[align=center]توسعه كشاورزي درگرو توسعه مکانيزاسيون[/align]


مكانيزاسيون كشاورزي در ايران موضوعي است كه طي سالهاي گذشته يا بهتر بگوييم از سال 1345 ، يعني سالي كه قرارداد بين ايران و جمهوري روماني به منظور خريد تراكتور و بعضي ادوات كشاورزي منعقد شد و تعداد تراكتور از آن سال در كشور رو به فزوني گذاشت مورد بحث متخصصان فن بوده است.

ابزارهاي كشاورزي كه در ايران باستان به كار ميرفت شامل انواع ابزارهاي دستي ساده مانند بيلها، كجبيلها، داسهاي دسته كوتاه، كلنگ و وسائل دامي چوبي از قبيل گاوآهن، هرسهاي دندانهاي، خرمن كوبها و غيره بودهاند و در حال حاضر هم منبع توان و ابزارهاي كشاورزي معمول امروزي در نقاط مختلف كشور بخصوص در نقاط دورافتاده به مرور زمان تغيير زيادي پيدا نكرده و با ابزارهاي قديمي فرق چنداني ندارند. هنوز در اكثر نقاط دور افتاده كشور از يك يا دو جفت گاو به عنوان توان كششي منحصر به فرد و از گاوآهنهاي دامي چوبي و هرسهاي دندانهاي، خرمن كوبها و ساير وسائل كه اكثرا از چوب ساخته شدهاند به عنوان ابزار مورد نياز استفاده ميشود.

وقتي از مكانيزاسيون كشاورزي صحبت به ميان ميآيد ، اكثرا به فكر كاربرد و استفاده از موتورهاي احتراق داخلي و ماشينهاي مختلف كشاورزي در مزارع ميافتند، در حالي كه مكانيزاسيون به معني اعم، اين نيست كه حتما از موتور احتراق داخلي يا از آخرين مدلهاي ماشينهاي كشاورزي استفاده شود.

به گزارش ايسنا، بنا به گفته كارشناسان در ارتباط با فعاليتهاي زيربناي اقتصاد كشاورزي كه به مسائل مختلفي از جمله آموزش كشاورزان، توسعه نوآوريها و ابزار و ادوات نوين در كشاورزي مربوط است، بسيار ضعيف عمل كردهايم.

يکي از برنامههاي وزارت جهاد کشاورزي، توسعه شرکتهاي خدمات و مکانيزاسيون است که بتواند نيازهاي کشاورزان را بر طرف سازند، مسلما توسعه و حمايت از اين شرکتها ميتواند مقدار قابل توجهي از نياز کشاورزان را برطرف سازد.

با توجه به اينکه بيش از 98 درصد از بهرهبرداران بخش کشاورزي کشور بيسواد مطلق يا کم سواد هستند لذا در بعد انتقال تكنولوژي نوين همگام با آموزشهاي عملي براي كاربرد صحيح ماشينها و ادوات كشاورزي بايد به آموزش هم توجه کرد چراکه با توجه به اينکه استفاده از ابزار و ادوات کشاورزي و در مجموع مکانيزاسيون کشاورزي در کشور افزايش يافته است به دليل عدم آموزش همچنان الگوي کشاورزي کشور سنتي است.

به گزارش ايسنا ـ منطقه خراسان، يکي ديگر از مشکلات کشاورزي کشور نظام خرده مالکي است که اين خود باعث شده است که استفاده از مکانيزاسيون در بخش کشاورزي کمتر شود چراکه استفاده از مکانيزاسيون باتوجه به قيمت اين ابزارها و ادوات و استهلاکات آن در هنگام استفاده براي نظامهاي خرده دهقاني مقرون به صرفه نباشد.

باتوجه به اقليم متفاوت کشور بايد در ساخت ابزار و ماشينآلات کشاورزي جديد همگام با رشد تكنولوژي و نيازهاي خاص كشاورزان هر منطقه توجه کرد به طوري که در حال حاضر چنين ابزار و ماشينآلات کشاورزي ويژهاي كه كاربردهاي اختصاصي داشته باشند در اختيار نداريم.

