خيلى از كارشناسان اينترنت، طراحى وب سايت را يك هنر و يك فن مى دانند.زيرا درآمد ميليونى شركت هاى چند مليتى كه امروزه به غول هاى ديجيتالىشهره هستند مثل گوگل و ياهو و آمريكن آن لاين، جز با اتكا به درك مولفههاى اين فن حاصل نشده است. بنابراين، نامطلوب نيست كه از فن طراحى وب، بهمهندسى طراحى وب نام ببريم كه مجموعه اى از فرآيندهاى اثربخش الكترونيكىبراى توسعه كسب و كار در دنياى مجازى به شمار مى رود. جاكوب نيلسن باصفاتى چون سلطان بهره ورى نرم افزارى، پيشرو در بهره ورى وب و رهبر طراحىكاربر پسند شناخته شده است.
دكتر نيلسن يكى از موسسان گروه نيلسننورمن است و قبل از آن نيز يكى از مهندسان شركت Sun Microsystem بوده است.وى ابداع گر جنبش مهندسى بهره ورى هزينه (Engineering DiscountUseability) است كه هدف آن پيشرفت هاى سريع و ارزان در طراحى رابط كاربربرنامه ها (User Interface) است. معروف ترين كتاب وى «طراحى كاربردى وب»نام دارد كه در سال ۲۰۰۰ با تيراژ دويست و پنجاه هزار نسخه و به پانزدهزبان زنده منتشر شده است. نيلسن در ۱۵ اكتبر ۲۰۰۳ در گفت وگويى با شبكه بىبى سى در مورد اينترنت گفته بود: با خلق اينترنت و اى ميل در دهه ،۹۰ شبكهجهانى رايانه ها (World Wide Web) به شيوه اى موثر و سريع براى ايجادارتباط بدل شد.
اما حتى در آن زمان نيز بحث هاى نگران كننده اى درباره احتمال بروز ترافيك سنگين در شبكه اطلاعاتى آغاز شده بود.
آلودگىاطلاعاتى در واقع همان تردد حجم سنگين اطلاعات در اوج آن است. اين وضع گاهشما را از انجام كارهايتان باز مى دارد. ايشان همچنين معتقد است:«ايدئولوژى فناورى اطلاعاتى طى ۵۰ سال گذشته فقط و فقط اين بوده است كههرچه اطلاعات بيشتر باشد و هرچه توليد اطلاعات انبوه تر باشد بهتر است.»اما به گفته دكتر نيلسن اينترنت اكنون به دستگاهى بدل شده است كه اطلاعاترا بدون قائل شدن اولويت با سرعت منتشر مى كند.
خب خيلى ها به مسئلهاولويت دهى به فرآيند توليد و انتشار اطلاعات اعتقاد دارند. بدون توجه بهماهيت اين اصل، كسب و كار الكترونيكى و اقتصاد اطلاعات با كندى روبه روخواهد شد. حال براى اولويت دهى به فرآيندهاى كارى در سرزمين ديجيتالى، چهبايد كرد؟ چه مسائلى اولويت اطلاع رسانى پايگاه ما را در اينترنت با ۵۰ميليون سايت افزايش مى دهد؟ اين ۳۵ تئورى كه بسيارى از آنها، پخته شدهافكار دكتر نيلسن است و ما براى وب مسترهاى ايرانى پخته تر كرده ايم، درادامه معرفى مى شوند.
• ۳۵ تئورى كليدى
براى موفق شدن ديجيتالى،بايد به فضاى ديجيتالى آشنا بود و ديجيتالى فكر كرد. نكاتى كه در ادامه مىخوانيد خيلى از مسائل طراحى، تجارت الكترونيك و مسائل فنى را در برگرفتهاست. البته هنوز كتابى به طور خاص به فارسى در مورد كليدهاى تئورى درطراحى سايت هاى وب عرضه نشده است. به هر حال، به كار گيرى اين اصول بهظاهر ساده مى تواند راهگشاى موفقيت هاى بزرگ باشد.
