكتراي خود در مؤسسه تحقيقاتي «سرن» به سر مي برد، درباره اهميت اين طرحمي گويد: نتايج اين آزمايش به شناخت رويدادهاي اوليه كيهان كمك مي كند.
ويدر گفت وگو با ايرنا افزود: سطح انرژي كه در ماشين «ال.اچ.سي» (شتابدهنده) به آن رسيديم به انرژي اوليه كيهاني خيلي نزديك شد و شرايط مناسبيرا براي بررسي وضعيت اوليه فراهم كرد.
به گفته وي، بررسي و شناخت برهمكنش ذره ها تنها در سطوح بالاي انرژي امكان پذير است و اين شتابدهنده براياولين بار در دنيا به اين سطح بالاي انرژي دست يافته است.
وي همچنينگفت كه راه اندازي اين شتابدهنده همچنين مي تواند ميزان اعتبار و درستيپيش بيني هاي مدل «استاندارد ذرات» را كه يكي از مدلهاي مورد توجهفيزيكدانان در بررسي برهم كنش ذرات است، بيازمايد.
جعفري همچنين پيش بيني كرد كه ممكن است اين بررسي ها به فرضياتي فراتر از مدل استاندارد ذرات نيز منجر شود.
يكياز ارائه دهندگان مدل استاندارد ذرات، فيزيكدان مسلمان پاكستاني «محمدعبدالسلام» بود كه همزمان با دو فيزيكدان ديگر به اين مدل دست يافتند،تاييد تجربي بعضي از پيش بيني هاي اين مدل در سالهاي بعد سبب شد كهعبدالسلام به همراه دو همكارش موفق به دريافت جايزه نوبل فيزيك در سال1979 شوند.
از جمله پيش بيني هاي اين مدل كه هنوز ثابت نشده وفيزيكدانان زيادي در نقاط مختلف دنيا به دنبال يافتن صحت آن هستند، وجودذره اي به نام «هيگز» است كه اثبات وجود آن به بخش عمده اي از سوالاتدانشمندان براي توجيه جرم دار شدن ساير ذرات كمك مي كند.
جعفري بر اين عقيده است كه انگيزه اصلي راه اندازي شتاب دهنده ال.اچ،سي كشف ذره هيگز بوده است.
ويدر عين حال يادآور مي شود كه دستيابي به نتايج معتبرتر و قابل آماري، كسباطلاعات بيشتر براي شناخت منشاء ماده تاريك، آزمون جنبه هاي مختلف مدلاستاندارد ذرات و نيز رسيدن به بعضي فرضيات فراتر از اين مدل از ديگراهداف مهم راه اندازي اين شتابدهنده و انجام اين آزمايش بوده است.
امامشاركت ايران در اين پروژه تنها به حضور تعداد قابل توجهي از دانشجوياندكتراي فيزيك ذرات دانشگاههاي ايران در سرن محدود نمي شود، بلكه براساسقراردادوزارت علوم، تحقيقات و فناوري، جمهوري اسلامي ايران افتخار ساختقطعه اي مهم در بخش آشكارسازي «سي ا م اس» اين شتاب دهنده را نيز برعهدهداشته است.
به موجب اين قرارداد كه در سال 2000 ميلادي امضا شد ايرانمراحل تحقيقات و ساخت اين قطعه مهم را آغاز كرد و در نهايت با نصب، راهاندازي و بهره برداري از آن در جريان اين آزمايش توانست برگ زرين ديگري رابه افتخارات علمي خود بيفزايد.
دكتر «فرهاد اردلان» عضو هيات علميپژوهشكده دانشهاي بنيادي كه براي شركت در انجام اين آزمايش در سرن حضورداشت، به ايرنا گفت: در چهارچوب اين قرارداد ايران قطعه اي از ايستگاهآشكارساز سي.ام .اس را ساخت و در مقابل تعدادي از دانشجويان ايراني دررشته هاي مرتبط براي انجام پايان نامه دكتراي خود در سرن حضور يافتند.
ويبا اشاره به موفقيت آميز بودن ساخت اين قطعه توسط شركت ايراني «هپكو» گفت:اين شركت در سال 2004 ميلادي جايزه طلايي سي .ام .اس را به دليل ساخت اينقطعه از سرن دريافت كرد.
استاد دانشگاه صنعتي شريف همچنين تاكيد كرد كهعلاوه بر اين موفقيت، فيزيكدانان و دانشجويان ايراني رشته فيزيك نيز بهطور مداوم در برنامه هاي شتابدهنده ذرات در سرن مشاركت داشتند و براي ساختشتابدهنده بزرگ ديگري كه در دستور كار 10 سال آينده قرار دارد نيز همكاريخواهند كرد.
اردلان با اشاره به برنامه ايران مبني بر ساخت اين دستگاهگفت: ما براي فعاليت در فيزيك ذرات تجربي برنامه ريزي بلندمدت داريم كه ازطريق پژوهشكده دانشهاي بنيادي پيگيري خواهد شد.
وي در بخش ديگري از اينگفتگو بر اهميت راه اندازي شتابدهنده ذرات ال.اچ.سي به عنوان يك رويدادمهم علمي تاكيد كرد و گفت: ساخت اين ماشين و رساندن آن به مرحله بهرهبرداري، حاصل كار يك نسل است.
به گفته دكتر اردلان اين رويداد مهم تريناتفاق نسل فعلي فيزيكدانان جهان است كه پس از سالها كار گروهي حاصلساعتهاي متمادي كارنظري و عملي خود را ديدند تا شايد نسل بعدي فيزيكدانانبا طرح سوالهاي جديدتر مرز ميان دانسته ها و نادانسته هاي خود از عالمهستي را جا به جا كرده و كمي جلوتر ببرند.