مكانيزاسيون كشاورزي نوعي رويكرد است كه موجبات تبديل و گذار از كشاورزي سنتي به كشاورزي صنعتي را فراهم ميسازد، به طوري که گسترش روزافزون جمعيت و محدوديت منابع آب و خاك، توسعه فناوري در فرايند توليد محصولات كشاورزي را اجتنابناپذير ميسازد، اگرچه توسعه مكانيزاسيون فرايندي است كه در بخش كشاورزي اتفاق ميافتد، اما الزامات مهم آن نظير ساخت و توليد و تامين ماشينهاي مورد نياز آن در بخش صنعت روي ميدهد.

توسعه مکانيزاسيون مناسب کشاورزي، بهرهبرداري مناسب از ماشينها و ادوات بخش در انجام فرايند کشاورزي، شناسايي نقاط قوت و ضعف مکانيزاسيون کشاورزي، تدوين سياستهاي اجرايي، خط مشيها و شاخصهاي مربوط به توسعه مکانيزاسيون کشاورزي در چارچوب سياستهاي بخشهاي کشاورزي و صنعت کشور، تهيه و تدوين برنامههاي ملي مربوط به توسعه مکانيزاسيون کشاورزي از وظايف و اهداف وزارت جهاد کشاورزي است.

اين در حالي است که بنا به اعتقاد اکثر کارشناسان بخش کشاورزي هيچ جايگاهي براي مكانيزاسيون كشاورزي در وزارت جهاد كشاورزي به صورت روشن تعريف نشده است و به همين دليل نميتوان به كمبود و نفوذ پايين فنآوري در كشاورزي كشور پاسخ داد.

براساس اين گزارش و بنا به گفته کارشناسان بخش کشاورزي از دو منظر بايد به كاربرد فناوري در كشاورزي كشور نگاه كرد؛ ديدگاه نخست مربوط به برنامهريزيهاي فنآوري در بخش كشاورزي است كه بايد با آن كاملا ريشهاي برخورد شود و به اين منظور بايد با برگزاري كارگاههاي آموزشي در سطح مزارع براي كشاورزان، تكنولوژي جديد به طور عملي معرفي شود و ديدگاه ديگر مربوط به برنامهريزيهاي دولت است. به عنوان مثال كشاورزي كشور بايد تعريف شود و مشخص شود كه در 20 سال آينده چه وضعيتي در بخش كشاورزي خواهيم داشت و تكنولوژي كشاورزي كشور بايد به كجا برسد و سطح زير كشت تا آن زمان چه تغييراتي بايد داشته باشد. همچنين بايد مشخص شود علم كشاورزي كه تخصص كشاورزان در مزرعه است به كجا بايد برسد و از چه امكانات و دستگاههايي بايد استفاده کنيم.

به گزارش ايسنا، يکي از اهداف کشور در بخش کشاورزي خودکفايي و در نهايت صادرات محصولات با کيفيت محصولات کشاورزي است که با توجه به پايين بودن ضريب مکانيزاسيون، خودکفايي در محصولات کشاورزي آرزويي بيش نيست.

به گفته يك عضو کميسيون کشاورزي، آب و منابع طبيعي مجلس شوراي اسلامي يکي از مباحث و مشکلات جدي درساختار کشاورزي ايران، کمبود دانش فني است و مکانيزاسيون و استفاده از ادوات و ماشينآلات کشاورزي در کشور نه تنها وضعيت مناسبي ندارد، بلکه داراي فاصله بسياري با حد مطلوب جهاني است به طوري که ضريب مکانيزاسيون در کشور کمتر از يک اسب بخار در هکتار است.

وي ميافزايد: در همه کشورهاي صاحب نام در کشاورزي، برداشت هيچ محصولي با دست انجام نميشود؛ اما در ايران که به نام کشاورزي در دنيا مطرح است، چه در اراضي زراعي و چه باغي عمليات برداشت به صورت سنتي و بر خلاف روشهاي نوين و فني صورت ميگيرد.