۱- انتخاب DOMAIN:انتخاب دامنه و نوع پسوند براى نامگذارى سايت بسيار مهم است. اين مسئله براساس موضوعيت پايگاه، نقش مهمى در به خاطرسپارى نام سايت در نزد كاربراندارد.
۲- ادبيات توليد محتوا: در سايت هاى مختلف ادبيات توليد محتوامتفاوت است. يك سايت علمى با يك سايت شخصى، اگر ادبيات مختلفى را در نگارشمطالب اينترنتى خود رعايت نكنند، اثربخشى رسانه اى آنها در دنياى وب كاهشمى يابد.
۳- پيمايش عرضى صفحات: كاربران علاقه اى به پيمايش افقى صفحات ندارند. از اسكرول خوردن افقى صفحات وب خوددارى كنيد.
۴-اندازه ثابت فونت ها و متون: به خصوص افراد بالاى ۴۰ سال با حروف نازك ياكوچك مشكل دارند و بايد ترتيبى اتخاذ شود تا از طريق مرورگر امكان تغييرسايز فراهم شود.
۵- انبوهى متون: معمولا سايت هاى حاوى متون حجيم خسته كننده هستند.
۶- پنجره هاى بازشونده خودكار: كاربران ترجيح مى دهند كه خودشان مقصد را تعيين كنند.
۷- جمع آورى آدرس پست الكترونيك بدون هيچ روند امنيتى: كاربر بايد براى وارد كردن آدرس اى ميل خود كاملا مطمئن و متقاعد شود.
۸- آدرس هاى طولانى يا پيچيده صفحات: انتخاب يا هرگونه كار بر روى آدرس هايى كه بيش از ۷۵ كاراكتر دارند مشكل است.
۹-لينك هاى اى ميل در مكان نامناسب: اى ميل بايد كاملا برجسته و مشخص و درمكان هاى مناسب بوده و از لينك هاى معمول صفحه تفكيك شود.
۱۰- بازگشت كند يا ناموفق به صفحات قبل: كليد Back دومين دكمه مورد استفاده كاربران است.
۱۱- رابط گرافيكى (GUI) غيراستاندارد: برداشت كاربر از عناصر و اشياى موجود در برنامه ها تثبيت شده است.
۱۲-نبود بيوگرافى در سايت ها: وجود بيوگرافى باعث ايجاد جو عدم اطمينان درخوانندگان مى شود. يك about us كامل، روشن كننده خيلى از حقايق است. اينمسئله در سايت هاى صنعتى و تجارى براى مخاطبان از ارزش بسزايى برخورداراست.
۱۳- ضعف آرشيو: در اغلب مواقع اطلاعات قديمى هم مورد استفادهكاربران قرار مى گيرد. همه سايت هاى توليدكننده محتوا بايد آرشيو تاريخى وموضوعى در اختيار داشته باشند تا مرور بر اطلاعات آنها توسط كاربران آسانباشد.
۱۴- لينك هاى متعدد براى رسيدن به صفحات خاص: كاربران مايل به استفاده مكرر از لينك ها براى رسيدن به هدف نيستند.
۱۵-استفاده پيش از موعد از امكانات پيشرفته: استفاده از امكاناتى مانند CHAT،ايجاد انجمن هاى گفت وگو، اى ميل رايگان، نقشه سه بعدى سايت و غيره بارمالى زيادى را بر مديران سايت تحميل مى كنند.
۱۶- بارگذارى كند صفحات: وجود گرافيك هاى سنگين آزاردهنده خواهد بود.
۱۷- ساختارهاى تبليغاتى: كاربران معمولا از مشاهده ساختارهاى تبليغاتى خوددارى مى كنند.
۱۸- رسالت و هدف نامشخص سايت: بايد نوع سايت از جنبه هاى تجارى يا اطلاع رسانى مشخص باشد.
۱۹-طراحى اختصاصى براى افراد خاص: سايت بايد كاملا براى تمام كاربران اينترنت(نه فقط متخصصين) قابل استفاده و گشت زنى باشد. حتى سايت هاى سياسى همامروزه نسخه كودكانه دارند.