بر اساس اين گزارش يکي از موانع جدي بخش کشاورزي کشور به دليل بالا بودن ريسک اين بخش حضور اندک سرمايهگذران بخش خصوصي در بخش کشاورزي است و با توجه به پايين بودن ضريب مکانيزاسيون در بخش کشاورزي، ميطلبد که وزارتخانههاي جهاد کشاورزي و صنايع با تمهيداتي از بخش خصوصي در زمينه مکانيزاسيون کشاورزي حمايت کنند.

طبق برنامه چهارم توسعه کشور بايد ضريب نفوذ مکانيزاسيون در بخش کشاورزي به 1.6 درصد برسد ولي با توجه به گران بودن ادوات و ماشين آلات کشاورزي و پايين بودن قدرت خريد کشاورزان به نظر ميرسد که تا پايان برنامه چهارم نتوانيم به ضريب نفوذ 1.6 درصدي در مکانيزاسيون کشاورزي برسيم.

در حال حاضر بخش کشاورزي مهمترين بخش اقتصادي کشور به لحاظ نقش داشتن در تامين توليد ناخالص داخلي، اشتغال، تامين غذا و ... است، اما شواهد نشان ميدهد که به دليل وضعيت اقتصادي بخش، عدم استفاده بهينه از فناوري در مراحل مختلف توليد و عدم تحقق اهداف الگوي تغذيه جمعيت رو به رشد کشور در سالهاي آينده توان رقابت را با محصولات مشابه در بازارهاي جهاني کاهش ميدهد.

اما بايد براي افزايش رقابت محصولات کشاورزي با محصولات مشابه خارجي از مکانيزاسيون کشاورزي استفاده كرد؛ ولي اين در حالي است که به دليل فرسوده شدن ماشينآلات و ادوات کشاورزي طي سالهاي اخير ضريب مکانيزاسيون در کشور به شدت کاهش يافته است.

به گفته محمد اسماعيلنيا، رييس سازمان جهاد کشاورزي خراسان رضوي با افزايش علوم و فنون کشاورزان و توسعه مکانيزاسيون، ميتوان توليد پايدار انسان را افزايش داد.

همچنين به گفته عليرضا صانعي، معاون صنايع و توسعه روستايي سازمان جهاد کشاورزي خراسان رضوي استان در سال گذشته با کمبود ادوات و ماشين آلات کشاورزي مواجه بوده است، که از نياز 500 تراکتور استان فقط 56 تراکتور به استان تخصيص يافته است.

وي در گفتوگو با خبرگزاري ايسنا – منطقه خراسان ميافزايد: نوسازي و بازسازي تجهيزات سازندگان ادوات کشاورزي استان از وظايف سازمان صنايع و معادن است ولي با آموزش به کاربران و کشاورزان ميتوان عمر مفيد ادوات و ماشينآلات کشاورزي را افزايش داد.

وي ميگويد: به دليل ضعف صنعت کشور و محدوديت شديد در توليد داخلي انواع تراکتور و کمباين مورد نياز بخش کشاورزي در حال حاضر تنها چند مدل خاص تراکتور باغي و متوسط در داخل کشور قابل توليد است و ساير انواع مورد نياز را بايد از طريق واردات تامين کرد و اين در حالي است که با توجه به پايين بودن قدرت خريد کشاورزان و عدم حمايت کافي دولت در جهت خريد تراکتور و کمباين توسط کشاورزان تنها به ميزان 10درصد از نياز استان به تسهيلات بانکي کم بهره اختصاص دارد.

امروزه توليدكنندگان و تامينكنندگان متعددي به عرصه مكانيزاسيون كشاورزي به منظور رفع نيازهاي ماشيني بخش كشاورزي پا نهادهاند اما هنوز با رفع نيازهاي بخش فاصله داريم و بايد در برنامهريزيهاي توسعه صنعتي كشور به تامين نيازهاي ماشيني بخش كشاورزي توجه بيشتري معطوف گردد، به عنوان مثال اگر نگاهي به وضعيت تامين خودرو در كشور شود، ميبينيم كه با تنوع بسيار و خدمات پس از فروش گسترده، قدرت انتخاب وسيعي براي خريداران به وجود آمده، در حالي كه درخصوص ماشينهايي نظير تراكتور و كمباين كه با تيراژي بسيار محدودتر و كمتر از خودرو تمامي نيازها مرتفع خواهد شد، هنوز هم يك كشاورز بايد حدود يك سال در نوبت تحويل بماند كه عملا عدم سرمايهگذاري مطلوب بخش صنعت و عدم توجه كافي اين بخش را به نيازهاي مكانيزاسيون كه ابزار توليد و امنيت غذايي كشور هستند، نشان ميدهد.