۲۰- لينك به سايت هاى ديگر: به دليلفلسفه و ساختار متفاوت طراحى در سايت هاى مختلف، نبايد تعداد لينك هاىخارج از سايت زياد باشند. اين مسئله رتبه سايت شما را در سيستم رتبه بندىموتورهاى جست وجو افزايش مى دهد!
۲۱- فراموش كردن هزينه پشتيبانىسايت: بودجه پشتيبانى و نگهدارى بايد حداقل به اندازه ۵۰ درصد از هزينهراه اندازى سايت در نظر گرفته شود.
۲۲- تلقى از سايت به عنوان يكرسانه دست دوم: سايت با تلويزيون، روزنامه يا بروشور فرق هاى اساسى دارد.بنابراين نبايد از آنها كپى بردارى كند. از طرفى ارتباط ما را به عنوان يكرسانه تمام وقت با افراد متعددى برقرار مى كند و نبايد آن را دست كم گرفت.
۲۳- لينك هاى تكرارى از لحاظ محتوا: مثلا لينك يك تبليغ بعد از ورود به آن نبايد حاوى همان لينك تبليغ در صفحه باز شده باشد.
۲۴-تلقى يكسان از اينترنت و اينترانت: در اينترنت داخلى اهداف و كاربردهاىمرتبط با امور شركت مد نظر است ولى اينترنت يك مكان عمومى است.
۲۵- عدم قبول مهندسى بهره ورى و تحقيقات بازار: رد خواسته هاى بازار به منزله رد نيازهاى كاربران است.
۲۶- استفاده از قاب ها و صفحات چندفريمى: اين موضوع براى چاپ و آدرس دهى صفحات مشكلاتى را دربر دارد.
۲۷- انيميشن ها و متون متحرك: بر هم زدن تمركز بازديدكنندگان از سايت.
۲۸- صفحات غيرقابل بازگشت: عدم لينك بازگشت به صفحه اصلى و صفحات ديگر مشكلى بزرگ در تحليل سايت است.
۲۹- نوار پيمايش طولانى: اسكرول شدن صفحات به طور كلى جالب نيست.
۳۰- ضعف در راهنمايى كاربران سايت: كاربر نبايد هنگام گشت زنى تنها بماند. يك help آن لاين در سايت، مثل يك لنگه كفش در بيابان است.
۳۱- استفاده از رنگ هاى غيراستاندارد براى لينك: هر رنگ معنايى دارد.
۳۲- اطلاعات قديمى در سايت: كه باعث كاهش اعتبار و ارزش سايت مى شوند.
۳۳- عدم وجود جست وجو: بخش Search بايد براى سايت هايى با بيش از صد صفحه قرار داده شود.
۳۴- يك قانون طلايى: از سايت هاى پربازديد بايد الگو گرفت.
۳۵-قانون طلايى بك گراند: سفيد رنگ محبوب سايت هاى بزرگ وب است. روانشناسىرنگ ها در طراحى وب، در طراحى لوگو، چيدمان مطالب در صفحه و رنگ بندى لينكهاى ديده شده از اهميت خاصى برخوردار است.

•پيشنهادى به وب مسترها
بههر حال بخشى از صدها نكته مهم در طراحى سايت را در اين گزارش خوانديد.آنچه مهم است، رويكرد فنى و حرفه اى به امر راه اندازى و مديريت وب سايتاست. اين پارامترها بايد مورد توجه مديران سايت هاى اينترنتى فارسى قراربگيرد. قطعا نوع مديريت سايت هاى شركتى، شخصى، روزنامه اى، هنرى، ادبى وتجارى با يكديگر متفاوت است. اما همه آنها در ۳۵ موضوع فوق الذكر اشتراكدارند. علاوه بر اين كه نيازسنجى مخاطبان و روش سنجى در ارائه خدمات وبىهم جزء دو مسئله مشترك ديگرى است كه بايد در اولويت هاى كارى وب مسترهاىجوان ايرانى قرار بگيرد.