به گزارش ايسنا، وجود قابليتهاي توليد اكثر ماشينهاي كشاورزي در داخل كشور، وجود زمينههاي توسعه و گسترش واحدهاي مكانيزاسيون، وجود زمينههاي مناسب براي انتقال و بهكارگيري فنآوريهاي مناسب، وجود نيروهاي متخصص و تحصيلكرده دانشگاهي در بخش كشاورزي، وجود قابليتهاي آزمون، ارزيابي و استانداردسازي ماشينها و ادوات كشاورزي در داخل كشور و عدم سرمايهگذاري كافي در زمينه توسعه مكانيزاسيون كشاورزي و ... از جمله عوامل توسعه مکانيزاسيون در برنامه چهارم است.

بر اساس اين گزارش، توسعه مكانيزاسيون در فرآيند توليد برنج در راستاي خودكفايي و پايداري توليد، موجبات كاهش 40 الي 50 درصد هزينه توليد و افزايش توليد 20 درصدي را در هكتار فراهم ميسازد و با توسعه مكانيزاسيون فرآيند توليد سبزي و صيفي كشور(سيب زميني، پياز، گوجه فرنگي و...) كه موجبات كاهش هزينههاي توليد اين محصولات را به ميزان حدود 50 درصد به دنبال دارد.

برخورداري از امنيت غذايي، توزيع مناسب درآمد، حفظ محيط زيست، ارتقاي درآمد سرانه و اشتغال کامل از اهداف چشمانداز 20 ساله کشاورزي کشور است، ماشينآلات کشاورزي تسهيلکننده کار و وسيله ايجاد اشتغال است و امکان توسعه کشاورزي و افزايش بازده را فراهم مي آورد؛ و اين در حالي است که ضريب مکانيزاسيون بسيار پايين است.

عرصه کشاورزي کشور 37 ميليون هکتار ظرفيت دارد؛ در حالي که کشور نيمي از پتانسيل موجود را استفاده ميکند، بنابراين براي بالفعل کردن نيمي ديگر به ماشين آلات و ادوات کشاورزي نيازمنديم.

يکي از نکات مهم در رشد مکانيزاسيون، رضايت بهرهبردار است، قطعا عواملي همچون تخصيص اعتبارات، بيمه و حمايتهاي تکميلي در رونق مکانيزاسيون نقش دارند ولي متاسفانه کشاورزي در مزرعه، خارج از استاندارد مديريت ميشود.

ماشينآلات کشاورزي با افزايش سطح زير کشت، ايجاد کشت فشرده و متراکم (چند کشتي)، افزايش سرعت عمليات اجرايي روي زمين، بهبود کيفيت عمليات اجرايي و به زراعي، کاهش ضايعات محصول و منابع و کاهش هزينههاي عملياتي، به افزايش توليد و درآمد کشاورزان و نتيجتا بخش کشاورزي، خدمات ارزندهاي را انجام ميدهند.

متاسفانه استفاده نامناسب از ماشينآلات و ادوات، جايگزين نکردن ماشينهاي نو با مستهلک، کاهش حجم توزيع ماشينآلات و ادوات در سالهاي گذشته، کمبود واحدهاي خدمات تعمير و نگهداري ماشين و همچنين ناکارآمدي بازار فعاليتهاي خدمات ماشين آلات کشاورزي براي جذب نيروي متخصص، در اين روند اختلال ايجاد کرده است.

ماشينآلات کشاورزي که ميتواند عامل صرفه اقتصادي و کاهش هزينه توليد، استفاده پايدار و مطلوب از زمان و منابع، به خصوص منابع آب و خاک باشد، نتوانسته است رسالت خويش را در بخش کشاورزي کشور به نحو احسن انجام دهد.


[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]